Olimxon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Olimxon (? — 1810) — Qoʻqon xoni (1801 — 10). Ming sulolasidan. Norboʻtabiynint oʻgʻli. Uning davrida saltanat hududini kengaytirish davom ettiriladi. U Ohangaron, Chimkent, Sayram, Toshkent viloyatining ham-masini, Rossiyaga boruvchi karvon yoʻllaridagi mux.im manzilgoqlarni zabt etadi. U Buxoro amirligiga qarshi turishga kuchi yetajagini koʻrib xon unvonini qabul qiladi, davlati esa Qoʻqon xonligi deb atala boshlandi. PoytaxtQoʻqonning siyosiy ahamiyati oshgan. O. togʻli tojiklar: qorateginlar, shoʻgʻnonliklar, badax-shonliklar, eroniylar va boshqalardan ibo-rat yollanma qoʻshin tuzgan. Bu qoʻshin hokimiyatni markazlashtirish uchun kurashda uning tayanchi boʻlgan. O. davrida Rossiya bilan 1-marta savdo aloqalari oʻrnatilgan. O. liniy sohada ham oʻzgarishlar qilishga intilgan, xususan, diniy unvon hisoblangan "eshon"ni bekor qiladi, kambagʻal, bechoralarga va qalandarlarga yer maydonlari va chorva bera-di, shu bilan ularni ijtimoiy-foydali mehnatga jalb qiladi. Ayrim di-niy arboblarni imtihon qiladi va yolgʻonchiligi fosh qilinganlarni jazolaydi. Ulamolar uning bu xattiharakatlaridan norozi boʻladilar. Uning Toshkentdaligidan foydalanib, fitna uyushtiradilar, u oʻldirildi, deb mish-mish tarqatadilar. Taxtga uning ukasi Umar-xon oʻtqaziladi. O. xiyonatni bilib qolib, qisqa yoʻl bilan Qoʻqonga joʻnaydi. Yoʻlda qoʻyilgan pistirma O.ni otib oʻldiradi.

Adabiyot[tahrir]

  • Bobobekov H., Qoʻqon tarixi, T., 1996; Mirolim Mushrif, Qoʻqon xonligi tarixi, T., 1995.

Haydarbek Bobobekov.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil