Mallaxon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Mallaxon (taxminan 1830-1862) — Qoʻqon xonligihph idora etgan xon (1858—62). Ming sulolasidan. Sheralixonning katta ugli, Xudoyorxonnushg akasi. Taxt uchun kurashda Xudoyorxon qoʻshinini Somonchi qishlogʻi yaqinida yengib Qoʻqonni egallagan va uzini xon deb eʼlon qilgan (1858). 1860 yil Mallaxon qushin toʻplab Pishpak (hozirgi Bishkek)ka, u yerdan esa Chu daryosi boʻyiga kelgan. Bikat mavzida toʻplar bilan qurollangan 2 ming kishilik rus qoʻshini bilan boʻlgan jangda Mallaxon qoʻshini gʻolib chiqqan. Lekin G.A. Kolpakovskiy otryadi tomonidan Uzunogoch mavzeida tormor keltirilgan. Shu yili (1860 — 61) Turkistonni himoya qilish uchun Qanoatshohni joʻnatgan, biroq bu qoʻshin Turkiston shahrini, Julek, Yangiqoʻrgʻon atrofidagi dasht aholisini talab orqaga qaytgan. Mallaxon qalʼalarni qaytarib olish uchun bir necha bor harakat qilgan, lekin ular zoye ketgan. Bu esa unga qarshi norozilikni yuzaga keltirgan. Shuningdek, ogir soliq va majburiyatlar, muxolifatga karshi jazo choralari unga qarshi fitna uyushtirilishiga olib kelgan. Mallaxon 1862 yil mart oyida oʻldirilib, oʻrniga 17 yoshli Shoh Murod xon deb eʼlon qilingan. Mallaxon aklli davlat arbobi, mohir sarkarda boʻlgan. Mallaxon davrida qipchok^ar mavqei tiklangan, harbiy institutizom mustahkamlangan. Qorategin viloyati Qoʻqonga tobe ettirilgan. Xitoy va Rossiya bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatishga harakat qilingan. Xalq farovonligini oshirish, yangi yerlar oʻzlashtirish, irrigatsiya inshootlari qurish yoʻlida bir qancha ishlar amalga oshirilgan, xususan, uz. 20 km dan ortiq Mallaxon arigʻi qurilgan. 19-asr 20-yillarida Muhammad Alixon tomonidan joriy qilingan har bir harbiy yurish oldidan olinadigan ulov puli va tilla puli kabi soliqlar bekor qilingan, Hazrati Sohib madrasasi qurilgan (1861). Fargʻona vodiysidagi bir necha qishloq Mallaxon nomi bilan ataladi.

Adabiyot[tahrir]

  • Bobobekov H.N., Qoʻqon tarixi, T., 1996; Bababekov X.N., Narodnie dvijeniya v Kokandskom xanstve i ix sotsialno-ekonomicheskiye i politicheskiye predposilki, T., 1990; Beysembiyev T.K., Tarixi Shaxruxi, Alma-Ata, 1987; Nabiyev R. N ., Iz istorii Kokandskogo xanstva, T., 1973.

Haydarbek Bobobekov.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil