Gipoksiya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Gipoksiya (gipo... va lot. oxygenium — kislorod), an oksiya, kislorod tanqisligi — organizmda yoki ayrim aʼzo va toʻqimalarda kislorod yetishmasligi yoki qabul qilinishining buzilishidan kelib chiqadigan kasallik holati. G. nafas olinayotgan havoda kislorod yetishmaganida (mas, balandlikka koʻtarilganda), yer ostida ishlaganda, nafas yoʻllariga yot jismlar tiqilib qolganda, bronxlar spazmida va b. hollarda roʻy berishi mumkin. G. juda koʻp kuzatiladi va turli-tuman nosogʻlom (patologik) jarayonlar asosini tashkil etadi. G. oʻtkir, bir lahza (oniy) hamda surunkali boʻlishi mumkin. Yengil G.da ham xuddi mastlikka oʻxshash qoʻzgʻalish holati, oliy nerv faoliyati, yurak va nafas sistemasida sezilarli oʻzgarishlar sodir boʻladi. Birdan roʻy bergan G.da bosh ogʻrigʻi, bosh aylanishi, koʻngil aynishi, yurak va nafas faoliyatining izdan chiqishi kuzatiladi. Hatto qisqa muddat bosh miyaning kislorod bilan taʼminlanmasligi ogʻir oqibatlarga olib kelishi ham mumkin. Oʻtkir G. koʻp qon yoʻqotilganda, miokard infarq-mujxa va b. ogʻir holatlarda, shuningdek, qonning toʻqimalarga kislorod tashish xususiyati buzilishiga olib keluvchi is gazi bilan zaharlanganda roʻy beradi. Surunkali G. yurak faoliyatining zaiflashishi va toʻqimalarning qon bilan taʼminlanmasligiga sabab boʻladigan yurak poroklari, kardioskleroz kasalligida paydo boʻlishi mumkin. Baʼzi vitaminlar yetishmasligi ham G.ga sabab boʻla oladi. G.ning oldini olish uchun unga chidamlilikni oshiradigan maxsus mashgʻulotlar olib boriladi. Davo asosan G.ga sabab boʻlgan omillarni bartaraf etishdan iborat.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil