Gʻusl

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Gʻusl (arab. — choʻmilish) — pok boʻlish uchun butun badanni maxsus tartibda yuvish. Gʻusl jinsiy aloqa, ihtilom, hayzdan keyin farz boʻladi. Hanafiylik mazhabida Gʻuslning sharti 3 ta — ogʻizni gʻargʻara qilish, burunni yaxshilab yuvish, badanning hamma joyini suv bilan poklash. boshqa mazhablarda ogʻiz-burun chayish farz emas. Islomda bir haftada 1-marta (juma kuni), 2 hayit va arafa kunlari Gʻusl qilish sunnat sanaladi. Gʻusl katta tahorat deb ham ataladi. Gʻusl mayitga nisbatan ham ishlatilib, bu ishni gʻassol (yuvgʻuchi) bajaradi. Gʻusl haqida Qurʼonda zikr qilingan (5:6; 4:43).[1]

GʻUSL[2][tahrir | manbasini tahrirlash]

"G'usl" so'zi lug'atda biror narsaning ustidan suv oqizishni anglatadi. Shariatda esa, Alloh taologa qurbat niyatida badanning hammasiga suv oqizishga «g'usl» deb aytiladi.

G'uslning shariatimizda vojib qilinishining hikmatlari ko'p. Avvalo, u — ibodat, Alloh taologa qurbat hosil qilish uchun zarur narsa. Ikkinchidan, poklik, ozodalik va sog'lik uchun o'ta

muhim omil. Qolaversa, g'uslni vojib qiluvchi narsalar tufayli inson vujudida paydo bo'ladigan ba'zi nopokliklarni ketkazish, maniy ketishi ila jism yo'qotgan narsalarni qayta tiklashdir.

Jinsiy yaqinlik va ehtilomdan keyin g'usl qilgan odamda qon yurish yaxshilanadi va tetiklik tiklanadi. Shuningdek, niyat bilan qilingan g'usl tufayli gunoxdar ham yuviladi.

G'USLNING FARZLARI[2][tahrir | manbasini tahrirlash]

Bas, g'uslning farzi og'zini, burnini va butun badanini yuvmoqdir. Bu jumladan g'uslning farzi uchta ekani anglab olinadi:

1. Og'izni chayqash.

Albatta, og'izni yaxshilab chayqash g'uslning f arzlaridan biri ekani hammaga ma'lum. Busiz g'usl bo'lishi mumkin emas.

2. Burunni chayqash.

Burunni yaxshilab, mubolag'a ila chayish ham g'uslning farzi hisoblanadi.

3. Badanning barcha yerini yuvish.

Butun tanani, biror tuki ostini ham qo'ymay, suv yetkazib yuvish ham g'uslning farzidir. G'uslning farzligi «Moida» surasidagi: «Agar j unub bo'lsalaringiz, poklaninglar» (6-oyat) oyatidan olingan. Bunda yuvish imkoni bor barcha joyni poklash ma'nosi bordir. Alloh taolo yana «Niso» surasida: «Va j unub holingizda ham, to g'usl qilmaguningizcha (masjidda turmang). Magar yo'ldan o'tuvchi bo'lsa, mayli», degan (43-oyat). Ushbu ikki oyatda og'iz, burun va badanning barchasini yuvish ma'nosi bor. Abu Hurayra roziyalloxu anhudan rivoyat k,ilinadi:

«Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Albatta, har bir tuk tolasi ostida junublik bor. Bas, sochni yuving va jildingizni poklang», dedilar». (Termiziy va Abu Dovud rivoyat qilganlar.)

Ushbu hadisning boshqa bir rivoyatida:

Ushbu hadisning boshqa bir rivoyatida: «Kim junublikdan bir tuk o'rnini yuvmay qoldirsa, do'zaxda unday qilinadi, bunday qilinadi», dedilar». «Ali: «Shuning uchun boshimni dushman tutdim», deb uch marta aytdi. U sochini qirdirib yurar edi», deyilgan.

G'USLNING SUNNATLARI[2][tahrir | manbasini tahrirlash]

Bas, uning sunnatlari ikki qo'lini va farjini yuvmog'i hamda najosatni ketkazmog'i. So'ng toharat qiladi. Ammo ikki oyog'ini yuvmaydi. Keyin badaniga uch marta suv quyadi. So'ngra oyog'ini suv to'plangan j oydan boshqa yerda yuvadi. Oisha roziyalloxu anhodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ju­nublikdan g'usl qilsalar, avval ikki qo'llarini

yuvishdan boshlar edilar. So'ngra o'ng qo'llari bilan chap qo'llariga suv quyib, farjlarini yuvar edilar. Keyin esa namozga qiladigan toharatlarini bajarar edilar. So'ngra suvni olib, panjalarini sochlari ostiga kiritar edilar. Toki, suv yaxshi yetganiga ishonganlaridan keyin boshlari ustidan uch hovuch suv quyar edilar. Keyin qolgan tanalariga suv quyar, so'ngra oyoqlarini yuvar edilar». (hadisni beshovlari rivoyat qilganlar.)

Maymuna roziyalloxu anhodan rivoyat k,ilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam uchun g'usl qilgani suv qo'ydim. Bas, u zot ikki qo'llarini ikki yoki uch marta yuvdilar. Keyin chap qo'llariga suv quyib turib, olatlarini yuvdilar. So'ngra qo'llarini yerga surtdilar. Keyin og'izlarini chayqadilar, burunlariga suv oldilar, yuzlari va ikki bilaklarini yuvdilar. So'ngra tanalariga suv quydilar. Keyin boshqa joyga o'tib, ikki oyoqlarini yuvdilar». Boshkr. bir rivoyatda: «So'ngra boshlarini uch marta yuvdilar», deyilgan. Yana boshk,a rivoyatda: «Men u kishiga bir latta keltirgan edim, xohlamadilar va suvni qo'llari bilan sidira boshladilar», deyilgan. Ikki hadisni beshovlari rivoyat krlganlar. Sochi o'rilgan ayol uchun uning ostini ho'llashi

kifoya qiladi. Ummu Salama roziyalloxu anhodan rivoyat qilinadi: «Men: «Ey Allohning Rasuli, men sochimni mustahkam qilib o'radigan ayolman. Junublik g'usli uchun uni

yoymog'im kerakmi?» dedim. U zot: «Yo'q, sen uchun boshing ustidan uch hovuch suv quymog'ing kifoya qilur. So'ngra ustingdan suv quyasan. Bas, pok bo'lursan», dedilar».

Beshovlaridan faqat Buxoriy rivoyat qilmagan.

Barcha hujjat va dalillarni sinchiklab o'rganib chiqqan fuqaholarimiz g'uslni avvalidan oxirigacha quyidagi tarzda bayon qiladilar:

Dastlab, g'usl qiluvchi shaxs tasmiya aytadi va niyat qiladi. Keyin ikki qo'lini yuvadi. Keyin orqa, oldi farjini yuvadi. Badanida najosat bo'lsa, o'shani yuvadi. Keyin xuddi namozga qilgandek toharat qiladi. Albatta, og'iz-burunni mubolag'a bilan chayqash bor ran. Agar turgan joyida suv jamlanadigan bo'lsa, oyoqlarini yuvishni keyinga suradi. So'ngra boshiga suv quyib, ishqab yuvadi. Badaniga uch marta suv quyadi. O'ng yelkasidan boshlab suv quyadi. Keyin chap yelkasiga. Qo'li bilan badanini ishqaydi. Ikki qulog'i, kindigi, qo'ltiq osti kabi suv yetishi qiyin joylariga alohida e'tibor beradi. G'uslning oxirida boshqa tarafga o'tib oyoqlarini yuvadi. Suv to'planmasa, oyoqlarini ham o'sha yerda yuvib olaveradi.

G'uslning odoblari ham xuddi toharatning odoblariga o'xshaydi. Ammo g'uslda qiblaga qarash yo'q.

G'uslda quyidagi narsalar makruxdir:

1. Suvni isrof qilish.

2. Suvni o'ta oz ishlatish.

3. Suvni yuziga urish.

4. Odamlar gapini gapirish.

5. Uzrsiz boshqadan yordam olish.

6 . Duo qilish.

GʻUSLNI VOJIB QILUVCHI NARSALAR[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uning vojib qiluvchisi: ajralib chiqayotganda shahvat bilan otilib keladigan maniyni tushirish. Zakarning boshi old yoki orqa (farj) ichiga g'oyib bo'lishi, qiluvchiga ham, qilinuvchiga ham (g'uslni vojib qiladi). Uyg'ongan kishi maniy yoki maziyni ko'rishi. Hayz va nifosning to'xtashi. Hayvonga yaqinlik qilgan (maniy) tushirmasa, (vojib bo'lmaydi). Jum'a, ikki iyd namozi, ehrom va Arafa uchun (g'usl) sunnatdir. Balog'atga yetgan har bir erkak-ayol o'ziga g'usl vojib bo'lgan holatning «katta betoharatlik» ekanini yaxshi bilib olmog'i lozim. Toharatni vojib qiladigan holat esa, «kichik betoharatlik» deb ataladi. G'uslni vojib qiladigan omillar quyidagilar:

1. Ajralib chiqayotganda shahvat bilan otilib keladigan maniyni tushirish. Avvalo, ushbu bobda tez-tez takrorlanib turadigan ba'zi istilohlarni o'rganib olaylik. «Maniy» — shahvat shiddatlashgan paytda otilib chiqadigan suyuqlik. Erkak kishining maniysi quyuq va oq, ayol kishining maniysi suyuq va sarg'ish bo'ladi.

«Maziy» — erkak kishining jinsiy a'zosidan jinsiy aloqani o'ylagan yoki xotinini quchoqlagan paytda chiqadigan oq suyuqlik.

«Vadiy» — bavl qilgandan keyin ba'zida chiqadigan quyuq oq suyukdik. Maziy yoki vadiy chiqqanidan g'usl qilish yo'q. Maniy shahvat bilan otilib chiqsa, g'usl vojib bo'ladi.

Bunda boshqa jinsdagi shaxsga nazar solish, jinsiy yaqinlikni tafakkur qilish, bevosita quchoqlashish va shunga o'xshash barcha omillar tufayli maniyning shahvat bilan otilib chiqishi nazarda tutiladi. Ammo, maniy shaxsning og'ir narsa ko'tarishi, baland joydan yiqilib tushishi kabi omillar tufayli shahvatsiz ravishda chiqsa, g'usl vojib bo'lmaydi.

Hanafiy mazhabi ijtihodiga binoan, er va ayol kishidan, xoh uyquda bo'lsin, xoh uyg'oqlikda bo'lsin, maniy shahvat bilan otilib chiqqandagina g'usl vojib bo'ladi.

Birov mastlik yoki hushidan ketishdan so'ng o'ziga kelganda ho'llikni ko'rib, «maniy» deb gumon qilsa, g'usl vojib bo'ladi. Ulamolarimiz maniydan g'usl qilish vojib bo'lishiga quyidagi rivoyatni dalil qiladilar:

Ali roziyalloxu anxudan rivoyat qilinadi: «Ko'p maziylik kishi edim. Bas, Nabiy sollallohu alayhi vasallamdan so'radim. Ul zot: «Maziyda toharat, maniyda g'usl», - dedilar».

(Ahmad rivoyat qilgan.)

2. Zakarning boshi old yoki orqa (farj) ichiga g'oyib bo'lishi qiluvchiga ham, qilinuvchiga ham (g'uslni vojib qiladi). Bu hukmni fuqaholarimiz quyidagi oyati karima va bir qancha hadislardan olganlar. Alloh taolo «Niso» surasida: «Va junub holingizda ham, to g'usl qilmaguningizcha (masjidda turmang). Magar yo'ldan o'tuvchi bo'lsa, mayli», degan (43-oyat).

«Junub» so'zi lug'atda «chetda turuvchi» ma'nosini anglatadi. Shariatda esa, jinsiy yaqinlik, uyquda bulg'anish va boshqa sababga ko'ra maniyi chiqib, g'usl vojib bo'lgan shaxsga aytiladi. G'usl vojib bo'lgan odam namozdan, Qur'ondan, masjiddan va shariat ko'rsatgan boshqa narsalardan chetda bo'lgani uchun ham «junub» nomini olgan. Abu Hurayra roziyalloxu anxudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Qachonki u (er) u (xotin) ning to'rt muchasi (qo'l-oyog'i) orasiga o'tirsa va unga yaqinlik qilsa,

batahqiq, g'usl vojib bo'ladi», dedilar». Boshqa rivoyatda: «Agar to'kmasa ham», deyilgan. Yana boshqa bir rivoyatda: «Xatna qilingan joy xatna qilingan joyga tegsa», deganlar.

Beshovlaridan faqat Termiziy rivoyat qilmagan. G'usl vojib bo'lishi uchun erkakning xatna qilinadigan joyi ayolning xatna qilinadigan joyiga tegsa, bo'ldi. Issiq mintaqalarda, xususan, arab yurtlarida qizlarni ham xatna qilish odati bor. Unda farjning ichidagi bir oz o'sib turadigan qismi xatna qilinadi. Ulamolarimiz, erkakning xatna qilingan joyi ayolning xatna qilingan joyiga tegishi uchun erkak a'zosining bosh qismi ayol a'zosiga kirishi kerak,deydilar. Ana shu holat yuzaga kelganda, ikkovlariga ham g'usl vojib bo'ladi.

Qo'shimcha qilib aytadigan ma'lumotlardan yana biri shuki, ulamolar, zakar nomiki asl farjga kirsa, g'usl vojib bo'laveradi, deganlar.

3. Uyg'ongan kishi maniy yoki maziyni ko'rishi. Bu jumlada vasf qilingan holatni «ehtilom» deyiladi. «Ehtilom» degani «uyquda jinsiy yaqinlikni ko'rmoq», «uyquda bulg'anmoq» deganidir Osha roziyalloxu anhodan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallamdan ho'lni ko'rgan, lekin ehtilomni eslay olmagan odam haqida so'raldi. U zot: «G'usl qiladi», dedilar. (Tushida) ehtilom bo'lganini ko'rgan, lekin o'ngida ho'lni ko'rmagan odam haqida (ham so'raldilar) U zot: «Unga g'usl vojib emas», dedilar.

Bas, Ummu Sulaym: «Ayol kishi ham o'shani ko'radi. Unga ham g'usl vojib bo'ladimi?» dedi. U zot: «Ha, albatta, ayollar erkaklarning tug'ishganlaridir», dedilar».

Abu Dovud va Termiziy rivoyat qilganlar.

Ushbu hadisda bayon qilinayotgan masala ham ko'p uchrab turadigan, ayniqsa, yoshlarda tez-tez takrorlanib turadigan masaladir. Birov tushida g'usl vojib bo'ladigan biror narsani ko'rganini eslay olmaydi. Lekin badanida, kiyimida yoki yotgan joyida maniyning ho'lini ko'radi. Nima qilish kerak? Albatta, g'usl qilish vojib, aks holda, gunohkori azim bo'ladi.

Boshqa birov tushida jinsiy aloqani ko'rgan, ammo uyg'onsa, hech qayerda maniyning ho'li yo'q. Unday odamga g'usl vojib bo'lmaydi. Chunki undan voqe'likda g'usl vojib bo'ladigan narsa chiqqan emas.

4 -5 . Hayz va nifosning to'xtashi. «Hayz» lug'atda «oqish» ma'nosini bildiradi. Shariatda esa balog'atga yetgan ayol jinsining rahmi ichidan tug'ishsiz, bemorliksiz muayyan

muddatda chiqadigan qon hayzdir. Odatda, hayzning rangi qoramtir, o'zi haroratli va og'riq ila keladigan bo'lib, hidi noxush bo'ladi.

«Nifos» so'zi «tug'ish» va «qon» ma'nolarini anglatadi. Shariatda esa, tug'ishdan keyin ayol kishining rahmidan kelgan qonga «nifos» deb aytiladi.

6. SHahid bo'lmagan musulmon mayyitga ham g'usl vojib bo'ladi.

7. Nomusulmon shaxs Islomga kirsa. Bu holatda Molikiy va Hanbaliy mazhablarida g'usl qilish vojib bo'ladi[3].

SUNNAT G'USLLAR[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jum'a, ikki iyd namozi, ehrom va Arafa uchun (g'usl) sunnatdir. Poklik dini bo'lgan Islom musulmonlarni faqat vojib g'usllar bilan kifoyalanib qolmasdan g'usl vojib bo'lmagan vaqtlarda ham bu ishni qilib turishga targ'ib qilgan.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. OʻzME
  2. 2,0 2,1 2,2 Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. „Baxtiyor oila“.
  3. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Baxtiyor oila. Hilol nashr, toshkent 2013.