Soʻm

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Soʻm
Soʻm
UzbekistanP81-500sum-1999-donatedoy b.jpg
ISO 4217: UZS
Davlat nomi: Oʻzbekiston
Simvol:

Soʻm — 1) eng qadimgi atamalardan biri boʻlib, Firdavsiyning "Shohnoma" asarida "S" pul solingan qopcha (xalta) maʼnosida qoʻllanilgan. 14-a.da Oltin Oʻrda xonligida ogʻirlik birligi boʻlib, muayyan ogʻirlikdagi kumush quyma (yombi)ni ifodalagan. 1920y.larda, OʻzSSR tashkil etilganidan keyin sovet rubli banknotlari va xazina biletlari nominalida ittifoqdosh respublikalarning milliy tillaridagi pul birliklari nomlari, jumladan "soʻm" nomi yozilgan holda chiqarilgan rubl Oʻzbekiston hududida muomalada "Soʻm-kupon" deb atalgan. 2) Oʻzbekiston Respublikasining pul birligi. 1 S. q 100 tiyin. Xalqaro ifodasi UZS. S. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "Oʻzbekiston Respublikasining millim valyutasini muomalaga kiritish toʻgʻrisida"gi 1994 y. 16 iyundagi farmoni bilan 1994 y.ning 1 iyulidan respublika hududida yagona, cheklanmagan va qonuniy toʻlov vositasi sifatida muomalaga chiqarilgan.

Muomalaga 1994-yilda 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 soʻmlik, 1997-yil 1-martdan 200 soʻmlik, 2000-yil 1-iyuldan 500 soʻmlik, 2001-yil 1-sentabrdan 1000 soʻmlik banknotlar chiqarilgan. Keyinchalik, 1, 5, 10, 25, 50, 100, 500 soʻm qiymatidagi tangalar muomalaga kiritilgan. Qimmatbaho metallar suvi yuritilgan turli qiymatdagi yubiley tangalar esa turli sanalar nishonlanishi munosabati bilan va numizmatik maqsadda chiqarilgan (q. Tanga).

Soʻmning muomalaga kiritilishi Oʻzbekiston pul muomalasi va hisobkitoblar tizimini tashkil etish hamda respublika iqtisodiyotini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega boʻldi. Milliy valyuta pul belgilarini muomalaga chiqarish va uning barqarorligini taʼminlashni Oʻzbekiston Respublikasining markaziy banki amalga oshiradi.[1] 1 soʻm = 100 tiyin. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 122—moddasi va „Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mustaqilligining asoslari toʻgʻrisida“gi qonunning 11-moddasi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisning 1993-yil 3-sentabrdagi 952-XII sonli qaroriga muvofiq 1994-yil 1-iyuldan boshlab, O'zbekiston Respublikasi hududida qonuniy toʻlov vositasi boʻlgan milliy valyuta — „soʻm“ muomalaga kiritildi. Hozirgi vaqtda 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000 soʻm qiymatidagi banknotlar va 1, 3, 5, 10, 20, 50 tiyin (1tiyin = 1/100 soʻm), hamda 1, 5, 10, 25, 50, 100 soʻm qiymatidagi tangalar muomaladadir.

2013-yil iyunida 5000 soʻm qiymatlik yangi banknota chiqishi haqida xabarlar tarqaldi.[2] 2013-yil 27-iyunida Oʻzbekiston respublikasi markaziy banki shu yilning 1-iyulidan boshlab qiymati 5000 soʻm boʻlgan pul chiptalarini muomalaga chiqarishini bildirdi.[3]

Banknot va tangalar chiqqan yillari[tahrir]

Yil Banknot Tanga
1994 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 Soʻm 1, 3, 5, 10, 20, 50 Tiyin
1997 200 Soʻm
1999 500 Soʻm
2001 1000 Soʻm 5, 10, 25 Soʻm
2002 50 Soʻm

Banknotlar[tahrir]

1994—yildan boshlab[tahrir]

Old tarafida bezaklar bilan pul qiymati, ort tomonida Oʻzbekistonning turli obidalari tasvirlangan. Suv belgisi — Oʻzbekiston gerbi.

Banknota raqamlari XX 0000000 shaklida.

Tasvir Qiymat, soʻm Oʻlcham, mm Asosiy ranglari Ort tomonidagi tasvir Chiqarilgan sana
Old tomoni Ort tomoni
UZS1 1994 front.jpg UZS1 1994 back.jpg
1
120×62
yashil
pushti
Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik katta teatri, Toshkent
1994
UZS3 1994 front.jpg UZS3 1994 back.jpg
3
qizil
yashil
Chashmai ayyub, Buxoro
UZS5 1994 front.jpg UZS5 1994 back.jpg
5
142×69
koʻk
qizil
Alisher Navoiy monumenti, Toshkent
UZS10 1994 front.jpg UZS10 1994 back.jpg
10
binafsha
koʻk
Goʻri Amir Maqbarasi, Samarqand
UZS25 1994 front.jpg UZS25 1994 back.jpg
25
koʻk
zargʻaldoq
Shohizinda, Samarqand
UZS50 1994 front.jpg UZS50 1994 back.jpg
50
jigarrang
zargʻaldoq
Registon ansambli, Samarqand
UZS100 1994 front.jpg UZS100 1994 back.jpg
100
binafsha
Xalqlar doʻstligi saroyi, Toshkent
UZS200 1997 front.jpg UzbekistanP80-200sum-1997-donatedoy b.jpg
200
144×78
yashil
Sherdor madrasasi fragmenti, Samarqand
1997
UZS500 1999 front.jpg UzbekistanP81-500sum-1999-donatedoy b.jpg
500
qizil
Amir Temur monumenti, Toshkent
1999
UZS1000 2001 front.jpg UZS1000 2001 back.jpg
1000
binafsha
jigarrang
Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Toshkent
2001
Uzbekistan 5000 so'm avers.jpg Uzbekistan 5000 so'm reverse.jpg
5000
yashil
jigarrang[3]
Oliy Majlis binosi, Toshkent
2013[3]
Tasvirlar miqyosi — 1,0 piksel/mm

Manbalar[tahrir]

Havolalar[tahrir]