Kontent qismiga oʻtish

Zulfiya

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Zulfiya Isroilova
Tavalludi 1-mart 1915-yil
Toshkent, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi
Vafoti 1-avgust 1996-yil(1996-08-01)
(81 yoshda)
Toshkent, Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston
Taxallusi Samir
Ijod qilgan tillari Oʻzbek tili va Rus tili
Fuqaroligi SSSR bayrogʻi SSSR→Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston
Yoʻnalish sotsial realizm
Janr sheʼriyat
Mukofotlari

Xalqlar doʻstligi ordeni «Mehnatda jasorat ko’rsatgani uchun (Harbiy jasorati uchun) yubiley medali. Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan»
SSSR Davlat mukofoti Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti

Zulfiya Isroilova (1-mart 1915-yil — 1-avgust 1996-yil) — „Zulfiya“ nomi bilan tanilgan oʻzbekistonlik shoira, jurnalist, tarjimon, jamoat arbobi. Oʻzbekiston xalq shoiri (1965) va Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1984). “Do‘stlik” ordeni sohibasi (1995)[1].

Taʼlim

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1931-yil Xotin-qizlar pedagogika bilim yurtiga oʻqishga kirib, 1934-yil tugatgan. 1935-yil Oʻzbekiston SSR Fanlar qoʻmitasi qoshidagi Til va adabiyot instituti aspiranturasiga oʻqishga kirgan.

Faoliyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1938—1940-yillarda Yoshlar va oʻsmirlar adabiyoti nashriyotida muharrir, Oʻzbekiston davlat nashriyotida boʻlim mudiri (1941—1950), „Oʻzbekiston xotin-qizlari“ (qarang „Saodat“ jurnali) jurnalida boʻlim mudiri (1950—1953), bosh muharrir (1954—1985) boʻlib ishlagan.

Ijodi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uning ilk sheʼri 1931-yilda „Ishchi“ gazetasida bosilgan. Dastlab 1932 yil „Hayot varaqalari“ sheʼrlar toʻplami nashr etilgan. Shundan keyin uning „Temiroy“ (1934), „Sheʼrlar“, „Qizlar qoʻshigʻi“ (1939) sheʼriy kitoblari eʼlon qilingan. Zulfiy sheʼriy ijodining porlashi „Uni Farhod der edilar“ (1943), „Hijron kunlarida“ (1944) va „Xulkar“ (1947) toʻplamlari bilan bogʻliq. Ayniqsa, Hamid Olimjonning bevaqt vafotidan keyin (1944) yozilgan, ruhiy silsilalar va qalb iztiroblari bilan toʻla sheʼrlar Zulfiya ijodida jiddiy oʻzgarishlar sodir boʻlganidan darak beradi. U shaxsiy fojiasi tasviri orqali Ikkinchi jahon urushidan katta talafot va yoʻqotishlar bilan chiqqan xalqning dard va alamlarini ifodaladi.

1940-yillar oxirida eʼlon qilingan Sovet Ittifoqining sanʼat va adabiyot toʻgʻrisidagi qarorlari oʻzbek adabiyotiga ham katta zarar keltirdi. Zulfiya badbin kayfiyatlar — pessimistik kechinmalar kuychisi sifatida taʼna toshlari ostida qoldi. Shundan keyin u, boshqa qalamkash birodarlari singari, „davr gʻoyalari“ni ifodalovchi sheʼrlar yozishga oʻtdi. Lekin koʻp oʻtmay, oʻzbek ayollari hayotini yaxshi biluvchi shoira va jurnalist sifatida dugonalari haqida sheʼr va publitsistik maqolalar yozdi, ularni ijtimoiy faollikka chaqirdi, insoniy haq-huquqlarining poymol boʻlmasligi uchun kurashdi.

1950-yillarning 2-yarmida u Osiyo va Afrika yozuvchilarining tinchlik va xalqaro birdamlik shiori ostida oʻtgan harakatida faol qatnashib, jahonning koʻpgina mamlakatlarida boʻldi. Hindiston, Misr, Yaponiya va qoʻshni respublikalarga qilgan safari shoira ijodida chuqur iz qoldirdi. „Mushoira“, „Oʻgʻlim, sira boʻlmaydi urush“, „Qozogʻiston oʻlanlari“, „Men chizolmagan surat“ singari sheʼrlari Zulfiyaga shuhrat keltirdi. Zulfiya sheʼrlarida tasvir etilayotgan hayot koʻlami kengayb, ijodiga xorijiy xalqlar hayoti manzaralari ham kirib keldi. 70-yil lardan boshlab uning ijodidagi milliy hayot tasvirida yangi ranglar kamalagi paydo boʻldi, haqqoniylik va his-hayajon kuchaydi. „Oʻylar“ (1965) sheʼriy guldastasi bilan boshlangan voqelikni falsafiy idrok etish tamoyili „Visol“ (1972), „Yillar, yillar…“ (1975) sheʼriy kitoblarida davom etib, shoira ijodida chinakam badiiy yuksalish davri boshlanganini namoyish etdi. U yana doston janriga qaytib, ustoz Oybekning soʻnggi safariga bagʻishlangan „Quyoshli qalam“ (1970) dostonini yaratdi. Ayni paytda shoira bolalarga bagʻishlangan turkum sheʼrlar ham yozdi („Lolaqizgʻaldoq“, 1975).

Zulfiya hayotining muhim bir qismini Hamid Olimjonning adabiy merosini oʻrganish va nashr etish ishiga bagʻishladi. Ana shu jarayonning uzviy qismi sifatida u shoirning „Semurgʻ yoki Parizod va Bunyod“ dostoni asosida qoʻgʻirchoq teatri uchun „Semurgʻ“ pyesasi (S. Somova bilan hamkorlikda) hamda „Zaynab va Omon“ operasi librettosini yozdi.

Tarjimalari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

A. S. Pushkin, M. Y. Lermontov. N. A. Nekrasov, M. Voqif, L. Ukrainka, M. Dilboziy, S. Kaputikyan, E. Ognetsvet, M. Karim, P. Amrita, Y. Bagryana va boshqalarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Uning asarlari koʻplab chet tillarda, shuningdek, qardosh turkiy xalqlar tillarida nashr etilgan.

Mukofotlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Zulfiya xalqaro „Javaharlal Neru“ (1968), „Nilufar“ (1971) mukofotlari hamda Hamza nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti (1970) laureati. Shuningdek, u Bolgariyaning „Kirill va Mefodiy“ (1972) ordeniga sazovor boʻlgan.

Oʻzbekiston hukumati atoqli shoiraning madaniyatimiz taraqqiyotidagi katta xizmatlarini eʼtiborga olib, Zulfiya nomidagi davlat mukofotini taʼsis etdi. Toshkentdagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.

Nashr qilingan asarlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oilasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Turmush oʻrtogʻi — Hamid Olimjon publitsist, adabiyotshunosi va jamoat arbobi.
  • Qizi — Hulkar[14]
  • Akasi — Karimjon Isroilov[14].
  • Akasi — Normat Isroilov NKVD Xorazm boʻlimida ishlagan. 1937-yil qatag'ong uchrab, Toshkentda otib tashlangan[15].
  • Nabirasi — Lola Muhiddinova — tarixchi va tarjimon[16].

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „„Xalq so‘zi" gazetasi 1994-yil 26-avgust soni O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 25-avgustdagi "O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligi e`lon qilinganligining uch yilligi munosabat bilan mukofotlash to‘g‘risida» gi farmon“ (http://press.natlib.uz/).[sayt ishlamaydi]
  2. ↑ „Ўзбекистон ССР Олий Совети Президиумининг Фармони З. Исроиловага «Ўзбекистон ССР халқ шоираси» деган фахрий унвон бериш тўғрисида“. Совет Ўзбекистони. № 276. 24-noyabr 1965-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  3. ↑ 3,0 3,1 „СССР Олий Совети Президиумининг Фармони Ёзувчилардан А. А. Ананьев, Зулфия (Зулфия Исроилова), А. С. Иванов, П. А. Куусберг, С. В. Сартаков, С. Н. Ханзадян, М. В. Храпченкога Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони бериш тўғрисида“. Совет Ўзбекистони. № 265. 16-noyabr 1984-yil. 1-bet.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  4. ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников искусства и литературы Узбекской ССР“. Pravda vostoka. № 65. 19-mart 1959-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  5. ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР колхозников, работников МТС и совхозов сельского хозяйства, партийных, советских, профсоюзных и комсомольских работников Узбекской ССР“. Pravda vostoka. № 21. 11-yanvar 1959-yil. 2-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  6. ↑ „С наградой вас, люди трудовой доблести!“. Pravda vostoka. № 51. 1-mart 1965-yil. 3-bet. {{cite magazine}}: |qaralgan sana= parametriga qiymat berilganda, |url= parametriga ham qiymat berilishi lozim (yordam)CS1 maint: date format ()
  7. ↑ „СССР Олий Совети Президиумининг Фармони Ёзувчи Зулфия (Зулфия Исроилова)ни Халқлар дўстлиги ордени билган мукофотлаш тўғрисида“. Совет Ўзбекистони. № 52. 28-fevral 1975-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  8. ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников литературы и искусства Узбекской ССР“ (PDF). Советское искусство. № 98. 8-dekabr 1951-yil. 1-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  9. ↑ „Указы Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями колхозников, колхозниц, работников сельского хозяйства, промышленности, науки, культуры и искусства Узбекской ССР“ (PDF). Ведомости Верховного Совета СССР. № 4. 26-yanvar 1945-yil. 3-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  10. ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников промышленности, сельского науки, культуры и искусства Узбекской ССР“. Pravda Vostoka. № 68. 23-mart 1950-yil. 2-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  11. ↑ „О присуждении государственных премий СССР в области литературы, искусства и архитектуры 1976 года“ (PDF). Советская культура. № 90. noyabr 1976-yil. 5-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  12. ↑ „О присуждении государственных премий Узбекской ССР имени Хамзы в области литературы, искусства и архитектуры“. Pravda Vostoka. № 90. 17-aprel 1970-yil. 2-bet. Qaraldi: 6-oktabr 2025-yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  13. ↑ Указ Президента Республики Узбекистан от 25 avgust 1994 года № УП-939 «О награждении в связи с 3-й годовщиной провозглашения независимости Республики Узбекистан
  14. ↑ 14,0 14,1 YouTube logotipi Oʻzbekiston Tarixi kanali(oʻzb.)
  15. ↑ YouTube logotipi Oʻzbekiston Tarixi kanali(oʻzb.)
  16. ↑ YouTube logotipi Oʻzbekiston Tarixi kanali(oʻzb.)

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Sultonova M., Ijod sahifalari, Toshkent, 1975; Zulfiya [bibliografiya], Toshkent, 1977; Sultonova M., Zulfiya, Toshkent, 1985; Ibrohimov M., Quyoshli sheʼriyat ijodkori, Toshkent, 1986; Ehtirom [nashrga tayyorlovchilar: Rahima Shomansurova, Raʼno Rahmonova], Toshkent, 1995.
  • Naim Karimov. m. G. Gulyama, 1983.
  • Qayumov L. Shoira Zulfiya. Toshkent, Oʻzadabiynashr, 1965.
  • Mirvaliev S. Oʻzbek adiblari. Toshkent: „Yozuvchi“, 2000.
  • Tanlangan asarlar (3 jildli), Toshkent, 1985.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Biografiyasi (ruscha) 

"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Zulfiya&oldid=5765048" dan olindi