Xoʻjand

Xoʻjand
Xoʻjand
	shahar
	; Bayroq ; Gerb
	40°17′0″N 69°37′0″E / 40.28333°N 69.61667°E
Mamlakat	Tojikiston
viloyat	Sugʻd viloyati
Hukumat
• Shahar raisi	Firdavs Sharifzoda
Asos solingan	mil.av. VII—VI
Ilk eslatilishi	mil.av. VII
Avvalgi nomlari	Aleksandriya Esxata,; Xoʻjand,; Leninobod
Maydon	3,996 km2 (1,543 kv mi)
Markazi balandligi	300 m
Rasmiy til(lar)i	tojikcha
Aholisi (2022)	↗ 198,7 ming.
Zichligi	4972,5 kishi/km2
Milliy tarkib	tojiklar, oʻzbeklar, ruslar
Vaqt mintaqasi	UTC+5
Telefon kodi	+992 3422
Pochta indeks(lar)i	735700
Avtomobil kodi	02TJ
	Xoʻjand

Xoʻjand (1936—1991-yillarda Leninobod) — shahar, Tojikiston Respublikasi Sugʻd viloyati markazi^[3]. Fargʻona vodiysining gʻarbiy qismida, Turkiston tizmasi bilan Moʻgʻultogʻ oʻrtasida, Sirdaryo boʻyida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Dushanbe shahrigacha 341 km. Aeroport bor. Aholisi 198,7 ming kishidan koʻproq (2022), asosan, tojiklar va oʻzbeklar tashkil qiladi^[4].

Aholisi

Tojikistonning ikkinchi eng katta shahri boʻlib hisoblanadi (Dushanbedan keyin). Shahar aglomeratsiyasi 573 400 tashkil qiladi. Aholisi 1989-yil 160,000 kishini tashkil qilgan lekin 2000-yilga kelib aholi soni 149,000 kishi boʻlib qoldi.

Yil	1897	1926	1959	1973	1989	2002	2007	2011	2013	2022
Aholi, ming kishi	30	37	77	113	160	147	149	165	167	198,7

Tarixi

Aleksandr Makedonskiyning Osiyoga yurishi

Xoʻjand Oʻrta Osiyoning eng qadimgi shaharlaridan boʻlib, mil. avv. 1-ming yillikda vujudga kelgan. Arxeologik qazishmalar natijasida shahar hududidan mil. avv. 6—4-asrlarga oid tarixiy ashyolar topilgan. Mil. avv. 329-yilda shaharni Makedoniyalik Aleksandr egallagan. Tarixiy maʼlumotlar boʻyicha shahar 7-asrning 2-yarmida Xoʻjand nomi bilan mashhur boʻlgan (Xoʻjand orqali Xitoydan Yevropaga Buyuk ipak yoʻli oʻtgan). 8-asrda Arab xalifaligi, 13-asrda moʻgʻullar imperiyasi, 14—15-asrlarda Temuriylar, 16-asrda Shayboniylar, soʻngra Qoʻqon xonligi tasarrufida boʻlgan. 1866-yilning 24-mayida shaharni podsho Rossiyasi qoʻshinlari bosib olgan. Xoʻjand 1924-yilda Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish oʻtkazilgandan soʻng Oʻzbekiston SSR tarkibiga kirgan, 1929-yildan Tojikiston SSR tarkibiga oʻtkazilgan.

Shahar faxrlari

Oʻtmishda Xoʻjandda kustar ipakchilik rivojlangan. Shahar savdo va hunarmandchilik markazi sifatida Buyuk ipak yoʻlining chorrahasida Oʻrta Osiyoni Hindiston, Eron, Yaqin Sharq, Xitoy va Oʻrta dengiz havzasidagi mamlakatlar bilan bogʻlab turishda muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Shahardan oʻnlab tarixiy shaxslar, Temur Malik, munajjim va riyoziyotshunos Abdumahmudi Xoʻjandiy (10-asr), shoirlardan Mahasti Xoʻjandiy (12-asr), Kamol Xoʻjandiy (14-asr), Muhammadaminxoʻja Koshif (1825 — 87), Abdullo Fayoz (1847—1934), Asiriy; geograf va sayyoh Hoji Yusuf Mirfayozov (1842—1925), faylasuf olim Muhammad Osimiy (1920—96) va boshqalar yetishib chiqqan.

Iqtisodi

Xoʻjand — mamlakatning yirik iqtisodiy va madaniyat markazi. Sanoatining asosiy tarmoqlari — toʻqimachilik, metallsozlik, oziq-ovqat sanoatlari. Ipak kombinati, poyabzal, mebel fabrikalari, konserva va goʻsht, sut kombinatlari, yogʻmoy ekstrakt, pilla, paxta tozalash, sirli idishlar, avtotaʼmirlash va boshqa zavodlar, qurilish materiallari, shisha ishlab chiqarish, matbaa korxonalari, mebelsozlik fabrikalari, „Panjshanbe“ bozori faoliyat koʻrsatadi.

Ijtimoiy soha

20 dan ziyod umumiy taʼlim maktabi, 5 oliy oʻquv yurti, Tojikiston fanlar akademiyasining, Respublika yozuvchilar uyushmasining boʻlimlari, 10 dan ziyod oʻrta maxsus bilim yurti, kasb-hunar bilim yurtlari, madaniyat saroyi, musiqali drama va xalq teatrlari, oʻlkashunoslik muzeyi, madaniyat va istirohat bogʻi, Toshxoʻja Asiriy nomidagi viloyat kutubxonasi, Tojikiston fanlar akademiyasining Botanika bogʻi, mexmonxonalar mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan Shayx Muslihiddin maqbarasi (14-asr), shahar qalʼasi (Oʻrda qoldiqlari, 7—8-asrlar) saqlangan^[5].

Manbalar

↑ „Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд - Хуҷанд - маркази ҳунарҳои мардумӣ“. www.khujand.tj. 2023-yil 24-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-dekabr.
↑ Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан. „Численность населения Таджикистана на 1 января 2019 года“ (ru) (2019-yil 1-yanvar). 2015-yil 2-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 3-iyul.
↑ Atlas mira. — M.: PKO „Kartografiya“ Federalnogo agentstva geodezii i kartografii Ministerstva transporta Rossiyskoy Federatsii: Izdatelstvo Oniks, 2008.
↑ zaglavie Sovetabad^{[sayt ishlamaydi]}
↑ Vostochniy kolorit Dushanbe :: S vami v reyse

Havolalar

Xoʻjand shahrining rasmiy sayti ^(rus.)^{[sayt ishlamaydi]}
http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Tajikistan/Viloyati_Leninobod/Khujand-1431593/TravelGuide-Khujand.html (Wayback Machine saytida 2011-06-06 sanasida arxivlangan)

Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan.

[1] „Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд - Хуҷанд - маркази ҳунарҳои мардумӣ“. www.khujand.tj. 2023-yil 24-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-dekabr.

[ts-2] Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан. „Численность населения Таджикистана на 1 января 2019 года“ (ru) (2019-yil 1-yanvar). 2015-yil 2-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 3-iyul.

[3] Atlas mira. — M.: PKO „Kartografiya“ Federalnogo agentstva geodezii i kartografii Ministerstva transporta Rossiyskoy Federatsii: Izdatelstvo Oniks, 2008.

[4] zaglavie Sovetabad^{[sayt ishlamaydi]}

[5] Vostochniy kolorit Dushanbe :: S vami v reyse

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]