Molotov kokteyli

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Molotov kokteyli
  • Yuqori chapda: Lit Molotov kokteyli tashlashga tayyor.
  • Yuqori o'ngda: to'polon paytida molotov kokteylidan foydalanish.
  • Pastki chap: Molotov kokteylini harbiy otish amaliyoti.
  • Pastki o'ng: asl fin molotov kokteyli.

Molotov kokteyli - eng oddiy suyuq yondiruvchi granatalarning umumiy nomi (ingliz tilida „Molotov kokteyli“ nomi keng tarqalgan, rus tiliga XX asr oxirida ingliz tilidan kirib kelgan). Odatiy dizayn — bu yonuvchan suyuqlik va shisha butilka (eng ibtidoiy versiyada boʻyniga yonuvchi moddaga namlangan latta mahkamlangan).. Foydalanishda konteynerga biriktirilgan aralashma yonadi va qurol uloqtiriladi, zarbadan portlash yuzaga keladi. Shisha ichidagi yonuvchan moddalarni yoqib yuborish natijasida olov tarqaladi. Ishlab chiqarishning nisbatan qulayligi tufayli, Molotov kokteyllari odatda qoʻlbola usulda tayyorlanadi. Ularning qoʻllanilishi jinoyat, tartibsizliklar, futbol bezoriligi, shahar partizanlari, terrorchilar, tartibsiz askarlar, ozodlik uchun kurashchilar va hatto oddiy askarlar orasida boʻlib, ikkinchi holatda koʻpincha harbiylar tomonidan chiqarilgan ekvivalent qurollarning yetishmasligi bilan bogʻliq. Oʻzining qoʻzgʻolon va isyonkor tabiatiga qaramay, koʻplab zamonaviy harbiylar Molotov kokteylidan foydalanishadi[1][2][3].

Biroq, molotov kokteyllari har doim ham tayyorgarliksiz amalga oshirilmaydi. Jangovar tayyorgarlikning bir qismi sifatida maʼlum bir standartga qadar ommaviy ishlab chiqarilishi odatiy hol emas. Buning baʼzi bir misollari — Ikkinchi Jahon urushidagi inglizlarning bosqinchilikka qarshi tayyorgarliklari paytida va 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida Ukraina koʻngilli boʻlinmalari tomondan keng foydalanilgan. Ikkinchi jahon urushi paytida molotov kokteyllari hatto Finlandiya[4], fashistlar Germaniyasi[5][6], Sovet Ittifoqi[5], Shvetsiya[7][8] va AQSh kabi bir qancha mamlakatlarda ishlab chiqarilgan[9]. Baʼzilarida maxsus moʻljallangan sinuvchan konteynerlar va tutqichlar mavjud[5][6] (masalan, AQShning Frangible Grenade M1)[9].

Etimologiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Vyacheslav Molotov, 1945-yil


„Molotov kokteyli“ nomi Sovet-Finlandiya urushi paytida finlar tomonidan yaratilgan (fin: Molotovin cocktail)[10][11][12]. Bu ism Ikkinchi Jahon urushi arafasida Molotov-Ribbentrop paktining meʼmorlaridan biri boʻlgan Sovet tashqi ishlar vaziri Vyacheslav Molotovga nisbatan kamsituvchi ishora edi.

Bu nomning kelib chiqishi Molotovning Sovet-fin urush paytida olib borgan targʻibotidan kelib chiqqan, asosan uning Sovet davlat radiosi orqali Finlyandiya ustidan oʻt qoʻyuvchi bombardimon missiyalari aslida och qoʻshnilari uchun havodan insonparvarlik oziq-ovqat yetkazib berish boʻlganligi haqidagi ahmoqona bayonotidan kelib chiqqan[13][10]. Natijada, finlar Sovet kassetali bombalarini istehzo bilan „Molotov non savatlari“ deb nomlashdi (fin: Molotovin leipäkoreiksi). Bu nomlar Molotovning tashviqot koʻrsatuvlariga taalluqli[14][10]. Sovet tanklariga hujum qilish va yoʻq qilish uchun qoʻlda tutiladigan shishali yongʻin bombasi ishlab chiqilganda, Finlar uni „oziq-ovqat posilkalari bilan birga keladigan ichimlik“ sifatida „Molotov kokteyli“ deb atashgan[15]

Hozirda mashhur boʻlgan nomga qaramay, qurol turi uchun rasmiy nom Finlyandiya harbiy atamasi tanlangan. Rasmiy nomi — „yonish shishasi“ (fin: polttopullo). Hozir ham shunday ataladi[10][3].

Boshqa ismlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koʻpincha „Molotov kokteyli“ deb nomlanuvchi qurol butun dunyo boʻylab juda koʻp boshqa nomlarga ega. Baʼzilari boshqalarga qaraganda rasmiyroqdir, ammo qurolga koʻpincha tegishli tilda tavsiflovchi nom beriladi.

Umumiy taxalluslar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Shisha bomba
  • Shisha granata
  • Shishani yoqish
  • Yonayotgan shisha
  • Yongʻin bombasi (oʻt oʻchirish bombasi deb nomlanuvchi boshqa yondiruvchi qurilmalar bilan adashtirmaslik kerak)
  • Olovli shisha
  • Benzinli bomba — benzin oddiy toʻldiruvchi boʻlganligi sababli
  • Yonuvchan shisha
  • Molly — Molotov kokteylining qisqartmasi (odatda video oʻyinlarda qoʻllaniladi)
  • Molotov — molotov kokteylining qisqartmasi
  • Benzin bombasi — benzin oddiy toʻldiruvchi boʻlganligi sababli
  • Kambagʻal granata — bu oʻzining qoʻlbola tabiati tufayli

Harbiy nomlar (xalqaro)[tahrir | manbasini tahrirlash]

  •  Finlandiya — fin: polttopullo[10][3] ('burn bottleʼ) — Fin-shvedcha: brännflaska[2] ('burn bottleʼ)
  • Yaponiya Yaponiya — (yaponcha: 火炎瓶 kaenbin?, 'flame bottle')[16]
  • Flag of Germany (1935–1945).svg Natsistlar Germaniyasi — nemischa: Brandflasche ('fire bottleʼ) — Brandhandgranate ('fire hand grenadeʼ)[17]
  • Sovet Ittifoqi SSSR — Ruscha: зажига́тельная буты́лка, tr. zazhigátelnaya butýlka, lit. 'incendiary bottleʼ — Ruscha: буты́лка с горю́чей жи́дкостью, tr. butýlka s goryúchey zhídkostyu, lit. 'bottle with combustible liquid'[18]
  • Shvetsiya Shvetsiya — Shvedcha: brännflaska ('burn bottleʼ)[7][8][18]
  • Qoʻshma Shtatlar AQSh — frangible grenade[19] — incendiary frangible grenade[9] — incendiary bottle grenade[20]

Dizayni[tahrir | manbasini tahrirlash]

Molotov kokteyli — bu benzin (benzin), alkogol yoki napalmga oʻxshash yonuvchan moddalar va shishaning tiqinlari bilan mahkamlangan yonayotgan mato bilanolov manbai boʻlgan shisha butilka. Pilik odatda benzinga emas, balki spirtli ichimliklarga yoki kerosinga namlanadi. Sovet-fin urushlari uchun olovni yoqish usuli shishaning yon tomoniga boʻronli gugurtlarni yopishtirish edi, chunki ularni shamol oʻchirish ehtimoli kamroq boʻlgan[21][7][8]. Baʼzan otishning aniqligini oshirish uchun ballast bilan jihozlangan (masalan, shishaning ⅓ qismini qum bilan toʻldirish)[16].

Harakatda tayoq/gugurt yoqiladi va shisha mashina yoki istehkom kabi nishonga tashlanadi. Shisha urilganda yonilgʻi tomchilari va bugʻlarining buluti biriktirilgan tayoq tomonidan alangalanadi va shu zahotiyoq portlashga sabab boʻladi va yoqilgʻining qolgan qismi ishga kirishganda alanga tarqaladi.

Dizel yoqilgʻisi, metanol, skipidar, reaktiv yoqilgʻisi, aseton va izopropil spirti (ishqalanish spirti) kabi boshqa yonuvchan suyuqliklar benzin oʻrniga yoki ular bilan birga ishlatilgan. Qalinlashtiruvchi moddalar, masalan, erituvchilar, ekstrudirovka qilingan polistirol (XPS) koʻpik (xalq tilida strafor deb nomlanadi), natriy bikarbonat, neft jeli, smola, shinalar trubkasi chiziqlari, nitroselüloza, motor moyi, kauchuk sement, yuvish vositasi idish- tovoq sovuniga qoʻshiladi. Ular yonayotgan suyuqlikning yopishishiga yordam beradi va qalin, boʻgʻuvchi tutun bulutlarini hosil qiladi[22]. Molotov kokteyli konseptsiyasi boʻyicha oʻzgarishlar ham mavjud, bu yerda shisha tutun hosil qiluvchi aralashma bilan toʻldirilgan, masalan, xlorsulfon kislotasida oʻrniga oltingugurt trioksidini ishlatish mumkin[23]. Bu „tutun butilkalari“ deb atalmish butilkalar yonish uchun manbaga muhtoj emas, chunki aralash shisha sindirilgandan birdan havo bilan reaksiyaga kirishadi[7][8].

Rivojlanish va urushda foydalanish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ispaniya fuqarolar urushi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ispaniya fuqarolar urushi paytida monarxistlar olov shishasi bilan.

Ushbu turdagi qoʻlbola yondiruvchi qurilmalar birinchi marta 1936-yil iyuldan 1939-yil aprelgacha Ispaniya fuqarolar urushida, „Molotov kokteyllari“ nomi bilan mashhur boʻlgunga qadar ishlatilgan. Ispaniyadagi urush paytida molotov kokteyllari tanklar, zirhli transport vositalari va transport vositalariga qarshi kurashda keng qoʻllanilgan. Tankga qarshi qurollarning etishmasligi tufayli ular Ispaniya Respublikasi qurolli tuzilmalarida keng tarqaldi[3][4]. 1936-yil oktabr oyida Madrid mintaqasida benzin va kerosin bilan toʻldirilgan shishalar Ispaniya legioni millatchilari [5] tomonidan tankga qarshi qurol sifatida ishlatilgan. Qurol respublikaning T-26 va BT-7 tanklariga qarshi samarali boʻldi[24]. Xalqaro brigadalar faxriysi Tom Vintringem keyinchalik ulardan foydalanishning tavsiya etilgan usulini eʼlon qildi:

Xalxin Gol[tahrir | manbasini tahrirlash]

Xalxin Gol jangi, goʻyoki Moʻgʻuliston va Manchukuo oʻrtasidagi 1939-yilgi chegara toʻqnashuvi, yapon va sovet qoʻshinlari oʻrtasida ogʻir janglar boʻlgan. Tankga qarshi uskunalar yetishmay qolgan yapon piyodalari sovet tanklariga benzin toʻldirilgan butilkalar bilan hujum qilishgan. Yapon piyoda askarlari bir necha yuz sovet tanklari shu tarzda yoʻq qilingan deb daʼvo qilishdi, ammo Sovet yoʻqotish yozuvlari bu bahoni tasdiqlamaydi[26].

Ikkinchi jahon urushi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Finlyandiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sovet-Finlandiya urushida Finlandiya askarlari. Tanklar sumkalar va Molotov kokteyllari bilan yoʻq qilingan. Shishada foydalanish uchun latta oʻrniga boʻron gugurtlari mavjud.

1939-yil 30-noyabrda Sovet Ittifoqi Finlandiyaga hujum qilib, qishki urush deb nomlangan urushni boshladi. Finlandiyaliklar benzin bombasining dizayni va taktik qoʻllanilishini takomillashtirdilar. Molotov kokteyli uchun yoqilgʻi alkogol, kerosin, smola va kaliy xloratning ozgina yopishqoq aralashmasigacha tozalandi. Keyingi takomillashtirishlar orasida shamolga chidamli gugurt yoki kimyoviy moddalar solingan shishani biriktirish kirgan, ular singan paytda alangalanadi va shu bilan shishani oldindan yoqish zarurati yoʻq qilinadi va shishaning uchdan bir qismini boʻsh qoldirish sinish ehtimolini oshiradi[21].

1940-yil iyundagi Britaniya harbiy idorasi hisobotida shunday deyilgan:

Molotov kokteyllari oxir-oqibat Alko korporatsiyasi tomonidan Rajamaki spirtli ichimliklar zavodida ularni yoqish uchun gugurt bilan birga ommaviy ishlab chiqarilgan[28]. Qishki urush davrida ishlab chiqarish jami 450 000 ni tashkil etgan. Molotov kokteylining asl retsepti 750 millilitre (0.79 US qt)) etanol, smola va benzin aralashmasidan iborat boʻlgan. Shishaning ikkala tomoniga ikkita uzun pirotexnika boʻronli gugurt yopishtirilgan. Ishlatishdan oldin gugurtlardan biri yoki ikkalasi ham yoqilgan; shisha zarbadan singanida, aralashma yonib ketadi. Boʻronli gugurtlardan foydalanish shishaning ogʻzidagi yonib turgan lattadan koʻra xavfsizroq ekanligi aniqlangan.

Buyuk Britaniya[tahrir | manbasini tahrirlash]

„Molotov kokteyli“ benzin bombalari bilan koʻchani himoya qilishni oʻrgatgan ichki gvardiya askarlari

1940-yil boshida, inglizlarning bosqinchilar hujumga kirish ehtimoli bilan, benzin bombasi imkoniyatlari Britaniya jamoatchiligining tasavvurini qamrab oldi. Oddiy odamlar uchun benzin bombasi deyarli tanish va mavjud materiallardan foydalanishning afzalliklariga ega boʻlgan[29] va ular tezda dushman tanklariga qarshi foydalanish niyatida juda koʻp miqdorda tayyorlangan.

Finlar toʻgʻri va yetarli miqdorda qoʻllanilganda samarali ekanligini aniqladilar. Ispaniya fuqarolar urushi tajribasi koʻproq eʼlon qilingan boʻlsa-da, Finlarning neft urushi taktikasi ingliz qoʻmondonlarini finlar usulida tayyorlashga undadi. General Ironside 1940-yilning 5-iyun kuni LDV rahbarlariga murojaatida shunday dedi:

Dyunkerkdan evakuatsiya qilish chogʻida Britaniya ekspeditsiya kuchlarining deyarli barcha qurollari qitʼada qolganligi sababli Britaniya armiyasida tankga qarshi qurollar yetishmas edi. 1940-yilda tankga qarshi qurollarning soddalashtirilgan namunalari ishlab chiqildi va foydalanishga topshirildi: „shisha yondiruvchi granata“ shisha butilka fosforli № 76 granatasi va ularni otish uchun moslama „Northover projektori“ ichki diametri 63,5 mm boʻlgan tripod shular jumlasidandir. Qora kukunni chiqarib yuborish zaryadi 300 yardgacha boʻlgan masofada otish imkoniyatini taʼminladi, samarali otish masofasi 100 yardgacha edi [25]. Urush paytida Buyuk Britaniyada ommaviy ishlab chiqarilgan Molotov kokteylining standartlashtirilgan versiyasi yonuvchan suyuqlik bilan toʻldirilgan, metall toj qopqogʻi bilan yopilgan sut shishasi edi.

1940-yil avgustiga kelib Urush idorasi molotov kokteyllarini yaratish va ishlatish boʻyicha oʻquv koʻrsatmalarini ishlab chiqdi. Yoʻriqnomalar sinishiga ishonch hosil qilish uchun shishalarni vertikal ravishda olmos bilan chizish va yonish manbai sifatida yoqilgʻiga namlangan latta, shamol oʻtkazmaydigan gugurt yoki uzunlikdagi kino plyonkasi (keyin tez yonuvchan nitroselülozdan iborat) bilan taʼminlashni taklif qildi[31].

1940-yil 29-iyulda Albright & Wilson ishlab chiqaruvchilari RAFga oʻzlarining oq fosforini qanday qilib yondiruvchi bombalarni yoqish uchun ishlatish mumkinligini koʻrsatdilar. Namoyishda benzin va fosfor aralashmasi boʻlgan shisha butilkalarni yogʻoch boʻlaklariga va kulbaga uloqtirish orqali sinab koʻrildi. Tajribada fosfor havoga taʼsir qildi va oʻz-oʻzidan yonib ketdi; benzin ham yonib ketdi, natijada shiddatli yongʻin chiqdi. Mahsulotlarning mukammal roʻyxati oq fosfor, benzol, suv va ikki dyuymli xom kauchukdan iborat edi; hammasi toj tiqin bilan yopilgan yarim litrli shishada joylashgan[32]. Vaqt oʻtishi bilan kauchuk asta-sekin eriydi, tarkibi biroz yopishqoq boʻlib qoladi va aralashma ikki qatlamga boʻlinadi. Bu atayin shunday qilingan va granata qatlamlarni aralashtirish uchun silkitmaslik kerak, chunki bu faqat portlashni kechiktiradi[33]. Qattiq yuzaga urilganda, shisha parchalanib ketadi va tarkibi bir zumda yonib ketadi, fosfor pentoksidi va oltingugurt dioksidining boʻgʻuvchi bugʻlarini chiqaradi, shuningdek, katta issiqlik hosil qiladi[32]. Shisha idishlarni xavfsiz, yaxshisi suv ostida va hech qachon uyda saqlamaslik boʻyicha qatʼiy koʻrsatmalar berildi.[32] Asosan ichki gvardiyaga tankga qarshi qurol sifatida berilgan. U juda koʻp miqdorda 1941-yil avgustiga kelib 6 000 000 dan ortiq ishlab chiqarilgan[34].

Molotov kokteyllari va SIP granatalarining zamonaviyroq nemis tanklariga qarshi samaradorligiga shubha bilan qaraganlar koʻp edi. Qurol dizayneri Styuart Makre Farnboroda SIP granatasining sinoviga guvoh boʻldi: "Agar tank haydovchilari tezda toʻxtab, sakrab chiqa olmasalar, ular boʻgʻilib oʻlishlari mumkin edi, degan xavotir boʻlgan[35]. Haydovchilar haqligi isbotlandi, zamonaviy ingliz tanklarida oʻtkazilgan sinovlar Molotov va SIP granatalari tankdagilarga „hech qanday noqulaylik tugʻdirmaganini“ tasdiqladi[35].

Qoʻshma Shtatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

AQSh armiyasi Molotov kokteyllarini sinuvchan granatalar deb nomlagan. Ular turli xil yonish tizimlari bilan yupqa yoqilgʻi ishlatganlardan tortib, nomaʼlum moddalar va kimyoviy qurol ishlatganlargacha boʻlgan sezilarli oʻzgarishlarni taqdim etdilar. NDRC tomonidan oʻrganilgan eng yuqori texnologik darajani koʻrsatadigan turli xil sinuvchan granata konstruktsiyalari ishlab chiqilgan. Ushbu yondiruvchi qurilmalar mojaroda eng ilgʻor texnologik plomba moddalarini ishlatgan.

M1 yengil granata AQShning standart qurilmasi edi, ammo armiyaning har bir boʻlinmasi oʻziga xos qurolni ishlab chiqishi mumkin boʻlgan. Ushbu granatalarning ikkita nosanoat modeli maʼlum miqdorda ishlab chiqarilgan. Hammasi boʻlib besh mingga yaqin ishlab chiqarilgan[36]. Sinuvchan granatalar standartlashtirilgan kimyoviy tutashtirgichlarga ega boʻlib, baʼzilari har bir yonuvchi plomba uchun xos edi.

Koʻp sinuvchan qurilmalar shisha va toʻldirish boʻyicha standartlashtirilmagan holda qoʻlbola tarzda ishlab chiqarilgan[37]. Oxir oqibat, sinuvchan granatalar juda cheklangan halokatli taʼsir tufayli[37] eskirgan deb eʼlon qilingan[38].

Ivo Jimada dalada foydalanish uchun dengiz floti va uning boʻlinmalariga 1107 ta yengil, M1, NP tipidagi kemalar yetkazib berilgan[39].

Ikkinchi jahon urushining boshqa jabhalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Polshaning uy armiyasi[40] taʼsirida gugurtga ehtiyoj sezmasdan yonib ketadigan versiyani ishlab chiqdi. Yonish yoqilgʻi bilan aralashtirilgan konsentrlangan sulfat kislota va kaliy xlorat va shakar aralashmasi oʻrtasidagi reaksiya natijasida yuzaga kelgan, bu eritmadan shishaga biriktirilgan latta ustiga kristallangan.

1940-yildagi Norvegiya kampaniyasi paytida, tankga qarshi mos qurolga ega boʻlmagan Norvegiya armiyasi nemis zirhlariga qarshi kurashish uchun benzin bombalari va boshqa qoʻlbola qurollarga tayangan. 1940-yil aprel oyida Norvegiya Oliy qoʻmondonligining armiya boʻlinmalariga yuborilgan koʻrsatmalari askarlarni tanklar va zirhli mashinalarga qarshi kurashish uchun „Gitler kokteyllari“ (qurolning Finlandiya laqabini boshqacha qabul qilish) ni vaqtincha ishlab chiqarishni boshlashga undadi[41]. Kampaniya davomida ushbu benzin bombalari Norvegiyada Germaniya tomonidan qoʻllaniladigan Panzer I va Panzer II kabi yengilroq tanklarga nisbatan ancha samarali natijani qayd etgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi Ikkinchi Jahon urushi paytida benzin va dizel yoqilgʻisi aralashmasini yoqish uchun nitrat kislota naychasi va metall natriy boʻlagidan foydalangan versiyani ishlab chiqqan[42].

Zamonaviy urush[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kiyevdagi tinch aholi 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida foydalanish uchun molotov kokteyli tayyorlamoqda

2004-yildagi Ikkinchi Falluja jangida AQSh dengiz piyodalari uylarni tozalashda „bir qismli suyuq kir yuvish kukuni, ikki qismli gaz“ bilan tayyorlangan Molotov kokteyllaridan foydalangan. Bu taktika „dushmanning taktikasiga javoban“ partizan urushi va ayniqsa, AQSh dengiz piyodalarining qurbon boʻlishiga olib keladigan shahidlik taktikasi uchun ishlab chiqilgan. Kokteyl oq fosforli minomyotlar yoki C4 („Uy mehmoni“ laqabli) bilan portlatilgan propan tanklariga nisbatan kamroq maqsadga muvofiq muqobil edi, bularning barchasi dushman jangchilarini portlatib yuborishda samarali boʻldi[43].

2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi chogʻida Ukraina Mudofaa vazirligi tinch aholiga rus qoʻshinlariga qarshi jang qilish uchun mahalliy aholi orasida „Bander smoothies“ deb ataladigan molotov kokteyllarini[44] tayyorlashni buyurgan[45]. Mudofaa vazirligi Ukraina televideniyesi orqali tinch aholiga molotov kokteyli ishlab chiqarish retseptini tarqatdi, bu retseptda yonayotgan suyuqlikning transport vositalariga yoki boshqa nishonlarga yopishib qolishiga yordam berish uchun quyuqlashtiruvchi vosita sifatida koʻpikdan foydalanish kiradi[46]. Pivo ishlab chiqarishdan Molotov kokteyliga oʻtgan Lvovdagi „Pravda“ pivo zavodi ularning retsepti „3 stakan polistirol, 2 stakan maydalangan sovun, 500 millilitr benzin, 100 mililitr moy, 1 jumbo tampon sugʻurtasi“ ekanligini eʼlon qildi[47]. Rossiya ommaviy axborot vositalarini nazorat qilish tashkiloti Roskomnadzor Twitterni molotov kokteyllari tayyorlash va ishlatish boʻyicha koʻrsatmalarni olib tashlamagani uchun sudga berdi, shuning uchun Twitter 3 million rubl (41 ming dollar) jarima toʻlashga majbur boʻlgan[48].

Fuqarolik foydalanish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ukrainadagi Yevromaydon namoyishlarida foydalanish uchun ishlab chiqarilgan molotov kokteyllari

Molotov kokteyllari Qoʻshma Shtatlarda 1992-yilda Los-Anjelesdagi tartibsizliklar paytida doʻkonlar va boshqa binolarga oʻt qoʻyish uchun ishlatilgani xabar qilingan[49].

Molotov kokteyllari, shuningdek, Yevromaydon va qadr-qimmat inqilobining zoʻravonliklari paytida Ukrainadagi namoyishchilar va fuqarolik militsiyasi tomonidan ishlatilgan. Fergyusondagi tartibsizliklar paytida namoyishchilar molotov kokteylidan foydalangan[50].

Bangladeshda 2014-yilgi milliy saylovlar vaqtida hukumatga qarshi namoyishlar chogʻida koʻplab avtobus va mashinalar benzin bombalari bilan nishonga olingan. 2013—2014-yillarda benzin bombasi hujumlari oqibatida bir qancha odamlar kuyib oʻlgan va yana koʻp odamlar yaralangan[51][52].

Gonkongdagi 2019-20-yilgi norozilik namoyishlarida namoyishchilar oʻzlarini politsiyadan himoya qilish yoki yoʻl toʻsiqlarini yaratish uchun molotov kokteylidan foydalanishgan. Namoyishchilar MTR bekatiga ham hujum qilib, katta zarar yetkazganlar[53]. Namoyishlar chogʻida bir jurnalistga ham „Molotov kokteyli“uloqtirilgan[54].

Molotov kokteyllari AQShda 2020-yilda Jorj Floyd tartibsizliklari paytida baʼzilar tomonidan ishlatilgan[55].

Yonuvchan boʻlmagan variantlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Puputovlar 2017-yilgi Venesuela noroziliklari paytida tayyorlangan.

2014-yildan 2017-yilgacha Venesueladagi norozilik namoyishlari paytida namoyishchilar boshqa mamlakatlardagi namoyishchilar ishlatganiga oʻxshash molotov kokteyllaridan foydalanganlar[56]. 2017-yilda Venesueladagi norozilik namoyishlari kuchayib borar ekan, namoyishchilar „Puputovlar“dan ham foydalandilar. PSUV hukmron partiyasi amaldori Jaklin Fariya kanalizatsiya orqali oʻtishga majbur boʻlgan namoyishchilarni masxara qilganidan soʻng, najas bilan toʻldirilgan shisha moslamalar hokimiyatga tashlandiManba xatosi: The opening <ref> tag is malformed or has a bad nameManba xatosi: The opening <ref> tag is malformed or has a bad name.

8-may kuni #puputov xeshtegi Venesuelada Twitter’da asosiy trendga aylandi, chunki rasmiylar najasga botganidan keyin koʻngillari aynib qayd qilgani haqida xabarlar tarqala boshladiManba xatosi: The opening <ref> tag is malformed or has a bad name[57]. Bir oy oʻtgach, 2017-yil 4-iyun kuni Oregon shtatining Portlend shahrida Donald Trampga qarshi namoyishlar chogʻida politsiya namoyishchilar zobitlarga „nomaʼlum, yomon hidli suyuqlik“ bilan toʻldirilgan sharlarni otishni boshlaganini daʼvo qilingan[58].

Qonuniylik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yongʻin qoʻzgʻatuvchi vositalar sifatida molotov kokteyllari koʻplab mintaqalarda ishlab chiqarish yoki saqlash taqiqlangan. Qoʻshma Shtatlarda Molotov kokteyllari Milliy oʻqotar qurollar toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq „buzgʻunchi qurilmalar“ hisoblanadi va ATF tomonidan tartibga solinadi[59]. Viskonsin shtatidagi Elkhart Leyk shahrida yashovchi Uil Keysi Floyd 2016-yil may oyida norozilik namoyishi chogʻida Sietl politsiyasi xodimlariga molotov kokteyli uloqtirgani uchun hibsga olingan. U 2018-yil fevral oyida oʻt qoʻyuvchi vositalardan foydalangani uchun aybini tan oldi[60].

Kentukki shtatining Simpson okrugida 20 yoshli Trey Aleksandr Gwathney-Law Franklin-Simpson okrugi oʻrta maktabini beshta Molotov kokteyli bilan yoqishga uringan. U noqonuniy qurol yasash va saqlashda aybdor deb topilgan va 2018-yilda 20 yilga ozodlikdan mahrum etilgan[61].

Simvolizm[tahrir | manbasini tahrirlash]

2013-yilda Meksikada norozilik namoyishlari paytida politsiyaga molotov kokteyli bilan hujum qilgan anarxist namoyishchi.

Molotovni ishlab chiqarish va fuqarolik kuchlari tomonidan ishlatish qulayligi tufayli Molotov kokteyli fuqarolar qoʻzgʻoloni va inqilobining ramziga aylangan. Molotovning fuqarolik va partizan kuchlari tomonidan keng qoʻllanilishi, shuningdek, Molotovning fuqarolik tartibsizliklarining ramzi boʻlishiga olib keldi[62][63]. Molotov anarxistlarning Molotovdan foydalanishi va anarxistlarning butun dunyo boʻylab fuqarolik qoʻzgʻolonlari va tartibsizliklarida qatnashishi, Chili va Erondan Misr va Gonkonggacha namoyishchilarni uyushtirishi tufayli anarxizm bilan kuchli aloqaga ega[64][65][66]. Molotov kokteyli ommaviy madaniyatda mashhur timsolga aylandi[67] va koʻpincha turli xil video oʻyinlarda qurol sifatida ishlatiladi.

Galereya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Molotov Cocktails, Canadian Style“. www.military.com. Canadian Army (21-fevral 2012-yil). Qaraldi: 12-aprel 2022-yil.
  2. 2,0 2,1 Soldatens handbok 2020 (military handbook) (sv), Helsinki, Finland: Finnish Defence Forces — 165 bet. 12-aprel 2022-yilda qaraldi. 
  3. 3,0 3,1 3,2 Sotilaan käsikirja 2020 (military handbook) (fi), Helsinki, Finland: Finnish Defence Forces — 165 bet. 20-aprel 2022-yilda qaraldi. 
  4. Sirén. „Finland's National Booze Is Bottled in a Former Molotov Cocktail Factory“. vice.com. Vice. Qaraldi: 10-aprel 2022-yil.
  5. 5,0 5,1 5,2 „Немецкий "коктейль Молотова"“. копанина.рф. Qaraldi: 20-aprel 2022-yil.
  6. 6,0 6,1 „The German version of the Molotov coctail“. bunkersite.com. Qaraldi: 20-aprel 2022-yil.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 „VII: Rök, brand.“,Amregister, Ammunitionsregister för armén, 1942 (sv), Stockholm, Sweden: Ammunitionsavdelningen vid tygdepartementets 1. materialbyrå. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 „VII: Rök, brand.“,Amregister, Ammunitionsregister för armén, 1942, edit 1944 (sv), Stockholm, Sweden: Ammunitionsavdelningen vid tygdepartementets 1. materialbyrå. 
  9. 9,0 9,1 9,2 „M1 Incendiary, Frangible“. lexpev.nl. Qaraldi: 20-aprel 2022-yil.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 „Suomessa on yhä kolme aitoa Molotovin cocktailia“. is.fi. Ilta-Sanomat (16-aprel 2016-yil). Qaraldi: 20-aprel 2022-yil.
  11. „"Molotov-cocktail" name usage in Swedish newspapers: 1940“. tidningar.kb.se. Kungliga biblioteket (KB). Qaraldi: 20-aprel 2022-yil.
  12. „"Molotovcocktail" name usage in Swedish newspapers: 1940“. tidningar.kb.se. Kungliga biblioteket (KB). Qaraldi: 20-aprel 2022-yil.
  13. Casselman, Bill. Word stash, 2017. ISBN 978-1-4907-8494-6. OCLC 1007046570. 
  14. Langdon-Davies, John (June 1940). „The Lessons of Finland“. Picture Post.
  15. The Second Book of General Ignorance, Faber and Faber, 2011, p. 76, ISBN 978-0-571-26965-5
  16. 16,0 16,1 „WW2 JAPANESE AT WEAPONS, Kaenbin“. tanks-encyclopedia.com. Tank Encyclopedia (28-iyun 2021-yil). Qaraldi: 10-may 2022-yil.
  17. „Handgranaten“ (de). Qaraldi: 10-may 2022-yil.
  18. 18,0 18,1 Bohm, Victor. Rysk-svensk militärordbok (sv). Uppsala, Sweden: Försvarsstabens utrikesavdelning, 1965 — 30 bet. 10-may 2022-yilda qaraldi. 
  19. „Frangible grenade“. lexpev.nl. Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
  20. TM 9-1985-6 Italian and French Explosive Ordnance, 1953 (Technical manual) (en), United States. Department of the Army, 1953 — 162 bet. 10-may 2022-yilda qaraldi. 
  21. 21,0 21,1 Trotter 2003.
  22. Rottman, Gordon L.. World War II Allied Sabotage Devices and Booby Traps. Botley, Oxford: Osprey Publishing, 2010 — 18 bet. ISBN 978-1-84908-175-7. 
  23. AMORDLISTA, Preliminär ammunitionsordlista. Sweden: Försvarets materielverk (FMV), huvudavdelningen för armémateriel, 1979 — 61 bet. 
  24. William TrotterHistory of the Molotov Cocktail“,. Frozen Hell: The Russo-Finnish Winter War of 1939–40. Algonquin Books of Chapel Hill, Marshall Kregel, 1991. ISBN 978-0-945575-22-1. 
  25. „Against Invasion – the lessons of Spain“. Picture Post. 15 June 1940. 9–24-bet.
  26. Coox, Alvin, 1990, Nomonhan: Japan Against Russia, 1939
  27. Anti-tank measures; adoption and production of sticky bomb – WO 185/1, The National Archives
  28. Sirén. „Finland's National Booze Is Bottled in a Former Molotov Cocktail Factory“. vice.com. Vice. Qaraldi: 10-aprel 2022-yil.
  29. Wintringham 1940.
  30. Graves 1943, s. 71.
  31. War Office. Military Training Manual No 42, Appendix A: The Anti-Tank Petrol Bomb „Molotov Cocktail.“ 29 August 1940.
  32. 32,0 32,1 32,2 War Office. Military Training Manual No 42, Appendix B: The Self-Igniting Phosphorus Grenade, The AW Grenade. 29 August 1940, p. 25.
  33. Handbook for the Projectors, 2½ inch, Marks I & II September 1941. p. 26.
  34. Northover Projectors — WO 185/23, The National Archives
  35. 35,0 35,1 Macrae 1971.
  36. REPORT OF THE NEW WEAPONS BOARD. p 135-136. 27 April 1944.
  37. 37,0 37,1 OP 1664. Vol 2. p 308-310
  38. TOP 2-2-617. 30 January 1975. p 21.
  39. ASSISTANCE RENDERED TO THE NAVY AND MARINES. Part 8
  40. Rafal E. Stolarski. „The Production of Arms and Explosive Materials by the Polish Home Army in the Years 1939–1945“. polishresistance-ak.org. Qaraldi: 30-iyun 2007-yil.
  41. Aspheim, Odd and Hjeltnes, Guri. Tokt ved neste nymåne. p. 58. ISBN 82-02-12701-7
  42. O'Kane, Richard. Wahoo: The Patrols of America's Most Famous WWII Submarine. Presidio Press, 1987 — 184 bet. ISBN 0-89141-572-6. 
  43. „Showdown – The Battle of Fallujah – Part 15 – After Action Report“. BlackFive (8-mart 2005-yil).
  44. Harding. „'I haven't told my granny': Ukraine's student molotov cocktail-makers“. theguardian.com. Qaraldi: 25-mart 2022-yil.
  45. Tsvetkova, Maria. „Kyiv residents told to make Molotov cocktails as they await Russian assault“ (en). Reuters (25-fevral 2022-yil). Qaraldi: 26-fevral 2022-yil.
  46. „Ukraine invasion: Civilians help make Molotov cocktails to take on Russian forces“ (en). Sky News. Qaraldi: 27-fevral 2022-yil.
  47. Gray. „In Lviv, the mood is inspiring – and fanatical“ (en). The Spectator (5-mart 2022-yil). Qaraldi: 5-mart 2022-yil.
  48. „Twitter the Latest Social Media Platform Russia Fines Over Illegal Content“, Newsweek, 28 April 2022
  49. Ferguson. „20 years later, scoring political points from the Riots?“. Southern California Public Radio (26-aprel 2012-yil). Qaraldi: 28-iyun 2019-yil.
  50. „Battle of Ferguson, Mo., continues as crowds throw Molotov cocktails and police use tear gas, smoke bombs“. Associated Press (14-avgust 2014-yil).
  51. „Bangladesh: End Deadly Street Violence“. Human Rights Watch (16-dekabr 2013-yil). Qaraldi: 28-iyun 2019-yil.
  52. „Democracy in the Crossfire – Opposition Violence and Government Abuses in the 2014 Pre- and Post- Election Period in Bangladesh“. Human Rights Watch. 29 April 2014. Qaraldi: 28 June 2019. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam)
  53. Welle (www.dw.com). DW | 12 October 2019“. DW.COM. Qaraldi: 13-oktabr 2019-yil.
  54. Journalist Hit by Petrol Bomb at Hong Kong Protest, archived from the original on 2022-09-27, https://web.archive.org/web/20220927215820/https://www.youtube.com/watch?v=WjpG-wehNOE, qaraldi: 13 October 2019 Molotov kokteyli]]
  55. „Lawyers arrested for throwing Molotov cocktails during George Floyd protests could face life in prison“. Independent.co.uk (13-iyun 2020-yil).
  56. „Punished for Protesting“. Human Rights Watch. 13-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-may 2014-yil.
  57. „¡LO ÚLTIMO! Manifestantes lanzaron excremento a los PNB y GNB represores y #puputovs se vuelve tendencia“ (es). DolarToday (9-may 2017-yil). Qaraldi: 9-may 2017-yil.
  58. „Portland police close Chapman Square after protesters throw bricks, other items at police“. KGW (4-iyun 2017-yil). Qaraldi: 4-iyun 2017-yil.
  59. „ATF- National Firearms Act handbook“. Qaraldi: 28-iyun 2019-yil.
  60. „Former Seattle Resident Pleads Guilty to Federal Crime for Use of 'Molotov Cocktail' at May Day 2016 Protest“. U.S. DEPARTMENT OF JUSTICE. U.S. DEPARTMENT OF JUSTICE (22-fevral 2018-yil). Qaraldi: 9-may 2019-yil.
  61. „Kentucky Man Who Made Molotov Cocktails Gets 20 Years“. U.S. News. U.S. News. Qaraldi: 8-may 2019-yil.
  62. Kadivar, Mohammad Ali; Ketchley, Neil (2018). „Sticks, Stones, and Molotov Cocktails: Unarmed Collective Violence and Democratization“. Socius: Sociological Research for a Dynamic World. 4-jild. doi:10.1177/2378023118773614.
  63. Garnett, Joy. On the Rights of the Molotov Man: Appropriation and the art of context. Harper's magazine, 2007. 
  64. Scalice, Joseph. A Planned and Coordinated Anarchy - The Barricades of 1971 and the "Diliman Commune", 2018 — 8, 9, 12, 13, 16 bet.  Arxivlandi 2022-03-11 Wayback Machine saytida.
  65. Galián, Laura „New Modes of Collective Actions: The Reemergence of Anarchism in Egypt“,. Contentious Politics in the Middle East, 2015 — 351–371 bet. DOI:10.1057/9781137530868_15. ISBN 978-1-137-53720-1. 
  66. Miliša, Zlatko (2011). „Anarchism – Protests – Upbringing: Anarchistic implications in student protests and upbringing“. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam)
  67. Punk zines: 'Symbols of defiance' from the print to the digital age. Manchester University Press, 15 September 2016. ISBN 9781847799616. 

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Toʻplamlar[tahrir | manbasini tahrirlash]


Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]