Sinflar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
(Ijtimoiy sinflardan yoʻnaltirildi)
Jump to navigation Jump to search

Sinflar, ijtimoiy sinflar — nisbatan barkaror katta ijtimoiy qatlam, guruhlar (mas, dehqonlar, ishchilar, burjuaziya, oʻrta sinf). "Sinf", "Sinfiy kurash" toʻgʻrisidagi qarashlarning paydo boʻlishi nisbatan uzoq oʻtmishga ega. Lekin, S. konsepsiyasi 19-asrda Yevropada keng yoyilgan (K.A. SenSimon, O. Tyerri, F. Gizo va boshqalar). K. Marks va F. Engels S. mavjudligini muayyan i.ch. usuli, mehnat taqsimoti va xususiy mulk bilan bogʻladi, S. kurashini tarixni harakatlantiruvchi kuch deb hisobladi (qarang Marksizm, Sotsializm). Ular jamiyatni mulkdorlar (ekspluatatorlar) va yoʻqsillar (ekspluatatsiya qilinuvchilar) sinfiga ajratib tushuntirgan. Bu ikki sinf oʻrtasida doimo kurash boʻladi deb hisoblab, jamiyat tarixiga S. kurashi tarixi sifatida karagan. Ular, S.ning mavjudligini jamiyat taraqqiyotining muayyan bosqichi bilan bogʻliq, sinfiy kurash proletariat diktaturasiga olib keladi, uning maqsadi sinfeiz jamiyat qurishdan iborat, deb tushuntirishgan. Jamiyat tarixini bunday tushunish, ijtimoiy S.ga bunday yondashuv tarixda urushlarga, inqilobiy toʻntarishlarga, jamiyatning ichdan boʻlinib ketishiga, guruhlarning birbiriga yovuzlarcha munosabatda boʻlishiga olib keldi. Ijtimoiy taraqqiyot bu taʼlimotning ilmiy asosi yoʻqligini, maʼrifiy rivojlanishga zid ekanligini koʻrsatdi. Hozirgi sotsiologiyada jamiyatni S.ga va boshqa ijtimoiy guruxlarga boʻlishning turli mezonlari ilgari surilmoqda. Oʻzbekistonda S.ni ikkiga boʻlib oʻrganishga barham berildi. Mulkning xilmaxilligi yoki xilmaxil shakllardagi mulk eʼtirof etiddi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida "har bir shaxs mulkdor boʻlishga haqli..." (36modda), "...Xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxleiz va davlat himoyasidadir..." (53modda) deb belgilab qoʻyilgan. Bu ijtimoiy sinf tushunchasini yangicha tushunish va unga yangicha yondoshishdir. Oʻzbekistonda fukarolarga mulkdor boʻlish huq>’qining berilishi jamiyatni qaramaqarshi S.ga boʻlish va boʻlib oʻrganish goyasini ham inkor etadi. "Oʻrta mulkdorlar sinfi", "oʻrta mulkdorlar katlami", "mulkdorlar sinfi" degan tushunchalar S.ni anʼanaviy tushunishdan tubdan farq qiladi. Oʻzbekistonda qurilayotgan demokratik, fuqarolik jamiyati fuqarolar oʻrtasida ijtimoiy hamjiqatlik gʻoyasiga tayanadi. Jamiyatda hammaga bir xil imkoniyat yaratiladi, lekin undan har kim oʻz qobiliyati, qiziqishiga koʻra foydalanadi. Bu tabiiy jarayon boʻlib, kishilarning mulkdorlik darajasi hamda jamiyatda mulkdorlar qatlamining shakllanishida oʻz ifodasini topadi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. Karimov I., Oʻzbekiston XXI asr boʻsagʻasida: xavfsizlikka taadid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari, T., J997.