Buxorxudotlar hokimligi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Buxorxudotlar hokimligi — Buxorxudotlar idora qilgan kichik davlat (VIIVIII asrlar). Poytaxti Buxoro shahri Hududi hozirgi Buxoro viloyatining Buxoro, Vobkent, Kogon, Romitan, Jondor va Korakoʻl tumanlari yerlaridan iborat boʻlgan. Arablar Buxoroni fath etgandan keyingi dastlabki yillarda hokimiyatni buxorxudotlar bilan birgalikda boshqarganlar. 715-yil Xuroson noibi Qutayba ibn Muslim oʻldirilgach, buxorxudotlar Buxorxudotlar hokimligi ni bir yil davomida mustaqil idora kilganlar. VIII asrning 3-choragida arablar butun Movarounnahrni fath etib, Buxorxudotlarni rasman oʻz oʻrinlarida qoldirgan boʻlsalarda, hokimiyatni amalda toʻlaligicha oʻzlari boshqarganlar. 782-yil soʻnggi buxorxudot Bunyod Muqanna qoʻzgʻolonini qoʻllab-quvvatlagani uchun arablar tomonidan qatl etilib, Buxorxudotlar hokimligi bartaraf etilgan.

Buxorxudotlar hokimligi hududi arxeologik jihatdan mukammal oʻrganilmagan. Tarixiy manbalarda (masalan, Narshaxiyning „Buxoro tarixi“da) keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, Buxorxudotlar hokimligida bir qancha mustahkam qalʼali shaharlar boʻlgan, ularda madaniyat, hunarmandchilik, savdo-sotiq taraqqiy etgan. Buxorxudot Kono Buxorxudotlar hokimligida birinchi boʻlib oʻzining tasviri va uning ostiga "Buxoro hokimi" degan yozuv zarb qilingan kumush tangalar (dirhamlar) chiqargan. Bunday tangalar arxeologik qazishmalar vaqtida koʻplab topilgan. Narshaxiy oʻzining „Buxoro tarixi“ asarida Buxorxudotlardan bir nechasining nomini keltirgan boʻlib, ular orasida Kono va Abruy (Abarzi) degan ismlar ham mavjud. Tarixchi Gʻ. Gʻoibovning „Arablarning Oʻrta Osiyoga qilgan ilk yurishlari“ (Dushanbe, 1989) nomli asarida esa Buxorxudotlar vakillari quyidagicha tartibda bayon qilingan: Bidun (?—673), Xoʻtak xotun (673—692), Tugʻshoda I (692—724), Tugʻshoda II (724—738), Qutayba ibn Tugʻshoda (738—753), nomaʼlum buxorxudot (Tugʻshoda III) (753—768), Sukon (768—775), Bunyod (775—782).[1]

Manbalar[tahrir]

  1. "Buxorxudotlar hokimligi" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil