Amal

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Amal (arab. – ish, faoliyat, harakat) – 1) mansab, lavozim, hunar; 2) me’morlikda ko‘pincha eski imoratlarda me’mor yoki ustaning dastxati shu so‘z bilan boshlanadi. "Amali usto..." kabi; 3) hisoblashdagi to‘rt A.– qo‘shish, olish, ko‘paytirish, bo‘lish; 4) tibbiyotda ta’-sir qilish. Mas, chechakka qarshi emlan-gan joy bo‘rtib, qora qo‘tir bo‘lib ko‘chib tushsa yoki biror kasallikka qarshi dori berilganda bemor sog‘ayib ketsa, dori A. qilgan bo‘ladi; 5) islom ilohiyotida din aqidalariga ishonishdan tashkari dindor o‘z faoliyati va harakati bilan ba-jarishi lozim bo‘lgan barcha vazifalar va savob ishlarni ifoda etuvchi tushun-387cha. A. umumiy mazmunda diniy maro-simlar, urf-odatlar bilan bog‘liq vazi-falarni o‘z ichiga oladi. Qur’onda "A." so‘zi juda ko‘p suralarda keladi, bunda musulmonlar tomonidan bajariladigan yaxshi, foydali ishlar ham, shayton to-monidan odamlarga qarshi qilinadigan yomon, zararli ishlar ham tushuniladi; 6) musiqada – o‘tmishda kuy yoki ashulaning ma’lum uslubda yaratilgan shakli. Navoiy va Bobur asarlarida, Kavkabiy va Darvishali Changiyning "Risolai musiqiy" asarlarida A.lar va ularni yaratgan bastakorlar haqida ma’lumotlar berilgan. Kavkabiyning yozishicha, agar bir necha kuy tuzilmalarida sarxona, mi-yonxona va bozgo‘y kabi unsurlar bo‘lib, unga ma’lum o‘lchovdagi she’r asos qilib olingan bo‘lsa, A. hisoblanadi. Darvi-shalining aytishicha, A. cholg‘u muqaddima (mustahal) bilan boshlanadigan ashuladir. Unda o‘rta registrda ijro etiladigan miyonxona va qaytarma qism – bozgo‘y bo‘lishi shart. A. hozirgi Shashmaqomda ham uchraydigan taronalarning yirikroq sha-klidir. Yozma manbalarda A.i tarona ham uchraydi. Bu tarona shaklidagi A.dir.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil