Ashula

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ashula – yakka xonanda yoki xonan-dalar guruhiga mo‘ljallangan, mumtoz o‘zbek musiqa merosida markaziy o‘rin egallagan ashula yo‘li. Asosan lirik ruhdagi g‘azal va she’rlar zaminida yuzaga keladi. A.lar soz (doyra, dutor, tan-bur), ansambl jo‘rligida yoki jo‘rsiz ijro etiladi. A. o‘zbek musiqa fol-klorida katta urin egallagan qo‘shiq janridan kuy diapazonining kengligi, shaklan rivojlanganligi, mavzu va maz-muni teranligi bilan farqlanadi. A.ning badiiy mazmunida barmoq vaznidagi she’rlardan foydala-nilsada, aruz vaz-nidagi g‘azal va she’riy shakllar asosiy o‘rin tutadi. Binobarin, A.ning ichki tu-zilishi ham turlichadir. Barmoq vazniga asoslangan A.lar kuproq "band-naqarot" shakli kurinishida bo‘lsa, g‘azallarga bi-tilgan A.lar tuzilishi nisbatan murak-kab va rivojlangandir. Odatda, bunday A.larning kuylari quyi pardalardan boshlanib o‘rta va yuqori pardalarida ri-vojlanadi, so‘ngra dastlabki turg‘un to-vushda nihoyasiga yetadi. Aksariyat A.lar o‘ziga xos avjlariga ega. A. janri tarixi uzoq o‘tmishga borib ta-qaladi: ko‘pincha professional musiqachi (bastakor-hofiz)lar ijodiyotining mahsuli bo‘lib, bizgacha og‘zaki ravishda yetib kelganligi tufayli qator A.lar ko‘plab variantlarga ega. A.ning eng rivojlangan mu-kammal ko‘rinishlari Buxoro va Xorazm maqomlarining nasr (ashula) yo‘llari, Toshkent va Farg‘ona vodiysida keng tarqalgan maqom yo‘llari, katta ashula janrida namoyon bo‘lgan. A.larda o‘zbek xalqining ruhi, harakteri, ma’naviy du-nyosi o‘zining badiiy yetuk va to‘laqonli ifodasini topgan.Ad. Nota nashrlari: A. Navoiy so‘ziga muzikalar, T., 1948; Muqimiy va Furqat ashulalari, T., 1958; O‘zbek xalq muzikasi 834(to‘plovchi va notaga oluvchi Yu. Rajabiy), I–V tomlar, T., 1955-59.To‘xtasin G‘afurbekov.[1]





  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil