Zafarnoma

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Zafarnoma — Amir Temur davlati tarixiga bagʻishlab yozilgan asar. Sohibqiron Amir Temurning hayotligida bevosita uning topshirigʻi asosida Nizomiddin Shomiy tomonidan yozishga kirishilgan (1401—02). 1404 yil bahorigacha asar yozib tamomlangan va Ozarbayjonda yetti yillik yurishdan Samarqandga qaytayotgan Amir Temurga taqdim etilgan. Bundan keyingi sohibqiron vafotigacha kechgan voqealar keyinroq Hofizi Abru tomonidan yozib ilova qilingan. "Z."ni yozishda Amir Temurning munshiy va kotiblari ham nazm, ham nayerda forsiy va turkiy tillarda yozgan maʼlumotlar, muallifning 1400— 04 yillar davomida sohibqiron yurishlarida boʻlib, oʻzi koʻrganbilganlari, Hindiston yurishi voqealari qismining bayoni uchun Gʻiyosiddin Alining "Roʻznomai gʻazavoti Hindiston" (Hindistonga yurish kundaligi") asari asosiy manba boʻlib xizmat qilgan. "3." tarixiy asar sifatida 14—15-asr boshida Amir Temur va temuriylar hukmronligi davridagi Oʻrta Osiyo, Oltin "Zafarnoma"ning oʻzbek tilidagi nashri muqovasi (Toshkent, 1996).

Oʻrda xonligi, Ozarbayjon, Eron, Afgʻoniston, Iroq, Suriya, Misr, Turkiya va b. mamlakatlar tarixiga oid voqealarni oʻz ichiga olgan. Asar muqaddimasida Amir Temur tarix sahnasiga chiqqan 1360 yilga qadar Oʻrta Osiyoda hukmronlik qilgan chingiziy hukmdorlar haqida qisqa maʼlumot berilgan. Soʻngra Amir Temurning 14-asrning ikkinchi yarmi va 15-asrning boshida qilgan yurishlarining batafsil bayoni keltirilgan. "3." oʻzida jamlangan tarixiy maʼlumotlarning ishonchliligi bilan 15—16-asrlardanoq bir qancha asarlar uchun bosh manba boʻldi. "Z."ning faqat 2 qoʻlyozma nusxasigina saklanib qolgan. Birinchisi, Amir Temurga taqdim etilgan qoʻlyozmaning 1425 yilda koʻchirilgan nusxasi boʻlib, u Istanbuldagi "Nuri Usmoniya" masjidi kutubxonasida saklanadi (№ 3367). Ikkinchisi, muallif tomonidan Amir Temurning nabirasi Mirzo Umar bahodir ibn Mironshohga taqsim etilgan qoʻlyozmadan 1434 yil koʻchirilgan nusxa boʻlib, u Londondagi "Britaniya muzeyi" kutubxonasida saqlanadi (№ 23980). Matnshunos chex olimi Feliks Tauer "3." nusxalarini Amir Temur tarixidan hikoya qiluvchi boshqa bir muhim manba — Hofizi Abruning "Zubdat attavorixi Boysungʻuriy" ("Boysungʻurga atalgan tarixlar sarasi") nomli asari bilan solishtirib tadqiq etish asosida uning ilmiytanqidiy matnini ikki jildda nashr etdi (Praga, 1937 va 1956 yillar). Unga Hofizi Abru yozgan "Ilova" ham kirgan. Ushbu nashr asosida "3." qisqartirilgan shaklda turk tiliga (Anqara, 1940); soʻz boshi, koʻrsatkichlar va ilmiy izoxlar bilan oʻzbek tiliga (Toshkent, 1996, tuzuvchi — O. Boʻriyev), oʻgirilib nashr etildi.

Adabiyot[tahrir]

  • Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma [fors tilidan oʻgiruvchi Yunusxon Hakimjonov, tarjimani qayta ishlab nashrga tayyorlovchi va masʼul muharrir A. Urinboyev, izohlar va lugʻatlarni tuzuvchi H. Karomatov], T., 1996.

Asomiddin Oʻrinboyev.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil