Hofizi Abru

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Hofizi abru, Shahobuddin Abdulloh ibn Lutfilloh ibn Abdurrashid al-Havofiy (1361/62, Hirot - 1430, Zan-jon) — tarixchi va geograf. Amir temur va Shohrux saroylarida tarixnavis boʻlgan. Tarixiy va tarixiy-geografik asarlar ("Zayli Zafarnomai Shomiy", "Zayli Jomiʼ ut-tavorix", "Tarixi Hofizi Abru", "Majmua attavorixi sultoniya", "Zubdat ut-tavorixi Boy-sunquriy") muallifi. "Zayli Zafar-nomai Shomiy" asari Nizomiddin Shomiynnnt "Zafarnoma"siga ilova boʻlib, asardagi tarixiy voqealar bayonini 1405 yilgacha davom ettirgan. "Zayli Jomiʼ ut-tavorix" Rashiduddin Fazlul-lodning "Jomiʼ ut-tavorix" asarining davomi boʻlib, unda Eronning 1304— 70 yillardagi tarixi aks ettirilgan(1417). "Tarixi Hofizi Abru" nomi bilan mashhur tarixiy-geografik asarida dunyoning doira shaklidagi xaritasi va boshqa xaritalar berilgan. Bu xaritaning muhim tomonlaridan biri — gradus toʻri chizilganidir, uni geograflar H.A.ning shoh asari deb hisoblaydilar. Bu asarda yer yuzidagi suvlar, togʻ-toshlar, mamlakatlar va ulardagi shahar-qishloqlar, shuningdek, Fors, Kermon, Xurosonning batafsil geo-grafiyasi va tarixi, Movarounnahr geof. si bayon etilgan. Xususan, Samarqand, Buxoro, Kesh, Naxshab, Termiz kabi shaharlar hamda Jayxun, Say-xun, Murgʻob va boshqa daryolar, mamlakatlar, viloyatlarning kenglik va uzunliklari koʻrsatib oʻtilgan va masofalar hamda maydonlarni izohlovchi (farsang , oylik yoʻl, kunlik yoʻl) anchagina satrlar bor. 1423—27 yillarda yozilgan "Majmua"("Toʻplam") asari Shohrux saltanati tarixini 1417 yilgi voqealar bilan tugatadi. Uning 4-jildi "Zubdat ut-tavorixi Boysun-quriy"da tarixiy voqealar 1417 yilga qadar yetkazilgan. H. A.ning asarlarida ijtimoiy-iqtisodiy maʼlumotlar, bizgacha yetib kelmagan asarlardan parchalar va muallifning oʻz davriga oid xabarlari keng oʻrin olgan. H.A. asarlarining qoʻlyozmalari Sankt-Peterburg , Oksford va Toshkentda saqlanadi.

Adabiyot[tahrir]

  • Bartold V.V., Sochineniya, t.8, M., 1973; Hasanov H., Sayyoholimlar, T.,1981.