Yaman riali

Yaman riali (arabcha: ريال يمني‎‎) — Yamanning pul birligi, 1990-yilda mamlakat birlashganidan beri muomalada boʻlib kelyapti. Rasmiy ravishda 100 filsga boʻlingan, ammo shunga oʻxshash nominaldagi tanga hech qachon muomalaga chiqarilmagan.

Tarixi

XVIII—XIX asrlarda rial Yamanda mokko kofe savdosi uchun keng qoʻllangan Mariya Tereza taleri bilan assotsiatsiyalangan^[1].

Rivojlanar ekan, Yaman oʻzining qonuniy valyutasini ishlab chiqdi. 1990-yilda Yaman Arab Respublikasi va Yaman Xalq Demokratik Respublikasi birlashgandan soʻng, Shimoliy Yaman riali ham, Janubiy Yaman dinori ham butun mamlakat boʻylab muomalada boʻlib, 26 dinorga 1 rial nisbatida tenglashtirildi va 1993-yilda birinchi yangi tangalar chiqarildi. 1996-yilda dinor muomaladan chiqarildi va rial mamlakatning yagona pul birligiga aylandi va eski banknotalar asta-sekin yangilariga almashtirildi.

Hozirda 5, 10 va 20 rialga teng tangalar, 50, 100, 200, 250, 500 va 1000 rialga teng banknotalar mavjud. Yaman riali banknotlari Rossiya Federatsiyasida " Goznak " Ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati ishlab chiqarish korxonalarida ishlab chiqariladi.

Yaman rialining AQSh dollariga nisbatan qiymati 1990-yillar boshida bir dollar uchun 12,01 rialdan sezilarli darajada pasaydi. 1990-yillarning oʻrtalaridan boshlab Yaman riali erkin konvertatsiya qilinadigan boʻldi. Rial AQSh dollariga nisbatan 20 iyendan 215 iyenaga tushib ketgan boʻlsa-da, bir necha yil davomida rial barqarorligini saqlab qoldi. Biroq, 2010-yildan beri Yaman Markaziy banki bir necha bor intervensiya qilishga majbur boʻldi, bu esa oltin-valyuta zaxiralarining jiddiy qisqarishiga olib keldi. 2013-yil oxirigacha Iqtisodiy razvedka guruhi Saudiya Arabistoni Yaman Markaziy bankiga 1 milliard dollar oʻtkazishi haqidagi xabarlarga qaramay, keyingi yillarda zaxiralar importning taxminan 1,3 oyiga kamayishini kutmoqda^[2]^[3].

Urush tufayli Yaman rialining kursi 1 AQSh dollari uchun 470 va 500 Yaman riali orasida oʻzgarib turdi.

Seriya 1994-2009
Rasm		Nominali (riallar)	O'lchamlari (mm)	Asosiy ranglar	Tavsif		Chiqarilgan yillar
Old tomoni	Orqa tomon	Nominali (riallar)	O'lchamlari (mm)	Asosiy ranglar	Old tomoni	Orqa tomon	Chiqarilgan yillar
		50	158×75	zaytunrang	Maadkaribning bronza haykali	Shibam Xadhramaut	1994-yil
		100		binafsha	Qadimgi suv quvurlari, Aden	Sana	1993-yil
		100		qizil, binafsha	Ajdaho qoni, Sokotra	Qishloq xo'jaligi terassalari	2018-yil
		200		yashil	alebastr haykali	El Mukalla	1996-yil
		200		sariq	Zabid qal'asi	Peyzaj	2018-yil
		250	158×75	jigarrang ko'k	Al Solih masjidi	El Mukalla	2009-yil
		500	155×80	ko'k binafsha	Dar al-Hajar saroyi	Al-Muhdar masjidi	2001 2007 2018
		1000	156×83	yashil kulrang	Sulton Al-Katiriy saroyi	Bob al-Yaman darvozasi	1998-yil 2004-yil 2006-yil 2009-yil 2012-yil 2018-yil
Rasm shkalasi millimetr uchun 1,0 piksel.

Havolalar

Manbalar

↑ „Ghalib bin Awadh al-Qu'aiti, The Maria Theresa Thaler in Hadhramaut: Some Reflections, The British-Yemeni Society“. 2015-yil 6-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 27-yanvar.
↑ BTI 2014- Yemen Country Report
↑ Ghalib bin Awadh al-Qu’aiti, The Maria Theresa Thaler in Hadhramaut: Some Reflections, pub. by: The British-Yemeni Society

[1] „Ghalib bin Awadh al-Qu'aiti, The Maria Theresa Thaler in Hadhramaut: Some Reflections, The British-Yemeni Society“. 2015-yil 6-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 27-yanvar.

[2] BTI 2014- Yemen Country Report

[3] Ghalib bin Awadh al-Qu’aiti, The Maria Theresa Thaler in Hadhramaut: Some Reflections, pub. by: The British-Yemeni Society

[1]

[2]

[3]

k m t Osiyo mamlakatlari milliy valyutalari
Markaziy Osiyo	Tenge So'm (Qirg'iziston) Somoniy Manat Soʻm
Sharqiy Osiyo	Yuan (pul birligi) Yena Vona Iyena
Shimoliy Osiyo	Rubl
Janubiy Osiyo	Afgʻoni Rupiya
Janubi-Sharqiy Osiyo	Ringgit
Gʻarbiy Osiyo	Dinor Dirham Dram Eron riali Funt Riyol Shekel