Eritreya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Eritriya
Eritriya davlat bayrogʻi   [[Image:|110px|Eritriya davlat gerbi]]
Bayroq Gerb
Shior: Never Kneel Down
Madhiya: Ertra, Ertra, Ertra
(Eritrea, Eritrea, Eritrea)
Eritriya Xaritasi
Poytaxt Asmara
Rasmiy til(lar)
Hukumat Bitta-partiyalik davlat
 •  Prezident   Isaias Afeverki
Mustaqillik   Efiopiyadan
 •  Sana   24 may 1993
Maydon  
 • Butun 121,320 km² (98-)
 • Suv (%)
Aholi  
 • 2002 roʻyxat 4,561,599 (116- oʻrin)
 • Zichlik 37/km²
YaIM (XQT) 2005- yil roʻyxati
 • Butun AQSh$4,471 mil. (164-)
 • Jon boshiga AQSh$980
Pul birligi Nakfa (ERN)
Vaqt Mintaqasi (UTC)
 • Yoz (DST)
Qisqartma ER
Internet domen .er
Telefon prefiksi +291


Eritreya, Eritreya Davlati — Shim.Sharqiy Afrikadagi davlat. Qizil dengizga tutash. Mayd. 117,6 ming km2ga yaqin. Aholisi 4,465 mln. kishi (2002). Poytaxti — Asmera shahri Maʼmuriy jihatdan 8 provinsiya (rgoutse)ga boʻlinadi.


Davlat tuzumi[tahrir]

E. — mustaqil davlat. Amaldagi konstitutsiyasi 1997 yil 24 mayda qabul qilingan. Davlat boshligʻi — prezident (1993 yildan Isayyas Afevork), u Milliy assambleya tomonidan saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni prezident boshchiligidagi Davlat kengashi (hukumat) amalga oshiradi.


Tabiati[tahrir]

E. hududining katta kismini togʻli Eritreya platosi (eng baland joyi 2989 m, Soira togʻi) egallagan; jan.sharqida Afar soyligi joylashgan. Iqlimi subekvatorial, choʻl iqlim. Yillik oʻrtacha t-ra 23° dan 37° gacha, eng yuqori t-ra 45° (Yerning eng issiq r-nlaridan biri). Yillik yogʻin 50—200 mm. Oʻsimliklari choʻl va chala choʻl oʻsimliklaridan iborat.


Aholisi[tahrir]

E.da tigrai, tigre, afar, saxo va boshqalar xalqlar yashaydi. Rasmiy tillar — tigrai va arab tillari. Dindorlari, asosan, xristianmonofistlar va sunniy musulmonlar. Shahar aholisi 16,3%. Muhim shaharlari: Asmera, Massaua, Keren.


Tarixi[tahrir]

13—16-asrlarda hozirgi Eritreyaning katta qismi Efiopiya davlati tarkibida boʻlgan. 1882 yil Qizil dengiz sohilidagi Aseb porti, 1885 yil Massaua porti va sohil boʻyidagi aholi yashaydigan bir qancha qishloqlarni Italiya egallab oldi. 1890 yil Italiya Qizil dengiz sohilidagi oʻzining barcha mulkini Eritreya mustamlakasiga birlashtirdi (Eritreya lot. tilidagi Qizil dengiz nomidan kelib chiqqan). 1896 yilgi ItaliyaEfiopiya shartnomasiga muvofiq, E. chegaralari belgilab olindi. 1935 yil E. Efiopiya bilan birga Italiya Sharqiy Afrikasi mustamlakasi tarkibida boʻldi. 1941 yil bahorda E. inglizefiop qoʻshinlari tomonidan ozod qilindi; 1952 yilgacha ingliz harbiy maʼmuriyati boshqardi. 1952 yil federatsiya aʼzosi sifatida Efiopiya tarkibiga kirdi. 1962—87 yillarda E. Efiopiya tarkibida provinsiya, soʻng maʼmuriy r-n. 1950y.lardan E. ozodlik xalq fronti boshchiligida Efiopiya markaziy hokimiyatidan ajralish uchun qurolli kurash avj oldi. 1991 yil qoʻzgʻolonchilar Asmera shahrini ozod qildilar. 1993 yil 24 mayda E. rasmiy ravishda mustaqil davlat deb eʼlon qilindi. E. — 1993 yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 24 may — Mustaqillik kuni (1993).


Siyosiy partiya va kasaba uyushmalari[tahrir]

Demokratiya va adolat uchun xalq fronti, 1970 yil tuzilgan. 1994 yilgacha E. ozodlik xalq fronti deb nomlangan. Kasaba uyushmalari haqida maʼlumotlar yoʻq.


Xoʻjaligi[tahrir]

E. — agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda sanoat 12,3%, q.x. 8,4% ni tashkil etadi. Iqtisodiyotining asosi — q.x. (dehqonchilik va chorvachilik). Mehnatga layoqatli aholining 80% q.x.da band. Asosan, bugʻdoy, arpa, tariq, makkajoʻxori, dukkaklilar, sabzavot va qovun ekiladi, kofe yetishtiriladi. Chorvachilikda qoramol, echki, qoʻy, tuya, parranda boqiladi; baliq ovlanadi. Asosiy sanoat tarmoqlari: neftni qayta ishlash, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, tikuvchilik, kimyo, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, sement. Oltin, neft, mis, temir rudasi, nikel, xrom, slyuda, titan konlari bor. Dengizdan tuz qazib olinadi.

T.y. uzunligi 306 km, avtomobil yoʻllari uz. 3,9 ming km, jumladan, qattiq qoplamali yoʻllar 21% ni tashkil etadi. Dengiz portlari: Aseb, Massaua. E. chetga tuz, teri, sement, sitrus mevalar, xom ashyo chiqaradi. Chetdan mashina va jihozlar, isteʼmol mollari va boshqalar oladi. Tashqi savdoda Efiopiya, Saudiya Arabistoni, Italiya, Sudan, Somali, Buyuk Britaniya bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — nakfa.

Madaniyati. E.ning Asmera shahrini italyan mustamlakachilari Italiya shaharlariga oʻxshatib barpo etishga harakat qilganlar. Asmerada unt, Katta masjid va Katoliklar sobori bor. qadimiy Massaua shahri oʻzining goʻzal plyajlariga ega boʻlgan sharq shahridir. Asmera shahridan dengiz tomon yuriladigan yoʻldagi tepaliklarda mashhur kopt (qibt) monastirlari koʻzga tashlanadi. Monastirlarning aksariyati 15-asrda qurilgan boʻlib, ularning eng mashhuri Debre Bizen monastiri (14-asr)dir. Monastirlar kunduzi ziyoratchilar uchun ochib qoʻyilgan.

E.da 1991 yildan "Xades Eritra" ("Yangi Eritreya") hukumat gaz. haftada 2 marta tigrai va arab tillarida, 1994 yildan "Eritrean proufayl" ("Eritreya koʻrinishi") haftanomasi ingliz tilida nashr etiladi. "Eritreya xalqi ovozi" hukumat radiostyasi va ER1CHTV huqumat telestyasi ishlaydi.

Eritriya () poytaxti — Asmara shahri. BMT aʼzosi