Turkiyaga qarashli viloyatlar
Turkiya 81 ta viloyatga (turkcha: il) boʻlingan. Har bir viloyat bir nechta tumanlarga (turkcha: ilçe) boʻlinadi. Har bir viloyat boshqaruvi markaziy tumanda (turkcha: merkez ilçe) joylashgan. Metropoliten munitsipalitet maqomiga ega boʻlmagan viloyatlarda markaziy tuman viloyat nomi bilan ataladi (masalan, Rize shahri/tumani Rize viloyatining markaziy tumani hisoblanadi). Usmonli imperiyasi davrida bunga mos maʼmuriy birlik vilayet deb atalgan.
Har bir viloyat Ichki ishlar vazirligi tomonidan tayinlanadigan gubernator (vali) tomonidan boshqariladi.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Usmonli imperiyasi qulaganidan va Turkiya Respublikasi 1923-yil 29-oktyabrda rasman tashkil topganidan keyin maʼmuriy tizimda oʻzgarishlar amalga oshirildi. Ikki yil oʻtgach, Ardahan, Beyoğlu, Çatalca, Dersim, Ergani, Gelibolu, Genç, Kozan, Oltu, Muş, Siverek va Üsküdar viloyatlari tumanga aylantirildi. 1927-yilda Doğubayazıt tumanga aylantirilib, Ağrı tarkibiga qoʻshildi. 1929-yilda Muş yana viloyat maqomini oldi, Bitlis esa tumanga aylantirildi.
Toʻrt yil oʻtgach, Aksaray, Cebelibereket, Hakkâri va Şebinkarahisar tumanlarga aylantirildi; Mersin va Silifke birlashtirilib İçel nomli yangi viloyat tashkil etildi, Artvin va Rize esa Çoruh nomli yangi viloyatga birlashtirildi. Natijada viloyatlar soni 56 taga tushdi.
1936-yilda Rize, Dersim va Hakkâri yana viloyat maqomini oldi, oʻsha yili Dersim nomi Tunceli deb oʻzgartirildi. Uch yil oʻtgach, 1939-yilda Hatay Turkiyaga qoʻshib olindi va viloyatga aylantirildi.
1953-yilda Uşakni viloyat qilish va Kırşehirni tumanga aylantirish haqida qaror qabul qilindi. Bir yil oʻtgach, 1954-yilda Adıyaman, Nevşehir va Sakarya viloyat maqomini oldi. 1956-yilda Çoruh viloyatining nomi Artvin deb oʻzgartirildi, 1957-yilda esa Kırşehirning viloyat maqomi tiklandi.
Shundan soʻng keyingi 32 yil davomida viloyatlar sonida oʻzgarish boʻlmadi. Faqat 1989-yilda Aksaray, Bayburt, Karaman va Kırıkkale viloyatga aylantirildi. 1990-yilda Batman va Şırnak; 1991-yilda Bartın; 1992-yilda Ardahan va Iğdır; 1995-yilda Yalova, Karabük va Kilis; 1996-yilda Osmaniye hamda 1999-yilda Düzce viloyat maqomini oldi.
Viloyatlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Quyida Turkiyaning 81 ta viloyati avtomobil raqami kodlari boʻyicha tartiblangan holda keltirilgan. Dastlab kodlar tartibi viloyat nomlarining alifbo tartibiga mos kelgan. Zonguldakdan (kod 67) keyin esa tartib alifbo boʻyicha emas, balki viloyatlarning tashkil etilish sanasi boʻyicha davom etadi, chunki bu viloyatlar keyinroq tashkil etilgan va ularga avtomobil raqamlari dastlabki kodlar taqsimlangandan soʻng berilgan.
| Nomi | Markazi | Maydoni | Aholi soni (Okt. 2000) |
Aholi soni (Noy. 2011) |
Aholi soni (Dek. 2021)[1] |
Aholi zichligi (har km²) 2021 | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| km2 | sq mi | |||||||
| 01 | Adana | Adana | 14,045.56 | 5,423.02 | 1,849,478 | 2,102,375 | 2,263,373 | 161.1 |
| 02 | Adıyaman | Adıyaman | 7,606.16 | 2,936.75 | 623,811 | 594,163 | 632,148 | 83.1 |
| 03 | Afyonkarahisar | Afyonkarahisar | 14,718.63 | 5,682.89 | 812,416 | 701,461 | 744,179 | 50.6 |
| 04 | Ağrı | Ağrı | 11,498.67 | 4,439.66 | 528,744 | 553,241 | 524,069 | 45.6 |
| 05 | Amasya | Amasya | 5,703.78 | 2,202.24 | 365,231 | 323,331 | 335,331 | 58.8 |
| 06 | Anqara | Anqara | 25,401.94 | 9,807.74 | 4,007,860 | 4,868,418 | 5,747,325 | 226.3 |
| 07 | Antalya | Antalya | 20,790.56 | 8,027.28 | 1,719,751 | 2,035,563 | 2,619,832 | 126 |
| 08 | Artvin | Artvin | 7,367.10 | 2,844.45 | 191,934 | 166,177 | 169,543 | 23 |
| 09 | Aydın | Aydın | 7,904.43 | 3,051.92 | 950,757 | 999,131 | 1,134,031 | 143.5 |
| 10 | Balıkesir | Balıkesir | 14,472.73 | 5,587.95 | 1,076,347 | 1,155,216 | 1,250,610 | 86.4 |
| 11 | Bilecik | Bilecik | 4,306.77 | 1,662.85 | 194,326 | 203,157 | 228,334 | 53 |
| 12 | Bingöl | Bingöl | 8,253.51 | 3,186.70 | 253,739 | 261,276 | 283,112 | 34.3 |
| 13 | Bitlis | Bitlis | 7,094.50 | 2,739.20 | 388,678 | 336,226 | 352,277 | 49.7 |
| 14 | Bolu | Bolu | 8,323.39 | 3,213.68 | 270,654 | 276,976 | 320,014 | 38.4 |
| 15 | Burdur | Burdur | 7,134.95 | 2,754.82 | 256,803 | 250,984 | 273,716 | 38.4 |
| 16 | Bursa | Bursa | 10,886.38 | 4,203.25 | 2,125,140 | 2,640,128 | 3,147,818 | 289.2 |
| 17 | Çanakkale | Çanakkale | 9,950.43 | 3,841.88 | 464,975 | 489,298 | 557,276 | 56 |
| 18 | Çankırı | Çankırı | 7,491.89 | 2,892.63 | 270,355 | 175,716 | 196,515 | 26.2 |
| 19 | Çorum | Çorum | 12,796.21 | 4,940.64 | 597,065 | 534,825 | 526,282 | 41.1 |
| 20 | Denizli | Denizli | 11,804.19 | 4,557.62 | 850,029 | 940,532 | 1,051,056 | 89 |
| 21 | Diyarbakır | Diyarbakır | 15,204.01 | 5,870.30 | 1,362,708 | 1,561,110 | 1,791,373 | 117.8 |
| 22 | Edirne | Edirne | 6,097.91 | 2,354.42 | 402,606 | 400,554 | 412,115 | 67.6 |
| 23 | Elazığ | Elazığ | 9,281.45 | 3,583.59 | 569,616 | 559,063 | 588,088 | 63.4 |
| 24 | Erzincan | Erzincan | 11,727.55 | 4,528.03 | 316,841 | 214,863 | 237,351 | 20.2 |
| 25 | Erzurum | Erzurum | 25,330.90 | 9,780.32 | 937,389 | 781,626 | 756,893 | 29.9 |
| 26 | Eskişehir | Eskişehir | 13,902.03 | 5,367.60 | 706,009 | 778,421 | 898,369 | 64.6 |
| 27 | Gaziantep | Gaziantep | 6,844.84 | 2,642.81 | 1,285,249 | 1,739,569 | 2,130,432 | 311.2 |
| 28 | Giresun | Giresun | 6,831.58 | 2,637.69 | 523,819 | 420,433 | 450,154 | 65.9 |
| 29 | Gümüşhane | Gümüşhane | 6,437.01 | 2,485.34 | 186,953 | 129,045 | 150,119 | 23.3 |
| 30 | Hakkâri | Hakkâri | 7,178.88 | 2,771.78 | 236,581 | 271,405 | 278,218 | 38.8 |
| 31 | Hatay | Antakya | 5,831.36 | 2,251.50 | 1,253,726 | 1,472,282 | 1,670,712 | 286.5 |
| 32 | Isparta | Isparta | 8,871.08 | 3,425.14 | 513,681 | 412,039 | 445,678 | 50.2 |
| 33 | Mersin | Mersin | 15,512.25 | 5,989.31 | 1,651,400 | 1,660,522 | 1,891,145 | 121.9 |
| 34 | Istanbul | 5,315.33 | 2,052.26 | 10,018,735 | 13,565,798 | 15,840,900 | 2980.2 | |
| 35 | İzmir | İzmir | 12,015.61 | 4,639.25 | 3,370,866 | 3,952,036 | 4,425,789 | 368.3 |
| 36 | Kars | Kars | 10,139.09 | 3,914.72 | 325,016 | 306,238 | 281,077 | 27.7 |
| 37 | Kastamonu | Kastamonu | 13,157.98 | 5,080.32 | 375,476 | 360,694 | 375,592 | 28.5 |
| 38 | Kayseri | Kayseri | 17,109.33 | 6,605.95 | 1,060,432 | 1,251,907 | 1,434,357 | 83.8 |
| 39 | Kırklareli | Kırklareli | 6,299.78 | 2,432.36 | 328,461 | 340,977 | 366,363 | 58.2 |
| 40 | Kırşehir | Kırşehir | 6,530.32 | 2,521.37 | 253,239 | 221,935 | 242,944 | 37.2 |
| 41 | Kocaeli | İzmit | 3,625.29 | 1,399.73 | 1,206,085 | 1,595,643 | 2,033,441 | 560.9 |
| 42 | Konya | Konya | 40,813.52 | 15,758.19 | 2,192,166 | 2,033,227 | 2,277,017 | 55.8 |
| 43 | Kütahya | Kütahya | 12,013.57 | 4,638.47 | 656,903 | 564,403 | 578,640 | 48.2 |
| 44 | Malatya | Malatya | 12,102.70 | 4,672.88 | 853,658 | 749,225 | 808,692 | 66.8 |
| 45 | Manisa | Manisa | 13,228.50 | 5,107.55 | 1,260,169 | 1,337,731 | 1,456,626 | 110.1 |
| 46 | Kahramanmaraş | Kahramanmaraş | 14,456.74 | 5,581.78 | 1,002,384 | 1,052,336 | 1,171,298 | 81 |
| 47 | Mardin | Mardin | 8,806.04 | 3,400.03 | 705,098 | 758,181 | 862,757 | 98 |
| 48 | Muğla | Muğla | 12,949.21 | 4,999.72 | 715,328 | 837,804 | 1,021,141 | 78.9 |
| 49 | Muş | Muş | 8,067.16 | 3,114.75 | 453,654 | 412,430 | 405,228 | 50.2 |
| 50 | Nevşehir | Nevşehir | 5,391.64 | 2,081.72 | 309,914 | 284,150 | 308,003 | 57.1 |
| 51 | Niğde | Niğde | 7,365.29 | 2,843.75 | 348,081 | 337,456 | 363,725 | 49.4 |
| 52 | Ordu | Ordu | 5,952.49 | 2,298.27 | 887,765 | 712,998 | 760,872 | 127.8 |
| 53 | Rize | Rize | 3,921.98 | 1,514.28 | 365,938 | 322,367 | 345,662 | 88.1 |
| 54 | Sakarya | Adapazarı | 4,880.19 | 1,884.25 | 756,168 | 886,382 | 1,060,876 | 217.4 |
| 55 | Samsun | Samsun | 9,364.10 | 3,615.50 | 1,209,137 | 1,250,598 | 1,371,274 | 146.4 |
| 56 | Siirt | Siirt | 5,473.29 | 2,113.25 | 263,676 | 309,599 | 331,980 | 60.7 |
| 57 | Sinop | Sinop | 5,816.55 | 2,245.78 | 225,574 | 203,288 | 218,408 | 37.5 |
| 58 | Sivas | Sivas | 28,567.34 | 11,029.91 | 755,091 | 627,195 | 636,121 | 22.3 |
| 59 | Tekirdağ | Tekirdağ | 6,342.30 | 2,448.78 | 623,591 | 824,223 | 1,113,400 | 175.6 |
| 60 | Tokat | Tokat | 10,072.62 | 3,889.06 | 828,027 | 592,481 | 602,567 | 59.8 |
| 61 | Trabzon | Trabzon | 4,664.04 | 1,800.80 | 975,137 | 757,857 | 816,684 | 175.1 |
| 62 | Tunceli | Tunceli | 7,685.66 | 2,967.45 | 93,584 | 84,896 | 83,645 | 10.9 |
| 63 | Şanlıurfa | Şanlıurfa | 19,336.21 | 7,465.75 | 1,443,422 | 1,701,127 | 2,143,020 | 110.8 |
| 64 | Uşak | Uşak | 5,363.09 | 2,070.70 | 322,313 | 340,636 | 373,183 | 69.6 |
| 65 | Van | Van | 19,414.14 | 7,495.84 | 877,524 | 1,059,734 | 1,141,015 | 58.8 |
| 66 | Yozgat | Yozgat | 14,074.09 | 5,434.04 | 682,919 | 465,214 | 418,500 | 29.7 |
| 67 | Zonguldak | Zonguldak | 3,309.86 | 1,277.94 | 615,599 | 614,775 | 589,684 | 178.2 |
| 68 | Aksaray | Aksaray | 7,965.51 | 3,075.50 | 396,084 | 379,163 | 429,069 | 53.9 |
| 69 | Bayburt | Bayburt | 3,739.08 | 1,443.67 | 97,358 | 76,859 | 85,042 | 22.7 |
| 70 | Karaman | Karaman | 8,868.90 | 3,424.30 | 243,210 | 234,441 | 258,838 | 29.2 |
| 71 | Kırıkkale | Kırıkkale | 4,569.76 | 1,764.39 | 383,508 | 276,847 | 275,968 | 60.4 |
| 72 | Batman | Batman | 4,659.21 | 1,798.93 | 456,734 | 520,883 | 626,319 | 134.4 |
| 73 | Şırnak | Şırnak | 7,151.57 | 2,761.24 | 353,197 | 453,828 | 546,589 | 76.4 |
| 74 | Bartın | Bartın | 2,080.36 | 803.23 | 184,178 | 187,129 | 201,711 | 97 |
| 75 | Ardahan | Ardahan | 4,967.63 | 1,918.01 | 133,756 | 107,776 | 94,932 | 19.1 |
| 76 | Iğdır | Iğdır | 3,587.81 | 1,385.26 | 168,634 | 187,842 | 203,159 | 56.6 |
| 77 | Yalova | Yalova | 850.46 | 328.36 | 168,593 | 205,664 | 291,001 | 342.2 |
| 78 | Karabük | Karabük | 4,108.80 | 1,586.42 | 225,102 | 220,401 | 249,287 | 60.7 |
| 79 | Kilis | Kilis | 1,427.76 | 551.26 | 114,724 | 124,276 | 145,826 | 102.1 |
| 80 | Osmaniye | Osmaniye | 3,195.99 | 1,233.98 | 458,782 | 483,639 | 553,012 | 173 |
| 81 | Düzce | Düzce | 2,592.95 | 1,001.14 | 314,266 | 342,281 | 400,976 | 154.6 |
Kodlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Viloyatning ISO kod qoʻshimcha raqami, Turkiya avtomobil raqamlarining dastlabki ikki raqami va Turkiya pochta indekslarining birinchi raqamlari bir xil hisoblanadi. Nomenclature of Territorial Units for Statistics (NUTS) kodlari esa boshqacha.
| Nomi | ISO 3166-2 | NUTS | Telefon raqami kodi | Statistik hudud (NUTS-1) |
|---|---|---|---|---|
| Adana | TR-01 | TR621 | 322 | Oʻrta yer dengizi |
| Adıyaman | TR-02 | TRC12 | 416 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Afyonkarahisar | TR-03 | TR332 | 272 | Egey dengizi |
| Ağrı | TR-04 | TRA21 | 472 | Shimoli-sharqiy Anadolu |
| Aksaray | TR-68 | TR712 | 382 | Markaziy Anadolu |
| Amasya | TR-05 | TR834 | 358 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Ankqara | TR-06 | TR510 | 312 | Gʻarbiy Anadolu |
| Antalya | TR-07 | TR611 | 242 | Oʻrta yer dengizi |
| Ardahan | TR-75 | TRA24 | 478 | Shimoli-sharqiy Anadolu |
| Artvin | TR-08 | TR905 | 466 | Sharqiy Qora dengiz |
| Aydın | TR-09 | TR321 | 256 | Egey dengizi |
| Balıkesir | TR-10 | TR221 | 266 | Gʻarbiy Marmara |
| Bartın | TR-74 | TR813 | 378 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Batman | TR-72 | TRC32 | 488 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Bayburt | TR-69 | TRA13 | 458 | Shimoli-sharqiy Anadolu |
| Bilecik | TR-11 | TR413 | 228 | Sharqiy Marmara |
| Bingöl | TR-12 | TRB13 | 426 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Bitlis | TR-13 | TRB23 | 434 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Bolu | TR-14 | TR424 | 374 | Sharqiy Marmara |
| Burdur | TR-15 | TR613 | 248 | Oʻrta yer dengizi |
| Bursa | TR-16 | TR411 | 224 | Sharqiy Marmara |
| Çanakkale | TR-17 | TR222 | 286 | Gʻarbiy Marmara |
| Çankırı | TR-18 | TR822 | 376 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Çorum | TR-19 | TR833 | 364 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Denizli | TR-20 | TR322 | 258 | Egey dengizi |
| Diyarbakır | TR-21 | TRC22 | 412 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Düzce | TR-81 | TR423 | 380 | Sharqiy Marmara |
| Edirne | TR-22 | TR212 | 284 | Gʻarbiy Marmara |
| Elazığ | TR-23 | TRB12 | 424 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Erzincan | TR-24 | TRA12 | 446 | Shimoli-sharqiy Anadolu |
| Erzurum | TR-25 | TRA11 | 442 | Shimoli-sharqiy Anadolu |
| Eskişehir | TR-26 | TR412 | 222 | Sharqiy Marmara |
| Gaziantep | TR-27 | TRC11 | 342 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Giresun | TR-28 | TR903 | 454 | Sharqiy Qora dengiz |
| Gümüşhane | TR-29 | TR906 | 456 | Sharqiy Qora dengiz |
| Hakkari | TR-30 | TRB24 | 438 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Hatay | TR-31 | TR631 | 326 | Oʻrta yer dengizi |
| Iğdır | TR-76 | TRA23 | 476 | Shimoli-sharqiy Anadolu |
| Isparta | TR-32 | TR612 | 246 | Oʻrta yer dengizi |
| Istanbul-I | TR-34 | TR100 | 212 | Istanbul |
| Istanbul-II | TR-34 | TR100 | 216 | Istanbul |
| İzmir | TR-35 | TR310 | 232 | Egey dengizi |
| Kahramanmaraş | TR-46 | TR632 | 344 | Oʻrta yer dengizi |
| Karabük | TR-78 | TR812 | 370 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Karaman | TR-70 | TR522 | 338 | Gʻarbiy Anadolu |
| Kars | TR-36 | TRA22 | 474 | Shimoli-sharqiy Anadolu |
| Kastamonu | TR-37 | TR821 | 366 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Kayseri | TR-38 | TR721 | 352 | Markaziy Anadolu |
| Kilis | TR-79 | TRC13 | 348 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Kırıkkale | TR-71 | TR711 | 318 | Markaziy Anadolu |
| Kırklareli | TR-39 | TR213 | 288 | Gʻarbiy Marmara |
| Kırşehir | TR-40 | TR715 | 386 | Markaziy Anadolu |
| Kocaeli (İzmit) | TR-41 | TR421 | 262 | Sharqiy Marmara |
| Konya | TR-42 | TR521 | 332 | Gʻarbiy Anadolu |
| Kütahya | TR-43 | TR333 | 274 | Egey dengizi |
| Malatya | TR-44 | TRB11 | 422 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Manisa | TR-45 | TR331 | 236 | Egey dengizi |
| Mardin | TR-47 | TRC31 | 482 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Mersin | TR-33 | TR622 | 324 | Oʻrta yer dengizi |
| Muğla | TR-48 | TR323 | 252 | Egey dengizi |
| Muş | TR-49 | TRB22 | 436 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Nevşehir | TR-50 | TR714 | 384 | Markaziy Anadolu |
| Niğde | TR-51 | TR713 | 388 | Markaziy Anadolu |
| Ordu | TR-52 | TR902 | 452 | Sharqiy Qora dengiz |
| Osmaniye | TR-80 | TR633 | 328 | Oʻrta yer dengizi |
| Rize | TR-53 | TR904 | 464 | Sharqiy Qora dengiz |
| Sakarya (Adapazarı) | TR-54 | TR422 | 264 | Sharqiy Marmara |
| Samsun | TR-55 | TR831 | 362 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Şanlıurfa | TR-63 | TRC21 | 414 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Siirt | TR-56 | TRC34 | 484 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Sinop | TR-57 | TR823 | 368 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Sivas | TR-58 | TRC33 | 346 | Markaziy Anadolu |
| Şırnak | TR-73 | TR722 | 486 | Janubi-sharqiy Anadolu |
| Tekirdağ | TR-59 | TR211 | 282 | Gʻarbiy Marmara |
| Tokat | TR-60 | TR832 | 356 | Gʻarbiy Qora dengiz |
| Trabzon | TR-61 | TR901 | 462 | Sharqiy Qora dengiz |
| Tunceli | TR-62 | TRB14 | 428 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Uşak | TR-64 | TR334 | 276 | Egey dengizi |
| Van | TR-65 | TRB21 | 432 | Markaziy Sharqiy Anadolu |
| Yalova | TR-77 | TR425 | 226 | Sharqiy Marmara |
| Yozgat | TR-66 | TR723 | 354 | Markaziy Anadolu |
| Zonguldak | TR-67 | TR811 | 372 | Gʻarbiy Qora dengiz |
Tugatilgan viloyatlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]
- Çatalca, hozir Istanbul viloyati tarkibida
- Gelibolu, hozir Chanakkale viloyati tarkibida
- İçel (Silifke), hozir Mersin viloyati tarkibida
- Kozan, hozir Adana viloyati tarkibida
- Şebinkarahisar, hozir Giresun viloyati tarkibida
- Elazığ Madeni, hozir Elazığ viloyati tarkibida
- Genç, hozir Bingöl viloyati tarkibida
- Doğubayazıt, hozir Ağrı viloyati tarkibida
- Siverek, hozir Shanliurfa viloyati tarkibida
- Biga, hozir Chanakkale viloyati tarkibida
- Ergani, hozir Diyarbakir viloyati tarkibida
- Oltu, hozir Erzurum viloyati tarkibida
- Beyoğlu, hozir Istanbul viloyati tarkibida
- Üsküdar, hozir Istanbul viloyati tarkibida
- Batum, hozir Adjara Avtonom Respublikasi tarkibida
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „İllerin aldığı, verdiği göç, net göç ve net göç hızı, 1980-2018“ [Provincial in-migration, out-migration, net migration, rate of net migration, 1980-2018] (en, tr). Turkish Statistical Institute. Qaraldi: 2019-yil 6-mart.
