Turkiya viloyatlari
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Ankara_and_mosque_wza.jpg/220px-Ankara_and_mosque_wza.jpg)
Anadolu yarim oroli va Frakiya yerlarida asos solingan Turkiyada 81 ta viloyat mavjud. Viloyatlar Turkiyaning eng yirik maʼmuriy boʻlinmasi hisoblanadi. Bu 81 ta viloyat 973 ta tumanga boʻlingan[1]. Bu tumanlar eng kichik maʼmuriy birlik, mahalla va qishloqlarni oʻz ichiga oladi. Viloyatlarda ma'muriy va ijroiya vazifalari ichki ishlar vaziri tomonidan taklif qilingan va Vazirlar kengashi tomonidan tasdiqlanganidan keyin prezident tomonidan tayinlanadigan gubernatorlar tomonidan amalga oshiriladi.
Usmonlilar imperiyasi parchalanib, 1923-yil 29-oktabrda Turkiya Respublikasi rasman tashkil topganidan keyin maʼmuriy tizimda oʻzgarishlar amalga oshirildi. Ikki yil o'tgach, Ardaxon, Beyog'lu, Chatalja , Dersim, Ergani, Gelibolu, Genc, Kozan, Oltu, Mush, Siverek va Üsküdar viloyatlari tumanlarga aylantirildi[2][3] 1927-yilda Do'g'ubyazit tumanga aylantirildi va Ag'ri bilan bog'landi[4]. 1929-yilda Mush yana viloyatga, Bitlis esa tumanga aylandi[2]. 1936-yilda Rize, Tunceli va Hakkari yana viloyatlarga aylandi. Oʻsha yili Dersim nomi Tunceli deb oʻzgartirildi. 1939-yilda Hatay davlati Turkiya bilan bogʻlanib viloyatga aylandi[2][5]. 1953-yilda Ushakni viloyat, Kirshehirni tuman qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 1954-yilda Adiyaman, Nevshehir va Sakariya viloyat maqomiga ega boʻldi[2]. 1956-yilda Choruh viloyati nomi Artvinga oʻzgartirildi va 1957-yilda Kirshehirning viloyat maqomi tiklandi[2]. Bu yildan keyin oʻttiz ikki yil davomida viloyatlar sonida oʻzgarish boʻlmadi[2]. 1989-yilda Aksaray[6], Bayburt[6], Karaman[6] va Qırıkkale[6]. 1990-yilda Batman[7] va Shirnak[7] Bartin 1991-yil[8] 1992-yilda Ardaxon[9] va Ig'dir[9]. 1995- yil Yalova[10], Karabuk[10] va Kilis[10] Usmoniya. 1996-yilda viloyat[11], Düzce 1999-yilda viloyatga aylandi[12][13].
Turkiya Statistika instituti maʼlumotlariga koʻra, 2019-yilda Turkiya aholisi 83 million kishiga yetdi[14]. Bu ko'rsatkichning 77 millioni viloyat va tuman markazlarida istiqomat qiluvchilar hissasiga to'g'ri keldi[14]. Mamlakatdagi eng koʻp aholiga ega viloyat Istanbul, eng kam aholiga ega viloyat esa Tunceli hisoblanadi[14]. Bundan tashqari, eng katta sirt maydoniga ega bo'lgan viloyat Konya va eng kichik hududga ega bo'lgan viloyat Yalova hisoblanadi[15]. Markazi Izmit boʻlgan Kojaeli viloyati, markazi Sakariya viloyati, markazi Adapazarı, markazi Mersin boʻlgan Icel viloyati va markazi Antakya boʻlgan Hatay viloyati bundan mustasno. Barcha nodavlatlarning markaziy tumanlari nomlari metropoliten viloyatlari viloyat bilan bir xil nomga ega.
Viloyatlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]poytaxt va metropoliten | |
Katta shahar |
|
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Turkiya viloyat markazi balandliklari
[tahrir | manbasini tahrirlash]İl Adı | Rakım (Google Earth) |
---|---|
Adana | 25 |
Adıyaman | 701 |
Afyon | 1012 |
Ağrı | 1630 |
Amasya | 400 |
Ankara | 905 |
Antalya | 62 |
Artvin | 530 |
Aydın | 92 |
Balıkesir | 145 |
Bilecik | 513 |
Bingöl | 1159 |
Bitlis | 1637 |
Bolu | 741 |
Burdur | 963 |
Bursa | 238 |
Çanakkale | 11 |
Çankırı | 730 |
Çorum | 822 |
Denizli | 392 |
Diyarbakır | 674 |
Edirne | 50 |
Elâzığ | 1041 |
Erzincan | 1216 |
Erzurum | 1923 |
Eskişehir | 796 |
Gaziantep | 838 |
Giresun | 14 |
Gümüşhane | 1174 |
Hakkâri | 1756 |
Hatay | 89 |
Isparta | 1058 |
Mersin | 18 |
İstanbul | 25 |
İzmir | 9 |
Kars | 1756 |
Kastamonu | 814 |
Kayseri | 1060 |
Kırklareli | 231 |
Kırşehir | 991 |
Kocaeli | 4 |
Konya | 1023 |
Kütahya | 958 |
Malatya | 970 |
Manisa | 79 |
Kahramanmaraş | 562 |
Mardin | 938 |
Muğla | 659 |
Muş | 1334 |
Nevşehir | 1197 |
Niğde | 1239 |
Ordu | 25 |
Rize | 11 |
Sakarya | 41 |
Samsun | 10 |
Siirt | 887 |
Sinop | 27 |
Sivas | 1313 |
Tekirdağ | 28 |
Tokat | 630 |
Trabzon | 36 |
Tunceli | 922 |
Şanlıurfa | 527 |
Uşak | 915 |
Van | 1728 |
Yozgat | 1317 |
Zonguldak | 10 |
Aksaray | 1228 |
Bayburt | 1555 |
Karaman | 1063 |
Kırıkkale | 746 |
Batman | 570 |
Şırnak | 1343 |
Bartın | 12 |
Ardahan | 1799 |
Iğdır | 860 |
Yalova | 8 |
Karabük | 264 |
Kilis | 660 |
Osmaniye | 121 |
Düzce | 149 |
Balandlik (Google Earth) gubernatorning binolari joylashgan joy.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Anavatan_1927.jpg/400px-Anavatan_1927.jpg)
- Do'g'bayazit viloyati Ag'ri viloyati bilan bog'langan edi.
- Chatalca viloyati Istanbul viloyati bilan bog'langan edi.
- Gelibolu viloyati Chanoqqal'a viloyati bilan bog'langan edi.
- Gench viloyati Bingoʻl viloyati bilan bogʻlangan edi.
- Kozan viloyati Adana viloyati bilan bogʻlangan edi.
- Shebinkarahisar viloyati Giresun viloyati bilan bog'langan edi.
- Siverek viloyati Shanliurfa viloyati bilan bog'langan edi.
- Silifke viloyati Mersin viloyati bilan bog'langan edi.
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Turkiyadagi shahar munitsipalitetlari
- Turkiyaning tumanlari
- ISO 3166-2: TR
Qaydlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- A ^ Viloyatlarning hududlariga ularning chegaralaridagi daryolar va ko'llar kiradi.[15]
- B ^ İçelning nomi 2002-yilda rasman Mersinga o'zgartirildi.[17]
- C ^ 212 Istanbul, Yevropa tomoni ; 216 - Anadolu tomonining telefon kodi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „İller İdaresi Genel Müdürlüğü“. İller İdaresi Genel Müdürlüğü. 18 ağustos 2014da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 29 mayıs 2015.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 „İller İdaresi Genel Müdürlüğü“. İller İdaresi Genel Müdürlüğü. 16 ocak 2013da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-aprel.
- ↑ Erzurum vilâyeti. Duygu Matbaası [1958] — 40-bet. Qaraldi: 1 nisan 2013.
- ↑ Her yönüyle Ağrı. Tutibay Yayınları [1995] — 180-bet. Qaraldi: 1 nisan 2013.
- ↑ Primitive rebels or revolutionary modernizers?: the Kurdish national movement in Turkey (İngilizce). Zed Books [2000] — 80-bet. ISBN 978-1-85649-822-7. Qaraldi: 1 nisan 2013.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 „T.C. Resmî Gazete - 21 Haziran 1989 ÇARŞAMBA“. 19 şubat 2018da asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ 7,0 7,1 „T.C. Resmî Gazete - 18 Mayıs 1990 CUMA“. 11 ocak 2022da asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „T.C. Resmî Gazete - 7 Eylül 1991 CUMARTESİ“. 9 eylül 2021da asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ 9,0 9,1 „T.C. Resmî Gazete - 3 Haziran 1992 ÇARŞAMBA“. 3 aralık 2013da asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 „T.C. Resmî Gazete - 6 Haziran 1995 SALI“. 2 eylül 2021da asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „T.C. Resmî Gazete - 28 Ekim 1996 PAZARTESİ“. 14 temmuz 2019da asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „T.C. Resmî Gazete - 9 Aralık 1999 PERŞEMBE“. 8 aralık 2021da asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „Düzce, resmen il Derince ilçe oldu“. Hürriyet (9 aralık 1999). 17 ekim 2014da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-aprel.
- ↑ 14,0 14,1 14,2 „Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2019“. Türkiye İstatistik Kurumu (4 şubat 2020). 4 şubat 2020da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 9 şubat 2020.
- ↑ 15,0 15,1 15,2 „İl ve İlçe Yüz Ölçümleri“. Harita Genel Müdürlüğü. 24 ekim 2019da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 24 ekim 2019.
- ↑ „TÜİK Kurumsal“. data.tuik.gov.tr. Qaraldi: 25 eylül 2022.
- ↑ „İçel resmen Mersin oldu“. Hürriyet (21 haziran 2002). Qaraldi: 1 nisan 2013.