Kilis (viloyat)

Kilis
turkcha: Kilis

Mamlakat	Turkiya
Aholi	114 724
Zichligi	92,59 kishi./km²
Maydoni	1239 km²
Avtomobil raqami kodi	79
Xaritada

{{multiple issues|

Kilis

Kilis–Turkiyada bir viloyat.

Tarixi

1916-yilda Buyuk Britaniya va Fransiya oʻrtasida tuzilgan maxfiy shartnoma shartlariga koʻra, Fransuzlarga qoldirilgan Kilis, Antep, Marash va Urfa kabi hududlar, Mondros sulhidan soʻng — maxfiy shartnomaga qaramasdan — inglizlar tomonidan (fransuzlar bilan muzokaralarda savdolashish uchun) bosib olindi.

Birinchi jahon urushi yakunlanishi arafasida Suriya frontidagi „Yildirim“ qoʻshinlari katta talofat koʻrdi, bu magʻlubiyatlardan soʻng Usmonli qoʻshinlari shimolga chekindi. 1918-yil 5-oktabrda VII armiya qarorgohi Halabga, 1918-yil 26-oktabrda esa Kilisdan 20 km uzoqlikdagi Katma qishlogʻiga koʻchirildi. Turk armiyasi Suriyadan chekinayotgan vaqtda, mintaqadagi inglizlar va baʼzi arab qabilalari turklarga qarshi harakat boshlab, tartibsizliklar keltirib chiqardi va olti nafar Usmonli askarini oʻldirdi. Mustafa Kemal yaqinlashayotgan arab va ingliz hujumi xavfini sezib, armiyaning barcha oʻq-dorilarini shimolga koʻchirish uchun joy qidirish maqsadida 1918-yil 28-oktabr oqshomida Katmadan Kilisga yoʻl oldi. Mustafa Kemal shaharga yaqinlashganda, Kilis xalqi boʻlajak hujumlarning oldini olish uchun oʻzaro uyushganini va qurolli navbatchilik tashkil qilganini koʻrib, juda mamnun boʻldi. Shahar peshvolari bilan uchrashib, Kilisdagi oziq-ovqat, oʻq-dori va xalqning maʼnaviy holati haqida maʼlumot oldi hamda qurol-yarogʻ yordami berishga vaʼda berdi. Posho: „Birinchi marta kirganim bir turk qasabasida shunday qurolli qarshilik tashkiloti bilan uchrashdim. Bu menga katta umid berdi. Yashasin kilisliklar! Siz oʻzingizni arablarga talatib qoʻymaysiz; Allohga omonat boʻling“ soʻzlari bilan Kilisdan ayrildi. Mustafa Kemal qarorgohga qaytgach, Katmadagi barcha oʻq-dorilarni zudlik bilan Kilisga tashishni buyurdi, biroq ingliz bombardimoni tufayli materiallarning faqat bir qismini qutqarish imkoni boʻldi.

Mondros sulhidan soʻng darhol Ittifoqchi davlatlar avval boʻlishib olingan hududlarga tezlik bilan yoyila boshladilar. Inglizlar Mosul boʻyicha rejalariga erishish uchun Kilis, Birejik, Urfa, Marash va Antepni ham bosib olishni rejalashtirdilar. Shu maqsadda tayyorgarlik boshlagan inglizlar, bir guruh askarlar bilan 1918-yil 13-dekabrda razvedka uchun Kilisga keldilar. Tayyorgarlikdan soʻng, 1918-yil dekabr oyi oʻrtalarida hind musulmonlaridan iborat ingliz otliq batalyoni Kilisni bosib oldi .