Mutoyiba

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Mutoyiba yoki yumor odamlar, obyektlar yoki vaziyatlarning kuzatuvchilarda kulguli bo'lishi hissini keltirib chiqara olish sifati yoki qobiliyatidir. Mutoyibani ijtimoiy aloqaning bir koʻrinishi deb hisoblash mumkin. '''Yumor''' (lot.) — kulgi bilan xayrixohlikni oʻzida mujassam etgan komiklik turi. Badiiy adabiyotga mansub yumoristik asarda yozuvchi ijtimoiy hayotdagi, shaxsiy turmushdagi, xususan, ayrim kishilardagi baʼzi kamchiliknuqsonlardan kulib, uni tanqid qiladi. Bunda yozuvchi tanqid qilinayotgan obʼyektning yoʻqotilishiga tarafdor emas, unga achinadi, undagi mavjud kamchilikning tuzalishini istaydi. Yengil tanqid, hazil ruhi bilan yumor satiradyan farq qiladi. Satirik asarda ijtimoiy hayot hodisalari zaharxanda kulgi orqali fosh etilsa, xarakterdagi nuqsonlar hazilmutoyiba, kinoya bilan tanqid qilinadi. Satirada yumor unsuri boʻlganidek, yumorda ham satira unsuri bor. Har qanday jiddiy asar (roman, qissa, hikoya, doston, sheʼr va hokazo)da, xalq ijodi namunalarida ham yumor boʻladi. Gʻarb adabiyotidagi asosiy namoyandalari Servantes, L.Stern, Ch.Dikkens, N.V.Gogol, M.Tven; oʻzbek adabiyotida esa Muqimiy, Gʻ.Gʻulom,A.Qahhor, S.Ahmad va boshqalar tasviriy sanʼatda yumor voqea, narsa, jonivor, ayniqsa, kishilarning xatti-harakati kulgili tasvirlangan, yengil tanqid etilgan, umuman koʻrinishi, ishi hazilmutoyiba tarzida koʻrsatilgan tasvir (koʻpincha grafika asari)dir.

Mutoyiba uni qoʻllovchi kishilarning yoshi, millati, joʻgʻrofiy joylashuvi, olgan taʼlimi kabi omillarga qarab, turlicha boʻlishi mumkin. Masalan, yosh bolalar nisbatan sodda mutoyiba shaklarini qabul qilishsa, dunyoqarashi shakllangan va yaxshi taʼlim olgan shaxslar [manba kerak] satira kabi murakkabroq janrlarni hazm qilishadi.

Shuningdek[tahrir | manbasini tahrirlash]