Mironshoh

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Mironshoh
Tavalludi 1366
Vafoti 21-aprel 1408
Otasi Amir Temur

MIRONSHOH MİRZO

Amir Temurning uchinchi og'li. 1366 yilda tug'ilgan. Uning onasi Menglibek Og'oyi Jon Qurbonidir. Mironshox Mirzo 1380-yilda 14 yoshidayoq Temurning Xuroson yurishida qatnashgan. Temur ana shu yurish oldidan hali qo'lga kiritilmagan Xurosonga Mironshohni hukmdor qilib tayinlagan edi. Binobarin, Xuroson Temur tomonidan zabt etilgach, Mironshoh Hirotga kelib o'rnashadi. 1393 yilda esa Temur Shimoliy Eron, Iroq va Zakavkaziyadek ulkan mamlakatni (sobiq Xulaguxonga qarashli) idora qilishni Mironshohga topshiradi.

Mironshoh Mirzo yoshligidanoq harbiy san’atdan ma’lum darajada xabardor, jasur va yovga nisbatan shafqatsiz jangchi sifatida nom taratgan edi. Shuningdek o'ta makkor, mayxo'rlik va maishatga berilgan kishi edi. Tarixiy manba’larda naql qilinishicha: Samarqandda bir ziyofat asnosida Hirotning sobiq hukmdorining og'li Pir Muhammadning kallasini kulib turib, qilich bilan uzib tashlagan. Keyinchalik o'zining bu qilmishini «mastlik»ka yo'ygan.

1376-yilda Jahongir Mirzo vafot etgach, uning katta bevasi Xonzoda (Sevin beka) begimni 1382 yilda Temur tarafidan Mironshox Mirzoga nikohlab berilgan. Mironshoh Mirzo O'zbekxonning nabirasi Xonzoda begimga uylangach, otasi Temur kabi "Ko'ragon» degan laqabga musharraf bo'lgan.

Mironshoh Mirzo o'z poytaxtini Ozarbayjonning Sultoniya shahariga o'rnatgan edi. U keyingi paytlarda maishatga berilib, tez-tez ovga chiqardi. 1396-yil kuzida navbatdagi ovda otdan yiqilib shikastlanadi.

Tarixiy manbalarda yozilishicha, ana shu jarohatdan song unda bir oz miyaning chalg'ish alomatlari vujudga kelgan. Ammo Klavixoning yozishicha, u Mironshohda hech qanday savdoyilik alomatini ko'rmagan. Aksincha Mironshox Kastiliyalik elchilarni oz zamonasining qonun-qoidalariga muvofiq tarzda qabul qilgan va qirolning sog'ligini soragan.

Tarixiy manbalarning guvohlik berishicha, keyingi vaqtlarda Mironshoh ayshu ishratga berilib ketib, davlat ishlariga qaramay qoyadi. U shar’iy va no shar’iy xotinlar olishni kopaytiradi. Uzluksiz davom etgan bazmlar va har xil kongul ochar o'yinlar xazinaga sezilarli ravishda zarba beradi. Bundan tashqari, Sultoniya shaharida eng chiroyli va hashamatli binolardan birini buzdiradi. Shuningdek Tabriz shaharidagi mashhur tarixchi Rashididdinning maqbarasini buzdirib, marhumning suyaklarini yigdirib, shahardagi yahudiylar qabristoniga olib komishni buyuradi. Ozining bunday xatti-harakatiga tarixchi Rashididdinning yahudiy mazhabiga mansub ekanligini asosiy sabab qilib korsatdi.

Mironshoh oz haramidagi xotinlariga ham har xil tuhmat va bohtonlar qilib, jabr-zulmni haddan oshiradi. Nihoyat, 1399 yilda Mironshohning katta xotini Xonzoda begim eridan yashiriqcha Samarqandga-qaynotasi Temurning huzuriga borib, Mironshohning kirdikorlaridan shikoyat qiladi. Temur sevikli kelinidan bu ahvolni eshitib, kattik iztirobga tushadi. Usha davr tarixchilarining yozishicha, Temur bir hafta davomida yiglab, hech kimga korinish hech bermagan. Nihoyat, Temur mashhur etti yillik yurishga bel bog'lab, yol-yolakay, qoqqisdan Ozarbayjonga bostirib kiradi. Temur Sultoniyaga kirgach, darxol Mironshoh va uning hamtovoqlari - arkoni davlatini tutdirib, zindonga tashlatadi.

Ertasi kun Temur o'zining eng nufuzli kishilarini toplab, Mironshox masalasini ortaga tashlaydi. Ulug devonga yig'ilgan amaldorlardan Mironshoh va uning hamtovoqlariga berilajak jazo nimadan iborat bo'lishi kerakligini aytishlarini talab qiladi. Biroq yigilganlardan sado chiqmaydi. Nihoyat Temurning ozi Mironshoh va uning arkoni davlatiga o`lim jazosini e’lon kiladi. Temurning diniy rahnamosi, piri Sayid Baraka va ayrim amaldorlar bu hukmga qat’iyan qarshi turadilar. Lekin Temur oz sozida mahkam turavergach, amir Shoh Malik ornidan turib, «Oz oglingiz-ku, davlatpanoh»-deydi. Temur tortishib utirishni yoktirmasdi binobarin, g'azabi qaynab ketadi va ornidan turib, amir Shox Malikka g'azab bilan tikiladi. Shoh Malik esa yana «shahzoda sizning farzandi arjumandingiz erur, davlatpanox, qatl qildirsangiz Islom qilichiga farzandkushlik isnodi dog' bolib tushmogi muqarrardur»,- deydi. Temurning yanada g'azabi avjga chiqarkan, «Men ahkomi shariatda emas, o'z saltanatimda tartib ornatmog'im lozim!» - deydi. Shunda Sayid Baraka o'rnidan turib. - «Baribir, har bir ishdan Allox-taolo voqifdur, hukmdor»,- deydi. Shundan so'ng Temur ozi bir qarorga keladi-da, g'azabdan tushib oz orniga otirgach, kengash tugaganligini ma’lum qiladi.

Ertasi shahar fuqarosini katta maydonga yig'ib, Mironshoh boshlik uning barcha amir va amaldorlarini qollari bogliq holda zindondan chiqarib, shahar maydoniga olib keladilar. Maydon ortasida turgan jallod Temurning songgi buyrugini kutardi. Nihoyat, Temur qatlni boshlashga ijozat beradi. Jallod Mironshohning onga yaqin bek va amaldorlarini birin ketin qatl kilgach, navbat Mironshohga keladi. Shu asnoda Sayid Baraka boshliq barcha amir va beklar hamda shahzodalar ortaga tushib, Mironshohning gunohidan otishni Temurdan iltijo qilib, yolboradilar. Shundan songgina, Mironshox banddan ozod qilinib, gunohi kechiriladi. Qatl qilingan bek va amaldorlarning toplagan mol-mulki musodara qilinib, xazinaga qaytariladi.

Mironshohning haramidagi xotinlari va kanizaklaridan faqat bolaliklarinigina qoldirilib, bolasizlari esa haramdan chiqarilib, haydaladi. Mironshohni esa hokimiyatdan azl qilib orniga uning ikkinchi og'li Umar Mirzoni tayinlaydi. Mironshohning katta og'li Abubakr Mirzo otasi Mironshohni bundan buyon ozi bilan birga qolishini bobosi Temurdan iltimos qiladi. Abubakr Mirzoning iltimosi qondirilgach, u otasi Mironshohni olib, oz hukmida bolgan Bagdodga jo'naydi. 1408 yil 21 aprelda Mironshoh Ozarbayjonning Sardrud mavzesida turkman Qora Yusuf bilan bolgan jangda o'ldiriladi va Surhob tumaniga dafn qilinadi. Bir necha muddat otgach, Shams G'uriy nomli shaxs darvesh kiyimida Surxobga borib, yashirincha Mironshohning suyaklarini olib. Movarounnahrga keltiradi va Shaxrisabzda temuriylar maqbarasiga dafn qilinadi. Keyinchalik, kimningdur tashabbusi bilan Mironshoxning xoki Shaxrisabzdan Samarqandga keltirilib, Guri Amirda Temurning yoniga dafn etdiriladi. M.E. Masson, har holda Mironshoxning xoki Shahrisabzdan Samarkandga keltirilib, Gori Amirga dafn qilinishi Sulton Abusayid Mirzoning hukmronlik davrida amalga oshgan bo'lsa kerak, deb taxmin qiladi.

Mironshoxdan olti o'g:il va bir necha qiz qolgan. Eng katta o`gli Abubakr Mirzo, ikkinchisi Umar Mirzo, uchinchisi Xalil Sulton Mirzo, to'rtinchisi Suyurg'atmish Mirzo, beshinchisi Iyjal Mirzo va oltinchisi Sulton Muhammad Mirzodir.

Abdullayeva Zilola TDShU

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]




Turg'un Fayziyev.