Imeretiya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Imeretiya
იმერეთის მხარე

Zestaponi
Zestaponi

Oʻlka
Maʼmuriy markazi Kutaisi
Yirik shaharlari
  • Kutaisi (147 635),
  • Samtredia (25 318),
  • Zestafoni (20 814),
  • Chiatura (12 803),
  • Tsxaltubo (11 281),
  • Tkibuli (9770),
  • Xoni (8987),
  • Sanchxere (6140).
Rasmiy tili gruzin tili
Aholi (2018) 507 038[1] (2-oʻrin)
Zichligi 77,38 kishi./km²
Millatlar tarkibi gruzinlar (99,32 %), ruslar (0,26 %), armanlar (0,13 %)
Dinlar tarkibi pravoslavlar (98,81 %)
Maydoni 6 552.3[2] km²
Imeretiya იმერეთის მხარე xaritada
Kod ISO 3166-2 GE-IM
Koordinatalari: 42°10′0″N 42°59′0″E / 42.16667°N 42.98333°E / 42.16667; 42.98333 G O

Imeretiya (Imereti, gruz. იმერეთი) — mintaqasi (oʻlka, mxare) Gʻarbiy Gruziyada, Rion daryosining oʻrta oqimida joylashgan tarixiy viloyat. Mintaqaning aholisi gruzin tilining (imeretlar) imereti lahjasida soʻzlashadi, tarixda ular madaniyat va turmushning ayrim mahalliy xususiyatlari bilan ajralib turardi.

Oʻlka markazi — Kutaisi. Mintaqa hududining bir qismi qisman tan olingan Janubiy Osetiya Respublikasi tomonidan nazorat qilinadi.

Tsxaltubo shahridan unchalik uzoq boʻlmagan va Kutaisi shahridan taxminan 10 kilometr uzoqlikda Gruziyadagi eng katta gʻor — Kumistavi gʻori joylashgan. U 2010-yilda Prometey gʻori deb oʻzgartirilgan .

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Imereti, Tskaltubo tumani

XV asr oxirida Temur istilosidan keyin kuchaygan feodal nizolar natijasida Imeretiya Gruziya davlatidan mustaqil feodal davlatga — Imeretiya qirolligiga (Kartli va Kaxeti bilan birga) — poytaxt Kutaisi bilan birga ajralib chiqdi. .

XVI asr oxirida Imeretiya qirolligi Imeretiya hududi bilan chegaralangan.

1555-yilgi Eron -Turkiya sulhigiga koʻra, Imeretiya podsholigi Usmonli Turkiyaga boʻysunib, qul yoki pul va naqd oʻlpon toʻlagan. Uning tarixi doimiy feodal tartibsizliklari va qul savdosining gullab-yashnashi bilan ifodalanadi. Ayniqsa, XVII asrda oʻzaro feodal nizolar kuchaydi.

Podshoh Sulaymon I (1752-1784) davriga kelib qirol hokimiyati mustahkamlandi. U qul savdosini taqiqladi, butun Gʻarbiy Gruziyani birlashtirishga harakat qildi. Sulaymon I ning turklar bilan uzoq muddatli urushi 1757-yilda gʻalaba qozonish va 1758-yilda Kartli qiroli Erekle II bilan harbiy ittifoq tuzish bilan belgilanadi.

XVIII asrda Imeretiya qirolligi qirollari yordam soʻrab Rossiyaga bir necha bor murojaat qilishgan, ammo Turkiya bilan munosabatlarni murakkablashtirmaslik uchun soʻrovlar rad etilgan. Nihoyat, 1769-yilda Yekaterina II general Totleben korpusini Gruziyaga yubordi (rus qoʻshinlari olib chiqilishidan biroz oldin, uning oʻrniga keyinchalik general Suxotin keldi). Totleben Imeretiyadagi turk qal’alarini qoʻlga olib, Kutaisini egallashga muvaffaq boʻldi. Poti shahri va qal’asini ham qamal qildi. Rossiya qoʻshinlarining qisqa muddat turishiga qaramay, bu harbiy muvaffaqiyatlar Turkiya bilan keyingi tinchlik muzokaralariga taʼsir koʻrsatdi: 1774 -yilgi Kuchuk-Qaynarji rus-turk shartnomasiga koʻra, Turkiyaning Imeretiya qirolligiga soliq bekor qilindi. Totleben tomonidan olingan qal’alar turklarga qaytarilmadi.

1811-yilda Imereti qirolligi Rossiya imperiyasining Imeretiya viloyatiga aylantirildi.

Maʼmuriy boʻlinishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Imeretiya maʼmuriy jihatdan 11 munitsipalitetga (2006-yilgacha — tumanlar) va 1 viloyatga boʻysunadigan shaharga boʻlingan:

Munitsipalitet Bayroq Gerb Maydon,km² 2002-yilgi aholi roʻyxatga olish boʻyicha[3],
2014-yilgi aholi roʻyxatga olish boʻyicha [4],
2018-yilgi
aholi roʻyxatga olish boʻyicha [5],
Zichligi,
2018-yil
Markazi
Kutaisi, shahar Flag of Kutaisi, Georgia.svg COA of Kutaisi.svg 70 185 965 147 635 140 961 2013,72 Kutaisi sh.
Bagdati Flag of Baghdati Municipality.svg Bagdadi Coa.jpg 815 29 235 21 582 19 830 24,33 Bagdati sh.
Vani Flag of Vani Municipality.svg Vanis gerbi.jpg 577 34 464 24 512 22 790 39,49 Vani sh.
Zestafoni Флаг Герб 433 76 208 57 628 56 532 130,55 Zestafoni sh.
Samtredia Флаг Герб 364 60 456 48 562 45 907 126,11 Samtredia sh.
Sanchxere[6] Флаг Герб 769 46 846 37 775 36 312 47,08 Sanchxere sh.
Terjola Флаг Герб 357 45 496 35 563 33 329 93,35 Terjola sh.
Tkibuli Флаг Герб 478 31 132 20 839 19 348 40,47 Tkibuli sh.
Xaragauli Флаг Герб 914 27 885 19 473 19 098 20,89 Xaragauli sh. t. pos.
Xoni Флаг Герб 429 31 749 23 570 22 234 51,82 Xoni sh.
Tsxaltubo Флаг Герб 700 73 889 56 883 51 425 73,46 Tsxaltubo sh.
Chiatura Флаг Герб 542 56 341 39 884 39 272 72,45 Chiatura sh.
Imeratiya, hammasi 6552 699 666 533 906 507 038 77,38 Kutaisi sh.

Aholi punktlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mintaqaning milliy tarkibi
(2014-yil aholini roʻyxatga olish)
[7]

Soni %
Jami 533 906 100.00%
gruzinlar 530 288 99.32%
ruslar 1384 0,26%
armanlar 709 0,13%
ukrainlar 398 0,07%
osetinlar 143 0,03%
loʻlilar (boshalar) 135 0,03%
ossuriyaliklar 125 0,02%
yunonlar 109 0,02%
ozarbayjonlar 106 0,02%
yahudiylar 65 0,01%
abxazlar 48 0,01%
yazidiylar 6 0,00%
boshqa 390 0,07%
Shahar tipidagi aholi punktlari

Aholisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mintaqaning aholisi (imeretilar) gruzin tilining imereti lahjasida gaplashadi.

2018-yil 1-yanvar holatiga viloyat aholisi 507 038 kishi [8], 2014-yil 1-yanvar holatiga 703 300 kishi [9], 2009-yil 693 500 kishi [10].

Viloyat aholisi 2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 533 906 kishi [11], 2002-yil aholi roʻyxatiga koʻra 699 666 kishi edi.

2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Imeretiya aholisining milliy tarkibi
Munitsipalitet Hammasi gruzinlar % ruslar % ruslar % ukrainlar % osetinlar % loʻliar (bosha) % ossuriylar % greklar % % boshqalar %
Imeretiya , umumiy 533 906 530 288 99,32% 1384 0,26% 709 0,13% 398 0,07% 143 0,03% 135 0,03% 125 0,02% 109 0,02% 106 0,02% 509 0,10%
Kutaisi 147 635 146 153 99,00% 533 0,36% 127 0,09% 151 0,10% 51 0,03% 101 0,07% 75 0,05% 66 0,04% 54 0,04% 324 0,22%
Bagdati 21 582 21 514 99,68% 32 0,15% 6 0,03% 15 0,07% 3 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,01% 11 0,05%
Vani 24 512 24 465 99,81% 31 0,13% 3 0,01% 8 0,03% 0 0,00% 0 0,00% 0 0,00% 4 0,02% 0 0,00% 1 0,01%
Zestafoni 57 628 57 365 99,54% 119 0,21% 42 0,07% 38 0,07% 8 0,01% 0 0,00% 31 0,05% 5 0,01% 1 0,00% 19 0,03%
Samtredi 48 562 47 779 98,39% 218 0,45% 379 0,78% 57 0,12% 12 0,02% 34 0,07% 18 0,04% 7 0,01% 23 0,05% 35 0,07%
Sanchxeri 37 775 37 690 99,77% 31 0,08% 7 0,02% 5 0,01% 26 0,07% 0 0,00% 0 0,00% 5 0,01% 0 0,00% 11 0,03%
Terjoli 35 563 35 446 99,67% 64 0,18% 13 0,04% 17 0,05% 3 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,00% 9 0,03% 10 0,03%
Tkibuli 20 839 20 646 99,07% 90 0,43% 13 0,06% 40 0,19% 12 0,06% 0 0,00% 1 0,01% 5 0,02% 3 0,01% 29 0,14%
Xargauli 19 473 19 417 99,71% 30 0,15% 5 0,03% 3 0,02% 7 0,04% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,01% 2 0,01% 8 0,04%
Xoni 23 570 23 504 99,72% 38 0,16% 10 0,04% 11 0,05% 2 0,01% 0 0,00% 0 0,00% 1 0,01% 0 0,00% 4 0,02%
Tsxaltubi 56 883 56 601 99,50% 147 0,26% 28 0,05% 35 0,06% 10 0,02% 0 0,00% 0 0,00% 8 0,01% 13 0,02% 41 0,07%
Chiaturi 39 884 39 708 99,56% 51 0,13% 76 0,19% 18 0,05% 9 0,02% 0 0,00% 0 0,00% 6 0,02% 0 0,00% 16 0,04%

Umumiy xaritasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Green pog.svg Maʼmuriy birlik, 200 600 kishi
Lightgreen pog.svg 20 000 kishidan 30 000 kishigacha.
Yellow pog.svg 10 000 kishidan 20 000 kishigacha
Orange pog.svg 5 000 kishidan 10 000 kishigacha
Red pog.svg 2 000 kishidan 5 000 kishigacha
DeepPink pog.svg 1 000 kishidan 2 000 kishigacha
Imeretiya is located in Imereti
Samtredia
Samtredia
Zestafoni
Zestafoni
Chiatura
Chiatura
Tsxalbuto
Tsxalbuto
Tkibuli
Tkibuli
Xoni
Xoni
Sachxere
Sachxere
Terjola
Terjola
Bagdati
Bagdati
Vani
Vani
Xaragauli
Xaragauli
Kulashi
Kulashi
Chorvali
Chorvali
Itxvisi
Itxvisi
Ternali
Ternali
Opshkviti
Opshkviti
Geguti
Geguti
Vartsixi
Vartsixi
Dimi
Dimi
Meore Obcha
Meore Obcha
Imeretiya aholi punktlari

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Без районов, подконтрольных частично признанным государством
  2. საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგები: „ტომი I“ (deadlink). 23-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. . მთავარი რედაქტორი: თეიმურაზ ბერიძე. თბილისი: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, 2003, გვერდი 52. ISBN 99928-0-768-7
  3. Этнический состав Грузии по переписи 2002 года (ingl.)
  4. „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 General Population Census Main Results General Information)“. 2014 GENERAL POPULATION CENSUS RESULTS (en) (deadlink). Национальная статистическая служба Грузии. 8-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2016-yil.
  5. „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (en) (deadlink). Национальная статистическая служба Грузии. 23-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2018-yil.
  6. Грузия причисляет к Сачхерскому району Имеретии юго-запад, неподконтрольный Грузии
  7. „Национальный состав по краям Грузии (Total population by regions and ethnicity)“ (en). Национальная статистическая служба Грузии. 8-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2016-yil.
  8. „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (en). Национальная статистическая служба Грузии. 23-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2018-yil.
  9. „Оценка населения Грузии на 2004—2014 гг. по муниципалитетам по данным Департамента статистики Грузии“ (en). 22-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  10. „Оценка населения Грузии на 2000—2009 гг. по районам по данным Департамента статистики Грузии“ (en). 13-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  11. „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 General Population Census Main Results General Information)“ (en). Национальная статистическая служба Грузии. 8-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2016-yil.