Racha-Lechxumi va Quyi Svanetiya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Racha-Lechxumi va Quyi Svanetiya
რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი

Mamisoni pass 2.jpg

Oʻlka
Maʼmuriy markazi Ambroulari sh.
Yirik shahari Oni
Boshqa yirik shaharlari Oni (2656 k.), Ambroulari (2047 k.), Tsageri (1320 k.)
Rasmiy tili gruzin tili
Aholi (2018) 30 246 (11-oʻrin)
Zichligi 7 kishi./km²
Millatlar tarkibi gruzinlar 99,65 %
Dinlar tarkibi pravoslavlar 99,16 %
Maydoni 4568 km² (8-oʻrin)
Racha-Lechxumi va Quyi Svanetiya xaritada
Kod ISO 3166-2 GE-RL
Koordinatalari: 42°38′0″N 43°8′0″E / 42.63333°N 43.13333°E / 42.63333; 43.13333 G O

Racha-Lechxumi va Quyi Svanetiya [1] yoki Racha-Lechxumi va Kvemo Svaneti (gruzincha: რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარე) Gruziya shimolidagi oʻlka (mxare). Markazi va eng katta shahri — Ambrolauri.

Oʻlka Gruziyaning bir nechta tarixiy mintaqalari: Quyi Svaneti (Kvemo-Svaneti), Lechxumi va Racha hududlarini egallaydi. Mintaqaning bir qismi qisman tan olingan Janubiy Osetiya Respublikasi tomonidan nazorat qilinadi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uzoq vaqt davomida mintaqaning tarkibiy qismlari — Racha — Lechxumi va Quyi Svaneti tarixi alohida oʻtdi. XIX asrning boshlariga kelib, Quyi Svanetiya Megreliya knyazligining bir qismi edi (Yuqori Svanetiyaning haqiqiy mustaqil jamiyatlaridan farqli oʻlaroq), Racha-Lechxumi esa Imeretiya qirolligi tarkibiga kirdi. Ular bilan birgalikda 1803 va 1804-yillarda mos ravishda Rossiya imperiyasining bir qismi boʻldi.

1840-yilda Racha-Lechxumi Gruziya-Imereti guberniyasi tarkibiga kirdi, Quyi Svaneti esa maʼmuriy jihatdan alohida Megreliya knyazligining bir qismi boʻlib qoldi. 1846-yilda Gruziya-Imereti guberniyasi tarqatib yuborilganda, mintaqaning ikkala qismi ham bitta maʼmuriy birlik — Kutaisi provinsiyasiga aylandi. Bir nechta islohotlardan va Megreliya knyazligi tugatilgandan soʻng (1867-yilda), 1886-yilda oʻlka hududi taxminan Kutaisi provinsiyasining ikkita — Lechxumi (shu jumladan Quyi Svaneti) va Racha (markazi — Oni) okrugiga toʻgʻri kelardi.

Maʼmuriy boʻlinishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Maʼmuriy jihatdan, Racha-Lechxumi va Quyi Svanetiya toʻrtta munitsipalitetdan iborat. 2016-yildan 2018-yilgacha Ambrolauri shahri munitsipalitetga tenglashtirildi (u mintaqaviy boʻysungan shahar edi).

Munitsipalitet maydoni,
km²
2002-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha[2] 2014-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha[3] 2018-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha[4] markazi
Ambrolauri 1142 16 079 11 186 10 745 Ambrolauri sh.
Lentexi 1344 8 991 4 386 4 231 Lentexi sh. t. pos
Oni 1326 9 277 6 130 5 883 Oni sh.
Tsageri 755 16 622 10 387 9 387 Tsageri sh.
oʻlka, umumiy 4568 50 969 32 089 30 246 Ambroulari sh.

Oni munitsipalitetining sharqiy qismi Janubiy Osetiyaning Java tumanining gʻarbiy qismiga toʻgʻri keladi va uning kuchlari, shu jumladan Gruziyada Kvaisi shahar tipidagi aholi punkti deb ataladigan Kvaisa shahri tomonidan toʻliq nazorat qilinadi.

Shaharlar : Oni (2656 kishi, 2014-yil), Ambrolauri (2047 kishi), Tsageri (1320 kishi).

Shahar tipidagi aholi punktlari : Lentexi (947 kishi, 2014-yil), Xaristvala (1991-yilgi zilziladan keyin doimiy aholi yoʻq).

Aholisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mintaqaning milliy tarkibi
(2014-yilgi aholini roʻyxatga olish) [5]

Aholi soni %
Jami 32 089 100.00 %
gruzinlar 31 977 99,65 %
ruslar 29 0,09 %
osetinlar 28 0,09 %
yahudiylar oʻn toʻrt 0,04 %
armanlar 9 0,03 %
ukrainlar 9 0,03 %
yunonlar 7 0,02 %
boshqa 16 0,05 %

2018-yil 1-yanvar holatiga koʻra viloyat aholisi 30 246 kishini tashkil etdi [6], 2014-yil 1-yanvar holatiga koʻra esa — 45 900 aholi yashaydi[7] (Janubiy Osetiyaning Java tumanining bir qismi bundan mustasno).

Oʻlka aholisi 2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 32 089 kishi[8], 2002-yil aholi roʻyxatiga koʻra — 50 969 kishi(mamlakat aholisining 1,2 %), 2008-yil 1-yanvar holatida — 48200 kishi[9], 2009-yil 1-yanvar holatida esa — 47,7 ming aholiga ega[10].

Racha-Lechxumi va Quyi Svanetiya aholisining katta qismi bir nechta etnografik guruhlar bilan ifodalangan gruzinlardir (99,65 % yoki 31 977 kishi. 2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra). Mintaqaning janubida rachalar, janubi-gʻarbiy qismida lechxumilar, shimolda esa alohida svan tilida gapiradigan svanlar yashaydi.

Osetinlar Gruziya tomonidan oʻz hududi deb hisoblangan, lekin aslida Janubiy Osetiyaning Java tumanining bir qismi boʻlgan Oni munitsipalitetining sharqiy qismining asosiy aholisini tashkil qiladi. Bundan tashqari, 22 osetin (yoki munitsipalitetning 0,36 %i).

Racha-Lechxumi va Quyi Svanetiya va uning munitsipalitetlari aholisining milliy tarkibi (2014) [11]

tuman [12] Jami gruzinlar % ruslar % osetinlar % yahidiylar % armanlar % ukrainlar % greklar % boshqalar %
Ambrolauri 11 186 11 152 99,70 % 13 0,12 % 4 0,04 % 1 0,01 % 2 0,02 % 6 0,05 % 5 0,04 % 3 0,03 %
Lentexi 4386 4382 99,91 % 2 0,05 % 0 0,00 % 0 0,00 % 0 0,00 % 0 0,00 % 0 0,00 % 2 0,05 %
Oni 6130 6073 99.07 % 6 0,10 % 22 0,36 % 12 0,20 % 6 0,10 % 1 0,02 % bitta 0,02 % 9 0,15 %
Tsageri 10 387 10 370 99,84 % 8 0,08 % 2 0,02 % 1 0,01 % 1 0,01 % 2 0,02 % 1 0,01 % 2 0,02 %
oʻlka, jami 32 089 31 977 99,65 % 29 0,09 % 28 0,09 % 14 0,04 % 9 0,03 % 9 0,03 % 7 0,02 % 16 0,05 %

Onida qadimdan gruzin yahudiylari jamoalari ham yashab keladi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Грузия // Энциклопедия Кольера. — Открытое общество, 2000.
  2. Etnicheskiy sostav Gruzii po perepisi 2002 goda Andoza:Архивировано (ingl.)
  3. „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 General Population Census Main Results General Information)“. 2014 GENERAL POPULATION CENSUS RESULTS (en) (deadlink). Национальная статистическая служба Грузии. 8-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2016-yil.
  4. „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (en) (deadlink). Национальная статистическая служба Грузии. 23-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2018-yil.
  5. „Национальный состав по краям Грузии (Total population by regions and ethnicity)“ (en). Национальная статистическая служба Грузии. 15-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2016-yil.
  6. „Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг.“ (en). Национальная статистическая служба Грузии. 23-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2018-yil.
  7. „Оценка населения Грузии на 2004—2014 гг. по муниципалитетам по данным Департамента статистики Грузии“ (en). 22-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  8. „Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 General Population Census Main Results General Information)“ (en). Национальная статистическая служба Грузии. 8-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2016-yil.
  9. „Оценка населения Грузии на 2003—2008 гг. по районам по данным Департамента статистики Министерства экономического развития Грузии“ (en). 18-noyabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  10. „Оценка населения Грузии.Депстат Грузии“. 13-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  11. „Национальный состав по краям Грузии (Total population by regions and ethnicity)“ (en). Национальная статистическая служба Грузии. 15-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2016-yil.
  12. S 2006 goda vse rayoni Gruzii bili preobrazovani v munitsipaliteti