Fransiya prezidenti
| Norasmiy Emblemasi | ||
|---|---|---|
 | ||
| Fransuz Respublikasi Prezidenti | ||
 | ||
| Atamasi: | Fransuz Respublikasi Prezidenti | |
| Asl atamasi: | fransuzcha: Président de la République française | |
| Mamlakat: |  Fransiya | |
| Tayinlangan: | Emmanuel Macron | |
| Imzosi: |  | |
| Tayinlanadi: | Xalq saylovlari ostida | |
| Vakolat muddati: | 5 yil xalq saylovi oʻtkazilishi sharti bilan va 2 marotiba oʻz nomzodini qoʻyish huquqiga ega | |
| Tayinlangan sanasi: | 7-may 2017-yil | |
| Maoshi: | €14 910 (har oyda)[1] | |
| Paydo boʻlishi: | 28-dekabr 1848-yil , 31-avgust 1871-yil , 16-yanvar 1947-yil | |
| Birinchi saylangan: | Lui Napoleon Bonapart III | |
Fransiya Prezidenti rasmiy ravishda Fransuz Respublikasi Prezidenti — (fransuzcha: Président de la République Française) har zamonda Palata prezidentlari bilan almashtirib yubormaslik uchun qisqartirilgan[2] holda Respublika Prezidenti sifatida tilga olinadi. Bu mansabga saylanga har bir shaxs Fransuz Hukumatining bosh raisi hisoblanadi.
Umumiy maʼlumot
[tahrir | manbasini tahrirlash]Uzoq davrni bosib oʻtgan besh Fransuz respublikalarining har birida Prezident alohida va muhim mamlakat raisi sifatida koʻrilgan va hurmat qilingan. Baʼzi manbalarda keltirilishicha har bir fransuz respublikasi oʻz konstitutsiyasining matnlarida Prezidentning vakolati, burchi va tuzilmalariga turlicha oʻzgartirishlar kiritilib, bir-biriga nisbatan katta farq qilgan.
1965-yildan Prezidentlik saylovlari umumxalq ovozi tomonidan oʻtkazilish haqida Fransiya konstitutsiyasida yangi qonun joriy etilgan.
2002-yilgacha prezidentlik vakolati (qonun 2000-yilda joriy etilgan) 7-yilgacha belgilangan boʻlib (septennat) keyinchalik 5–yillikga (quinquennat) qisqartirilgan.
2008-yilda mamlakat deputatlari Fransuz Konstitutsiyasining baʼzi bir moddalariga umumkengash qarori roziligi ostida Prezident vakolatini 2 yil muddatga qisqartirish haqida qonun qabul qilgan. Yangi qonunda keltirilishicha: „Hech qaysi Fransuz Respublikasi fuqarosi Prezidentlikga ikki martadan ortiq oʻz nomzodini qoʻyish huquqiga ega emasdir“.[3]
Hozirgi vaqtdq respublika prezidenti 2012-yilning 15-mayidan Beshinchi Fransuz Respublikasining 24-chi Prezidenti etib Fransua Olland saylangan.
Prezident qarorgohi — Parijdagi Yelisey qasri hisoblanadi. Jumladan prezidentning rasmiy qarorgohlari sifatida Rambuye qalʼasi, Parijning „Marini mehmonhonasi“ ham tilga olinadi.
Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Konstitutsiyaviy qoidalarga koʻra Fransiya prezidenti fransuz konstitutsiyasining II bobida keltirilgan moddalarga amal qilishi kerak.
5-modda
Prezident albatta Konstitutsiyaga muvofiq qonunga rioya qilish kerak. Oʻzining oliy hokimiyatdagi koʻrinish shakli bilan davlatni rivojlanishiga turtki boʻlib mamlakat vorislarini etuk ishlar bilan taminlaydi. U (Prezident) milliy mustaqillikning, hudud yahlitligining xalqaro shatnomalarga rioya qilingan holda yurt himoyachisi hisoblanadi.
8-modda
Respublika prezidenti Fransiya Bosh vazirini tayinlaydi va hokimiyatdagi navbatdagi istefodan soʻng u yangi Bosh vazir saylash huquqiga ega. Bosh vazirning taklifiga qarab Hokimiyatning barcha aʼzolari yangitdan tayinlanadi.
9-modda
Prezident respubliki predsedatelstvuet v Sovete ministrov.
10-modda
Fransuz hokimiyatidagi har bir qonun uning aʼzolari bilan chuqur tanishib chiqilib prezident huzuriga farmon tasdiqlanishi uchun etkaziladi va prezident etkazilgan qonunni uzogʻI bilan 15 kun ichida muhokama qilish huquqiga ega.
Bu muddat ichida agarda prezidentni Hokimiyat tomonidan chiqarilgan qonun qoniqtirmasa u Parlament yordamida qaytadan muhokama qilishi mumkin va yangi muhokamadan keyin barch munozaralar tahlil qilinadi agar Parlament yangi oʻzgartirishlarga qarshi chiqsa unda president Parlament aʼzolari yordamida qonunni bekor qilish mumkin.
11-modda
Respublika presidenti Parlament seminari chogʻida hokimiyat vakillari yoki ikki palatali Parlament takliflariga koʻra rasmiy ravishda mamlakatga tegishli biron bir siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy oʻzgarishlar va xalqaro kelishuvlar borasidagi yangiliklarni mamlakat Konstitutsiyasiga zid boʻlmagan holda umumxalq telekanallari orqali rasmiy eʼlon qilishi kerak.
12-modda
Respublika prezidenti bosh vazir va palatalar rislari bilan alohida yigʻin tashkil qilib Milliy kengash yigʻilishi oʻtkazilishi haqida eʼlon qiladi. Umuhalq saylovlari kamida 20 uzogʻI bilan 40 kun ichida ruxsat beriladi. Milliy Kengash majlisi saylovlardan keyingi ikkinchi payshanba kuni toʻlaqonli huquqga ega ravishda yigʻilishadi. Agarda kengash oʻz vaqtida oʻtkazilmasa 15 kun muddati ichiida ochiladi. Yangi kengash 1 yil davomiga choʻzilmasligi shart.
13-modda
Prezident vazirlar mahkamasi qoshida barcha mansablarga oid qarorlarni imzolaydi. U (Prezident) barcha fuqaroviy, harbiy va davlat amaldorlarini tayinlaydi. Qolgan mamlakatdagi muhim sanalgan vazifalarga shaxslar Vazirlar mahkamasi tomonidan tayinlanadi. Huquq tartibot organlari hodimlari vazirlar mahkamasi qarorlari yordamida boshqa vazifadagi shaxslarni mansabga tayinlaydi va Prezident tomonidan berilgan vakolatdan kelib chiqilib favquloddagi vaziyatlarda prezident nomidan farmon berish huquqiga ega.
14-modda
Mamlakatning tashqi siyosatini oʻrganish borasida elchilar tayinlanadi va boshqa mamlakatlar elchihonalari qurilishiga faqat Prezident ijozati bilan erishiladi.
15-modda
Respublika prezidenti Qurolli kuchlar qoʻmondoni hisoblanadi.
U barcha oliy milliy mudofa qoʻmitalar va oliy maslahat kengashi raisidir.
Inauguratsiya marosimi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Inauguratsiya ushbu marosim Fransiyada odatda oldingi prezident oʻzining yangi saylangan vorisini yangi mansab bilan tabriklab Prezident qarorgohi tomon chorlaydi. Shu hodisalar bilan birga ular birga Prezident kabinetida yarim soat mamlakat rivoji haqida eks-Prezident bilan yangi prezident oʻz fikrlari bilan oʻrtoqlashishadi va mamlakat ramzlaridan biri boʻlgan asosiy narsa yadroviy qurolning maxsus maxfiy kodlari yangi Fransuz Respublikasi Prezidentiga topshiriladi.[4] Shundan soʻng yangi prezident oldingi prezidentni odddiy fuqaro sifatida Yelisey qasridan turib kuzatib qoʻyiladi.
Keyinchalik zalda yangi prezidentning inauguratsiya (oʻzbekcha: Qasamyod etish) marosimi boshlanadi[5] va nihoyat rasmiy ravishda saylovlavlar natijasini eʼlon qilishadi shu bilan birga yangi prezidentni ham.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Président de la République : 14 910 € bruts par mois, Le Journal Du Net
- ↑ Dépenses de campagne: énorme ardoise pour LO, la LCR s’en tire sans déficit[sayt ishlamaydi], Metro France, 24-aprel 2007-yil (Fransuzcha)
- ↑ arxiv nusxasi, 2005-03-10da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2014-03-18
- ↑ For all this section, see Articles 67 and 68 and La responsabilité pénale du président de la République, Revue française de droit constitutionnel, n° 49 –2002/1, P.U.F., ISBN 978-2-13-052789-3
- ↑ The exact title is „President of the Senate, exercising provisionally the functions of the President of the Republic“; see how Alain Poher is referred to on signing statutes into law, e.g. law 69-412 (Wayback Machine saytida 2020-07-28 sanasida arxivlangan)