Avstraliya dollari

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
dollar
Avstraliya dollari
Aus coins queen elizabeth 1966.jpg
ISO 4217: AUD
Davlat nomi: Avstraliya
Simvol: $ • A$

Avstraliya dollari (belgisi: $; kod: AUD) — Avstraliya Hamdoʻstligining valyutasi, jumladan Rojdestvo orollari, Kokos va Norfolk orollari, shuningdek, Tinch okeanining mustaqil davlatlari Kiribati, Nauru va Tuvaluda amal qiladi. 100 sentga bo'lingan. Odatda dollar belgisi ($) bilan qisqartiriladi, ammo boshqa belgilar ham mavjud: A$, $A, AU$ va $AU.

Avstraliya dollari dunyodagi oltinchi eng ko'p sotiladigan valyutadir (AQSh dollari, yevro, iyena, funt sterling va Shveytsariya frankidan keyin)[1], jahon valyuta operatsiyalarining 5% ni tashkil qiladi. Valyuta savdogarlari orasida mashhurlik Avstraliyadagi yuqori foiz stavkasi, valyuta bozorining davlat aralashuvidan nisbiy erkinligi, Avstraliya iqtisodiyoti va siyosiy tizimining umumiy barqarorligi bilan bog'liq[2].

Banknotlarni ishlab chiqarish uchun 1988-yildan beri qog'oz emas, balki maxsus yupqa plastmassa ishlatila boshlandi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

O'nlik pul birligi bo'lgan Avstraliya dollari 1966-yil 14-fevralda muomalaga kiritildi va 1 Avstraliya funti = 2 Avstraliya dollari nisbatida Avstraliya funtini (20 shilling yoki 240 pensga bo'lingan) almashtirdi[3].

Yangi milliy valyutani joriy etish 1960-yilda Avstraliya zaxira banki tomonidan boshlangan. Uzoq vaqt davomida mamlakatda tayyorgarlik ishlari olib borildi, yangi banknot maketlari ishlab chiqildi. Shu vaqt ichida valyuta nomi bo‘yicha mingdan ortiq takliflar bildirildi. 1965-yilda Avstraliya Bosh vaziri Robert Menzies "qirollik" nomini taklif qildi. Biroq, u aholi orasida qo'llab-quvvatlanmadi, shuning uchun valyuta dollar nomini oldi[3]. Savdo jargonida Avstraliya dollari Aussie deb ataladi[4].

Tangalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

1966-yilda 1, 2, 5, 10, 20 va 50 sentlik tangalar muomalaga kiritildi. Bir dollarlik tanga 1984-yilda, ikki dollarlik tanga 1988-yilda chiqarilgan[5]. 1 va 2 sentlik tangalar 1991-yilda, 1 dollarlik kupyura 1984-yilda va 2 dollarlik kupyura 1988-yilda muomaladan chiqarilgan. Naqd pul hisob-kitoblari yaxlitlashning standart qoidalariga muvofiq miqdorni 5 sentning eng yaqin ko'pligiga yaxlitlash orqali amalga oshiriladi.

Tangalar koʻrinishidagi barcha avstraliyalik tangalarning old tomonida Yelizaveta II tasviri bor va Avstraliya Qirollik zarbxonasi tomonidan chiqarilgan (inglizcha: Royal Australian Mint).

Avstraliya muntazam ravishda 50 sentlik esdalik tangalarni chiqaradi. Birinchisi 1970-yilda Jeyms Kukning Avstraliya qit'asining sharqiy qirg'oqlarini o'rganishi xotirasiga bag'ishlab chiqarilgan. Buning ortidan 1977-yilda Yelizaveta II ning kumush yubileyiga bag'ishlangan tanga, 1981-yilda shahzoda Charlz va Diananing to'yi sharafiga tanga, 1982-yilda Brisbendagi Hamdo'stlik o'yinlari sharafiga tanga va hokazo. Shuningdek, 20 sent va 1 dollar nominalidagi tangalarning maxsus chiqarilishi ham bo‘lib o‘tdi.

Avstraliya tangalari [1]
Rasm Denominatsiya Texnik spetsifikatsiyalar Tavsif sana



</br> birinchi tangalar
Diametri Qalinligi Og'irligi Murakkab Kenarlari Old yuzi Teskari
(1)Australian one cent-1.jpg</img>(1)Australian one cent-2.jpg</img>



</br> (muomaladan tashqarida)
17,53 mm >1,4 mm 2,59 g 97% mis



</br> 2,5% sink



</br> 0,5% qalay
silliq Qirolicha



</br> Yelizaveta II
tukli akrobat 1966 yil




</br> (muomaladan tashqarida)
21,59 mm <1,9 mm 5,18 g silliq jingalak kaltakesak
61x61px</img>Australian 5 cent piece Scan.jpg</img> 19,41 mm <1,3 mm 2,83 g Melchior



</br> 75% mis



</br> 25% nikel
qirrali Qirolicha



</br> Yelizaveta II
Echidna 1966 yil
120x120px</img> 10¢ 23,60 mm <2 mm 5,60 g Kattaroq lirebird
120x120px</img> 20¢ 28,52 mm <2,5 mm 11,30 g Platypus
120x120px</img> 50¢ Dodekagon



</br> eng qisqasi:



</br> 31,51 mm



</br> eng uzuni:



</br> 32,00 mm
3 mm 15,55 g tekis Avstraliya gerbi 1966 yil
120x120px</img> $1 25,00 mm <3 mm 9,00 g 92% mis



</br> 6% alyuminiy



</br> 2% nikel
qirrali



</br> qismlar
Qirolicha



</br> Yelizaveta II
beshta kenguru 1984 yil
120x120px</img> $2 20,50 mm <3,2 mm 6,60 g avstraliyalik aborigen 1988 yil

Banknotalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Birinchi Avstraliya dollari qog'oz pullari 1966-yilda chiqarilgan. $1, $2, $10 va $20 nominaldagi banknotalar avvalgi avstraliyalik funtlarning ekvivalenti edi. Besh dollarlik banknot 1967-yilda, aholi o'nlik pul tizimi bilan tanishganidan keyin chiqarilgan.

1 dollarlik kupyura 1984-yilda tangaga, 2 dollarlik kupyura esa 1988-yilda almashtirilgan. 50 dollarlik kupyura 1973-yilda, 100 dollarlik kupyura 1984-yilda muomalaga kiritilgan. Avstraliyaning barcha banknotalari bir xil balandlikda, ammo uzunligi har xil.

1988-yilda birinchi plastik banknot chiqarildi (u Avstraliyaning Yevropa aholi punktining ikki yuz yilligiga bag'ishlangan). Hozirda barcha banknotalar maxsus plastmassadan tayyorlangan.

2014-yilda Avstraliya zaxira banki yangi avlod banknotlari chiqarilishini e'lon qildi[6]. Yangi avlod banknotlari qo‘shimcha himoya vositalariga ega bo‘ladi, shuningdek, ko‘zi ojiz va zaif ko‘rish qobiliyatiga ega bo‘lgan shaxslar uchun relef naqshlari ham bo‘ladi. 2020-yil oxiriga kelib barcha yangi banknotalar muomalaga kiritildi. Eski namunadagi banknotalar eskirganligi sababli muomaladan chiqariladi.

Avstraliya banknotalari [2]
Rasm Denominatsiya O'lchamlari



</br> (mm)
Asosiy rang Tavsif sana
Old yuzi Teskari Old yuzi Teskari shaffoflik oynasi muomalaga chiqarish
130x130px</img> 130x130px</img> Asl 5 dollar 130×65 Och pushti [7] Yelizaveta II Zamonaviy va eski Avstraliya parlamenti binosi Evkalipt guli 1992 yil 7 iyul
130x130px</img> 130x130px</img> Rangi o'zgargan holda $5 binafsha / pushti Markazda Yelizaveta II portreti; chap tomonda - evkaliptning novdasi ( lotincha: Eucalyptus haemastoma ); o'ng tomonda evkalipt guli tasvirlangan vinyetka . Markazda - Avstraliya parlamentining zamonaviy binosi va eski bino tasvirlari; chap tomonda yangi parlament binosi uchun landshaft loyihasi; o'ng tomonda yangi parlament binosining me'moriy xususiyatlarini aks ettiruvchi geometrik figuralar. 1995 yil 24 aprel
130x130px</img> 130x130px</img> $5 Markazda ser Genri Parkesning portreti; chap tomonda Tenterfilddagi san'at maktabi tasviri, u erda Genri Parkes milliy parlament va federativ Avstraliya zarurligi to'g'risida nutq so'zlagan; ushbu nutqdan parcha, uning imzosi, shuningdek, davlat gerblarining tasvirlari; o'ng tomonda - avstraliyalik rassom Tom Robertsning "Avstraliya Hamdo'stligining birinchi parlamentining ochilishi" rasmidan sahna, Sidney bog'laridan birida joylashgan Federatsiya pavilonining tasviri, shuningdek Qirollik ko'rgazma markazi Melburnda . Markazda Ketrin Xelen Spensning portreti, Spens tomonidan imzolangan , Avstraliya milliy madhiyasi so'zlari bilan mikroprinted; chap tomonda - davlat bolalar bo'limi binosi, Janubiy xoch ; o'ng tomonda - federatsiya yaratish uchun kurashgan beshta tarixiy shaxsning qisqartirilgan portretlari, quyosh nurlari tasviri, akatsiya novdasi. Barg shaklidagi oyna 2001 yil 1 yanvar
137x137px</img> 137x137px</img> 10 dollar 137×65 Moviy Markazda - Banjo Patersonning portreti, Patersonning "Qorli daryodan kelgan bola" she'ridan parcha (mikroprint); chap tomonda - chavandozli ot (Patersonning "Qorli daryodan kelgan bola" she'ri bilan parallel ravishda chizilgan), shamol tegirmoni bilan vinyetka; o'ng tomonda qo'pol otlar yugurib, " Valtsing Matilda " yozuvi ("Avstraliyaning norasmiy madhiyasi" deb nomlangan avstraliyalik xalq qo'shig'i va so'zlari Paterson tomonidan yozilgan). Markazda - Meri Gilmorning portreti, uning chap tomonida - Uilyam Dobell tomonidan yozilgan keksa Gilmorning portreti, "Dushman hech qachon bizning hosilimizni yig'maydi" she'ridan parchalar (mikroprinter); chap tomonda - jun ko'targan ho'kizlar, shuningdek, qishloq ayoli va qishloq tasviri; o'ng tomonda Meri Gilmurning imzosi. Shamol tegirmoni 1993 yil 1 noyabr
144x144px</img> 144x144px</img> 20 dollar 144×65 Qizil Markazda Meri Reybining portreti; chap tomonda Reybiga tegishli " Merkuriy " shxonasi, kompas tasviri tushirilgan vinyetka ; o'ng tomonda Sidneydagi Jorj ko'chasidagi uy Rabyga tegishli, uning imzosi. Markazda Джона Флинна[en] portreti  ; chap tomonda - Flinn uchgan " G'alaba " tez yordam samolyoti , pedal generatori, tibbiy diagramma " Qaerda og'riyapti? »; o'ng tomonda tuya va chavandoz (tuyalardan Flinn Avstraliyaning markaziy qismidagi missiyasi vaqtida foydalangan). Kompas va 20 1994 yil 31 oktyabr
151x151px</img> 151x151px</img> 50 dollar 151×65 Sariq Markazda Devid Unaiponning portreti, Unaiponning patentlangan qo'y qirqishchisining diagrammasi, Unaipon qo'lyozmasida "Avstraliya aborigenlarining afsonaviy hikoyalari" hikoyasiga kirish; chap tomonda missiya cherkovi va avstraliyalik aborigen juftligi; o'ng tomonda janubiy xoch yulduz turkumi tasvirlangan vinyetka mavjud. Markazda - Edit Cowan portreti, ona va asrab olingan bolalarning surati; chap tomonda G'arbiy Avstraliya parlamenti binosi (Kovan ushbu parlament a'zosi edi); o'ng tomonda minbarda ayollar huquqlari va bolalar farovonligi to'g'risida nutq so'zlayotgan Kouan tasviri. Janubiy xoch va 50 1995 yil 4 oktyabr
158x158px</img> 158x158px</img> 100 dollar 158×65 Yashil Markazda Nelly Melbaning portreti; chap tomonda - 1902 yilda Melba o'zining kontsert dasturida o'ynagan teatr dekoratsiyasi tasviri, sahnadagi aktrisa obrazi, Melba imzosi; o'ng tomonda lyrebird tasvirlangan vinyetka. Markazda - Jon Monashning portreti, uning imzosi; chap tomonda - chiqayotgan quyosh ko'krak nishoni, Jon va eshak tasviri ( Melburndagi yodgorlik asosidagi tasvir), otliq askar ; o'ngda - askarlar va to'p Lyrebird va 100 1996 yil 15 may

Valyuta kursi rejimi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Avstraliya dollarida 1 yevro qiymati.

Avstraliyada hozirda erkin suzuvchi valyuta kursi rejimi mavjud. Valyuta siyosati samaradorligining mezoni inflyatsiya ko'rsatkichlari hisoblanadi.

Eslatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Australian Dollar“. Forex. 3-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-noyabr 2008-yil.
  2. „The Australian Dollar“. Yahoo! Finance. 3-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-noyabr 2008-yil.
  3. 3,0 3,1 „Australian dollar“. CRN India. 3-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-noyabr 2008-yil.
  4. Корнелиус Лука 2005.
  5. „Circulating Coin Designs“. Royal Australian Mint. 7-oktabr 2001-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-noyabr 2008-yil.
  6. „The Next Generation Banknote Project“. 22-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-fevral 2017-yil.
  7. Renniks Australian Coin and Banknote Values / Ian W. Pitt. — 19th ed.. — Andoza:Нп3: Renniks Publications, 2000. — С. 168.

Adabiyot[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Корнелиус Лука Торговля на мировых валютных рынках = Trading in the Global Currency Markets. — M.: Альпина Паблишер, 2005. — 716 с. — ISBN 5-9614-0206-1

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Andoza:N-start Andoza:N-before Andoza:N-currency Andoza:N-end