Kenguru

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Bu maqola vikilashtirilishi kerak.

nothumb

Iltimos, bu maqolani Vikipediya qoida va koʻrsatmalariga muvofiq tartibga keltiring.


Sharqiy kulrang ona kenguru farzandi bilan.
Sakrayotgan kenguru.
Qizil rangli kenguru (Macropus rufus)

Kenguru — yerdagi hayvonlarning eng gʻaroyibi va qadimiysi hisoblanadi. Yuz ming yillar ilgari Yerda Kenguruning otga tenglashadigan turi yashagan. Kenguru sut emizuvchilar sinfining haltalilar turkumiga mansub boʻlgan antiqa hayvondir. Tanasining uzunligi 30 dan 160 sm gacha, dumining uzunligi esa 30 dan 110 sm gacha, vazni 2 dan 70 kg gacha yetishi mumkin. Kengurular Avstraliya, Yangi Gvineya orollarida, Tasmaniyada va Bismark arxipelagida uchraydi. Uni hatto Avstraliyaning gerbida ham uchratish mumkin. Kengurularning asosiy turlari yerda hayot kechirishga moslashgan. Tekislikda oʻsgan qalin va baland oʻtlar va butalar bilan oziqlanadi. Ammo, baʼzilari daraxtga chiqishga moslashgan, baʼzilari esa togʻli hududlarda yashashga moslashgan. Kengurular odatda guruh boʻlib yashaydilar. Juda ehtiyotkor hayvon hisoblanadi. Oʻsimlikxoʻr hayvon, ammo, baʼzilari chuvalchang va hasharotlar bilan ham oziqlanadi. Yiliga bir marta koʻpayadi. Homiladorlik davri juda qisqa — 30 — 40 sutka. 1 — 2 ta toʻliq yetilmagan bolani dunyoga keltiradi (uzunligi 2 metr keladigan gigant Kenguruning yangi tugʻilgan bolasi 3sm atrofida boʻladi) va bolasini 6 — 8 oy oʻz haltasida olib yuradi. Kenguru bolasi tugʻilayotganda yerga emas, toʻgʻri haltaga borib tushadi. Goʻdaklikning birinchi oyida Kenguru bolasi ona yeliniga qattiq yopishib oladi va sut doimiy ravishda uning ogʻziga tushib turadi. Kengurularning soni har xil : yirik turlari kamayib ketgan, baʼzi mayda turlarining soni esa nihoyatda koʻp. Kenguru yaylovlarga katta zarar keltirib, qishloq xoʻjaligi ekinlarini nobud qiladi. Teri va goʻshti uchun ovlanadi. Kengurular hayvonot bogʻi uchun ham ovlanadi, u yerda ular osongina nasl qoldiradilar. Kenguru — xaltalilar orasida eng mashhuri. Kenguru bolasi tugʻilganda bir dyumdan bir oz kattaroq hajmdagi kenguru bolasi uvoqqina, pushti rang, tuksiz, dum — dumaloq boʻladi! Onasi tugʻilgan zahoti uni xaltachasiga soladi va bola yana maʼlum muddat mutlaq nochor ahvolda boʻladi. Olti oylik boʻlganda, u kuchukchadek kattalik kasb etadi. U hamma yerga onasining xaltasida boshini chiqarib boradi. Onasi daraxtlar barglarini yeyish uchun toʻxtaganda, u ham barglarni uzib yeydi. Kenguru bolasi yurish va yugurishni oʻrgangandan keyin ham iliq, xavfsiz xaltachani tark etgisi kelmaydi. Xavf tugʻilganda ona bolasi oldiga sakrab — sakrab keladi hamda uni lablari bilan olib, tez va ohista xaltachasiga soladi. Kenguru katta boʻlganda boʻyi ikki metrgacha yetadi. Uning old oyoqlari kalta va orqa oyoqlari juda uzun boʻladi. Bu kuchli orqa oyoqlar Kenguruga 13 metrgacha uzunlikka sakrash imkonini beradi. Bu hayvon xaltasidagi toyloqdek bolasi bilan ikki oyoqlab 3 metrga, xavf tugʻilgan paytda hatto 8-10 metrga ham sakraydi. Kenguru sakrash vaqtida tayanish va muvozanatni saqlash uchun oʻzining ulkan, uzun dumidan foydalanadi. Kenguruni xavf — xatardan tezligi va uzoqdan yaqinlashayotgan dushmanni eshitish imkonini beradigan sezgir quloqlari himoya qiladi. Kenguru ovchi itlar koʻmagida ovlanganda, u itni old oyoqlari bilan tutib olib, orqa oyogʻining bir zarbasi bilan tepib oʻldirishi mumkin.


Ismning kelib chiqishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

"Kanguru" so'zi "kanguru" yoki "gangurru" so'zlaridan kelib chiqqan - bu hayvonning avstraliyalik aborigenlarning Kuuku-Yimitir tilidagi nomi (Pama-Nyung oilasining tili), Jeyms Kuk o'z davrida aborigenlardan eshitgan. 1770 [o'n bir] yilda Avstraliyaning shimoli-sharqiy sohiliga qo'ngan. Bu afsona keng tarqalgan edi, unga ko'ra Jeyms Kuk Avstraliyaga etib kelgan va katta, sakrab turgan, notanish hayvonni ko'rib, mahalliy aholidan biriga "bu nima?" Degan savol bilan murojaat qildi, lekin u Kukning inglizcha nutqini tushunmadi. , unga ona tilimda javob berdi: "Men tushunmayapman." Afsonaga ko'ra, "kenguru" kabi eshitiladigan bu ibora Kuk hayvon nomini oldi. Zamonaviy lingvistik tadqiqotlarga ko‘ra, bu afsonaning faktik asosi yo‘q.

Tana turi.[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kangurularning kuchli orqa oyoqlari, katta dumi, tor yelkalari, kichik old panjalari (odam qo'liga o'xshash), ular bilan ildiz va ildizlarni qazib olishadi. Xavf tug'ilganda, kenguru tananing butun og'irligini dumiga o'tkazadi, so'ngra ikkala orqa oyoqlari bo'shab, yuqoridan pastgacha bir harakatda dushmanga kuchli zarba beradi. Kuchli orqa oyoqlari bilan itarilib, hayvonlar uzunligi 12 m gacha va balandligi 3 m gacha sakrashlari mumkin. Tana vazni 80 kg gacha. Kenguru dumi ustida yotadi.

Hayot tarzi.[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kengurular o'txo'r hayvonlardir. Ularning asosiy ratsioni o't va mevalardir.

Katta kengurularning umr ko'rish muddati 12 yildan oshadi. Kengurular tabiatda o'rtacha olti yil va asirlikda (turiga qarab) 20 yildan ortiq yashaydi. Biroq, ko'pchilik kengurularning tabiiy yashash joylarida yetuklikka erisha olmaydi.

Ko'payishi.[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kengurular yiliga bir marta ko'payadi; Ularning o'ziga xos naslchilik davri yo'q. Homiladorlik qisqa - 27-40 kun. Bir yoki ikkita bola tug'iladi; katta qizil (qizil gigant) kanguru Macropus rufusda - 3 gacha. Yangi tug'ilgan katta qizil kanguruning tana uzunligi taxminan 25 mm - bu kattalar hayvoniga nisbatan sutemizuvchilar orasida eng kichik kubdir. Ayol 6-8 oy davomida sumkada nasl tug'diradi. Ko'pgina kangurular embrion implantatsiyasining kechikishiga duch kelishadi. Yangi juftlash bola tug'ilgandan 1-2 kun o'tgach sodir bo'ladi (botqoq valabida - bola tug'ilishidan bir kun oldin). Shundan so'ng, embrion oldingi bola o'sguncha yoki o'lmaguncha diapauza holatida qoladi. Shu paytdan boshlab embrion rivojlana boshlaydi. Qulay sharoitlarda, kattasi nihoyat sumkadan chiqib ketishi bilanoq yangi bola tug'iladi.

Kenguru va odam.[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yovvoyi kengurular goʻsht va teri olish maqsadida ham, yaylovlarni muhofaza qilish maqsadida ham otish obyekti hisoblanadi. Kenguru go'shti past yog'liligi tufayli ko'pgina tijorat maqsadlarida ishlab chiqarilgan go'shtga qaraganda sog'lomroq hisoblanadi.

MUHARRIR:[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ismi : Fotima .

Familiyasi : Azizova .

Ism sharifi : Amin qizi .

Yaratgan sanasi :18/01/2022

Sarlavha : " KENGURU "