Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Qirollik koʻrgazma binosi
Royal exhibition building tulips straight.jpg
Umumiy maʼlumot
Meʼmoriy uslubi Viktoriya uslubi
Joylashuvi 9 Nicholson Street, Melbourne, Victoriya Avstraliya
Shahar Viktoriya
Mamlakat Avstraliya
Koordinatalar 37°48′17″S 144°58′17″E / 37.80472°S 144.97139°E / -37.80472; 144.97139 G OKoordinatalari: 37°48′17″S 144°58′17″E / 37.80472°S 144.97139°E / -37.80472; 144.97139 G O
Dizayn va konstruksiya
Meʼmor Joseph Reed

Qirollik ko'rgazma binosi - Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritilgan bino hisoblanadi. Avstraliyadagi bu bino 1879-1880-yillarda xalqaro ko'rgazmalar harakatining bir qismi sifatida qurilgan bo'lib, u butun dunyo bo'ylab 1851 va 1915-yillar orasida 50 dan ortiq ko'rgazmalarni taqdim etgan.[1] U 1880-81 yillarda Melburn xalqaro ko'rgazmasini o'tkazish uchun qurilgan, keyin esa 1888-yilda yanada kattaroq yuz yillik xalqaro ko'rgazmaga va 1901-yilda Avstraliyaning birinchi parlamentining rasmiy ochilishiga mezbonlik qilgan. Bino Viktoriya 1870-yillarda olib borgan boshqaruvi g'ururning namunasidir.[2] 20-asr davomida binoning kichikroq qismlari va qanotlari vayron qilingan va yong'inga duchor bo'lgan. Ammo, "Great Hall" deb nomlanuvchi asosiy bino saqlanib qolingan.

U 1990-yillar davomida restavratsiya qilingan va 2004-yilda Avstraliyada YUNESKOning Butunjahon merosi maqomiga sazovor bo'lgan birinchi bino bo'lib, dunyodagi so'nggi 19-asr ko'rgazma binolaridan biri bo'lgan. Bino 1851–1914-yillardagi Xalqaro koʻrgazma harakatidan saqlanib qolgan dunyodagi eng toʻliq koʻrkazma muzeyidir. U Melburn muzeyi yonida joylashgan va Viktoriya muzeyi kolleksiyasidagi eng katta binodir.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bino joylashgan Karlton bog'ining havodan ko'rinishi.
1880-yildagi binoning litografiyasi. Endi mavjud bo'lmagan orqa qanotlarga e'tibor bering.
Katta rasm, Avstraliya parlamentining ochilishi, 1901-yil 9-may, Tom Roberts tomonidan

Qirollik ko'rgazma binosi Rid va Barns arxitekturasining me'mori Jozef Reed tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, u Melburn Town Hall, Viktoriya davlat kutubxonasi va barokko uslubidagi bog'larni ham loyihalashtirgan. Qirollik ko'rgazma binosi Reed va Barns tomonidan bajarilgan eng katta dizayn edi.[3] Reedning so'zlariga ko'ra, eklektik dizayn ko'plab manbalardan ilhomlangan. G'isht, yog'och, po'lat va shiferdan tashkil topgan ko'rgazma binosi Vizantiya, Romanesk, Lombardiya va Italiya Uyg'onish davri uslublarini ifodalaydi.[4] Gumbaz Florensiya sobori asosida yaratilgan, asosiy pavilyonlar esa Rundbogenstil uslubi va Normandiya, Kan va Parijdagi bir nechta binolar ta'sirida bo'lgan.[5] Katta zal hali ham go'zal holatda, uning toji 68 metr va eni 18,3 metr bo'lgan sakkiz burchakli baraban va gumbaz bilan qoplangan. Gumbaz cho'yan va yog'ochdan yasalgan karkas yordamida qurilgan va ikki qavatli qobiqga ega. O'tish joyida gumbazning tamburidagi derazalar yorqin ochiq joy uchun quyosh nurini olib keladi. Ichki makon 1901-yilgi rang sxemasida bo'yalgan, devor rasmlari va gumbaz ostida 1888-yildan beri saqlanib qolgan "Viktoriya barcha xalqlarni kutib oladi"[6] 1888-yilda Centennial Xalqaro ko'rgazma uchun elektr yoritgich o'rnatilgan va bu dunyodagi birinchi tungi vaqtda ham foydalanish mumkin bo'lgan ko'rgazmaga aylandi.[7]

1880–1901-yillar[tahrir | manbasini tahrirlash]

1880-yillarda bino ikkita yirik xalqaro ko'rgazmaga mezbonlik qildi: 1880-yilda Melburn xalqaro ko'rgazmasi va 1888-yilda Melburn yuz yillik ko'rgazmasi, hamda Avstraliyada Yevropaning bir asrlik yashashini nishonlash boʻlgan. Shundan soʻng Viktoriya parlamenti esa keyingi 26 yil davomida ko'rgazma binosiga ko'chib o'tdi.

1901-yil 3-sentabrda General-gubernatorning rafiqasi Xopetun grafinyasi Avstraliya milliy bayrogʻini loyihalash boʻyicha tanlov gʻoliblarini eʼlon qildi. Qirollik koʻrgazma binosi gumbazi ustida 5,5 metrga 11 metr oʻlchamdagi katta bayroq ochildi va oʻrnatildi.

1901–1979-yillar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Hovuzdan bino
Ko'rgazma binosi ispan grippi pandemiyasi paytida kasalxona sifatida ishlatilgan, 1919-yil

1902-yilda binoda Avstraliya Federal xalqaro ko'rgazmasi bo'lib o'tdi.[8] Bu vaqtdan keyin

biyanaoko'p 'p maqsadlarda ishladilga.[9]

Qirollik ko'rgazma binosi Karlton bog'ining asosiy xiyobonidan

Keyinchalik bino chiriganligi sababli, 1940-yillarda mahalliy aholi tomonidan "Oq fil" nomi bilan tanildi va 1950-yillarda, o'sha paytdagi Melburndagi ko'plab binolar singari, u ofis bloklari bilan almashtirilishi uchun mo'ljallangan edi. 1948-yilda Melburn shahar kengashi a'zolari buni ovozga qo'yishdi va binoni buzmaslik to'g'risida qaror qabul qilindi.[10] Bir vaqtlar Melburn akvariumi joylashgan binoning qanoti 1953-yilda yonib ham ketgan. Binoning gʻarbiy qoʻshimcha qismi 1970-yillarda buzib tashlangan.[11] [12] 1980-yilda ko'rgazma oynasi bilan qoplangan ko'rgazma maydonini ta'minlaydigan yangi bino bilan almashtirildi. 1980-yil 1-oktabrda Viktoriyaga tashrifi chog'ida malika Aleksandra yangi oyna "Yuz yillik zali" ning ochilishi va binoning 100 yilligiga bag'ishlangan lavhani ochdi. Malika shuningdek, Qirolicha hazratlari tomonidan binoga "Qirollik" unvoni berilgan sana xotirasiga ikkinchi lavhani ochdi.

Ta'mirlash ishlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ta'mirlash ishlari yog'och taxtalarni taʼmirlash, tashqi qismlarni qayta qilishni o'z ichiga oladi. Ko'pgina yog'och zinapoyalar xavfsizlik uchun beton bilan almashtirildi. Sharq va G'arbiy qo'shimchalar va ikkita Shimoliy tuzilma kabi barcha qo'shimchalar olib tashlandi.[13] Janub yuzlari tabiatni muhofaza qilish dunyosini o'z ichiga oladi, bino zalining gumbazi ta'mirlanadi va yangi tajriba yaratildi. Avstraliya atrof-muhit va energetika departamenti, Heritage Victoria, Creative Victoria va Museums Victoria bilan birgalikda loyihalarni nazorat qiladi. Ta'mirlash ishlari 2020-yil yakunlandi.[14]

Hozirgi kunda[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qirollik ko'rgazma binosi Sent-Vinsent kasalxonasi tomonidan boshqariladigan COVID-19 ommaviy emlash markazi sifatida ishlatildi.[15]

Qirollik ko'rgazma binosi Melburn universiteti, Qirollik Melburn texnologiya instituti, Melburn o'rta maktabi, Nossal o'rta maktabi, Mac uchun imtihon zali sifatida ishlatiladi. Robertson qizlar o'rta maktabi va Suzanna Kori o'rta maktabi faoliyatida ham ishlatilib kelinadi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Royal Exhibition building and Carlton Gardens“. Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil.
  2. „Royal Exhibition Building and Carlton Gardens, World Heritage Management Plan“ (oktabr 2013). Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil.
  3. „Royal Exhibition Building and Carlton Gardens, World Heritage Management Plan“ (oktabr 2013). Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil. "Royal Exhibition Building and Carlton Gardens, World Heritage Management Plan" (PDF). October 2013. Retrieved 14 November 2018.
  4. „Royal Exhibition Building and Carlton Gardens“. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (2004). Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil.
  5. Willis, Elizabeth. The Royal Exhibition Building, Melbourne. A Guide. Melbourne, Victoria: Museum Victoria, 2004. — 2 bet. ISBN 0-9577471-4-4. 
  6. „The Royal Exhibition Building of "Marvellous Melbourne"“. Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil.
  7. „The Building“. Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil.
  8. „AUSTRALIAN FEDERAL INTERNATIONAL EXHIBITION.“, The Argus (Melbourne: 1848 - 1957), Melbourne: National Library of Australia (1-noyabr 1902-yil), s. 17. Qaraldi: 5-noyabr 2013-yil.
  9. „Melbourne at War – Stop 7“ (en-AU). Heritage Council of Victoria (26-mart 2015-yil). 19-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-mart 2021-yil.
  10. Wills, Elizabeth. The Royal Exhibition Building, Melbourne. A Guide. Melbourne, Victoria: Museum Victoria, 2004. — Foreword bet. ISBN 0-9577471-4-4. 
  11. „The Building: Royal Exhibition Building“. museumsvictoria.com.au.
  12. „Museum Victoria“. 10-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-sentabr 2009-yil.
  13. „Royal Exhibition Building and Carlton Gardens“. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (2004). Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil. "Royal Exhibition Building and Carlton Gardens". United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. 2004. Retrieved 14 November 2018.
  14. „Major Project“. Qaraldi: 14-noyabr 2018-yil.
  15. Richards. „'It's stunning': Australia's UNESCO World Heritage-listed vaccine hub“ (en-au). Traveller (11-iyun 2021-yil). Qaraldi: 2-noyabr 2021-yil.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]