Osiyo oʻyinlari

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Osiyo Oʻyinlari ramzi.

Osiyo Oʻyinlari (Asiad ham deyiladi) har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan sport oʻyinlari musobaqalaridir. Bunda faqatgina Osiyo davlatlari ishtirok qilishadi.

Osiyo oʻyinlari - Osiyo qitʼasining nufuzli sport musobaqalari. 4 yilda 1 marta oʻtkaziladi. Osiyo Olimpiada kengashi 1949 y. 13 fev.da asos solgan va musobaqalarni oʻtkazuvchi O.oʻ. federatsiyasini tashkil etgan. Uning nizomi Olimpiada oʻyinlari gʻoyalari asosida tuzilgan. Har bir davlat O.oʻ.ning qaysi turlarida ishtirok etishini oʻzi belgilaydi, lekin vakillari tarkibi tashkiliy qoʻmita va Osiyo Olimpiada kengashi belgilagan sondan oshib ketmasligi kerak. O.oʻ. da voleybol, futbol, yengil atletika, suzish kabi Olimpiada oʻyinlari dasturiga kirgan sport turlari hamda muaytay, sepak tekrav singari milliy sport turlari boʻyicha musobaqalar uyushtiriladi. O.oʻ. dasturiga biror milliy sport turini kiritish uchun bu tur qitʼaning kamida 6 ta davlatida ommalashgan boʻlishi va kamida 4 mamlakatdan shu tur boʻyicha sportchilar ishtirok etishi zarur.

Oʻzbekiston sportchilari O.oʻ.ga 1994 y.dan qatnashadi. Sportchilarimiz O.oʻ.ning 100 dan ortiq medallari bilan takdirlanishdi (2002), ulardan 31 tasi oltin medaldir. Baydarkachi Ivan Kireyev (1994) 3 bor, gimnastikami Oksana Chusovitina (2002) va bokschi Sergey Mixaylov (1998, 2002) 2 martadan O.oʻ. chempioni boʻldi. Oʻzbekiston futbol terma jamoasi 1994 y.da Xirosi-mada qitʼa chempioni unvonini qoʻlga kiritdi.

O.oʻ. qitʼa davlatlarida milliy sport turlarining keng ommalashishiga yordam berayapti. 2006 y.da Doʻhada boʻladigan O.oʻ. dasturiga oʻzbek kurashi musobaqalari ham kiritildi.

Osiyo uyinlariSanasi Oʻtkazilgan joyi1951 Dehli Hindiston)1954 Manila (Filippin)1958 Tokio (Yaponiya)1962 Jakarta (Indoneziya)1966 Bangkok (Tailand)1970 Bangkok (Tailand)1974 Tehron (Eron)1978 Bangkok(Tailand)1982 Dehli (Hindiston)1986 Seul (Jan. Koreya)1990 Pekin (Xitoy)1994 Xirosima (Yaponiya)1998 Bangkok(Tailand)2002 Pusan (Jan.Koreya)[1]

Osiyo oʻyinlari — kompleks sport oʻyinlari boʻlib, oʻzida, Osiyo mamlakatlari va xalqlarining oʻzaro birligini mustahkamlash, oʻzaro hurmat va hamkorlikni oshirish, yoshlar oʻrtasida Olimpiya harakati targʻiboti, jismoniy maʼdaniyat va sportni ommalashtirishni oʻzida mujassamlashtirgan holda, 1951-yildan beri oʻtqazib kelinadi. Osiyo oʻyinlari Xalqaro Milliy Olimpiya Qoʻmitasi va Osiyo Olimpiya Kengashi rahnamoligida toʻrt yilda bir marotaba — Olimpiya oʻyinlaridan ikki yil oldin oʻtqaziladi. 18-Oʻyinlari tartib boʻyicha 2018-yili oʻtkazilishi darkor edi. Osiyo Olimpiya Kengashining 2009-yil, 3-iyulida Singapurda boʻlib oʻtgan Bosh Assamblyasida, Osiyo oʻyinlarni, Yozgi Olimpiada oʻyinlaridan 1 yil oldin oʻtkazish maqsadga muoffiq deb eʼtirof etilgan.[1]

Tarix[tahrir]

Osiyo oʻyinlarining asos solinishiga 1913-yildan 1934-yilgacha Xitoy, Yaponiya va Filippin vakillari ishtrok etgan Uzoq Sharq mamlakatlari chempionati sabab boʻldi. 14-Olimpiada oʻyinlari (1948-yil) paytida Londonda, Osiyo mamlakati qatnashchilari Osiyo oʻyinlari sport assotsiatsiyani tashkil etish borasida kelishuvga erishishdi. 1949-yil Nyu-Delida boʻlib oʻtgan assambleniyada Osiyo oʻyinlari Federatsiyasi tuzildi va 1951-yil Nyu-Delida birinchi Osiyo oʻyinlari boʻlib oʻtishligi haqida qaror qabul qilindi. 1982-yili Osiyo oʻyinlari Federatsiyasi XOQ eʼtirofiga sazovor boʻldi. 1982-yil 16-noyabrda Nyu-Delida boʻlib oʻtgan Bosh Assambleyada qitaʼdagi sport tashkiloti oʻz nomini — Osiyo Olimpiya Kengashi — deb oʻzgartirdi.

1951-yil, Birinchi Osiyo O'yinlari ochilish marosimi
2006-yil Dohadagi Osiyo o'yinlari

Osiyo oʻyinlari dasturi[tahrir]

Osiyo oʻyinlari dasturiga quyidagi sport turlari kiritilgan:

  • Akademik greblya
  • Yengil atletika
  • Badminton
  • Basketbol
  • Beysbol
  • Boks
  • Kurash
  • Velosport
  • Suv sporti turlari
  • Voleybol
  • Gandbol
  • Gimnastika
  • Golf
  • Baydarka va kanoeda eshkak eshish
  • Dzyudo
  • Kabaddi
  • Karate
  • Ot sporti
  • Kriket
  • Stol tennisi
  • Yelkanli sport
  • Penchak silat
  • Regbi
  • Sepaktakrav
  • Skvosh
  • Zamonaviy beshkurash
  • Softbol
  • Soft-tennis
  • Oʻq otish
  • Kamondan oʻq otish
  • Taekvondo
  • Tennis
  • Triatlon
  • Ogʻir atletika
  • Ushu
  • Qilichbozlik
  • Futbol
  • Xokkey

Osiyo oʻyinlari mashstabi (sport, musobaqa turlari boʻyicha) XX asrning 50-yillardanoq xalqaro talablarga javob bera boshlagan. Misol tariqasida 1986-yil Seulda oʻtqazilgan Osiyo oʻyinlarida 25 sport turi boʻyicha, 269 ta musobaqani keltirib oʻtishimiz mumkin. Pekinda boʻlib oʻtgan 11- Osiyo oʻyinlarda, medallar uchun kurashish 27 sport turi boʻyicha, 310 ta musobaqa turlariga oshdi. 2002-yil Pusanda boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida sportchilar 38 sport turi boʻyicha, 419 ta baxslarda ishtrok etishdi. Eng koʻp dastur 2010-yili Guanjou(Xitoy)da qayd etildi. Sportchilar 42 sport turi boʻyicha, 476 ta musobaqada bahslashishdi.

Osiyo oʻyinlari ro'yxati[tahrir]

Yil O'yinlar Mezbon O'yin bo'lib o'tgan muddat Mamlakat Ishtrokchi Sport turlari Musobaqalar Manba
1951
I
Hindiston bayrogʻi Hindiston Nyu Deli Mart 4–11 11 489 6 57 [2]
1954
II
Filippin bayrogʻi Filippin Manila May 1–9 19 970 8 76 [3]
1958
III
Yaponiya bayrogʻi Yaponiya Tokyo May 28 – Iyun 1 16 1,820 13 97 [4]
1962
IV
Indoneziya bayrogʻi Indoneziya Jakarta Avgust 24 – Sentyabr 4 12 1,460 13 88 [5]
1966
V
Tailand bayrogʻi Tailand Bangkok Dekabr 9–20 16 1,945 14 143 [6]
1970
VI
Tailand bayrogʻi Tailand Bangkok Dekabr 9–20 16 2,400 13 135 [7]
1974
VII
Eron bayrogʻi Eron Tehron Sentyabr 1–16 19 3,010 16 202 [8]
1978
VIII
Tailand bayrogʻi Tailand Bangkok Dekabr 9–20 19 3,842 19 201 [9]
1982
IX
Hindiston bayrogʻi Hindiston Nyu Deli Noyabr 19 – Dekabr 4 23 3,411 21 147 [10]
1986
X
Janubiy Koreya bayrogʻi Janubiy Koreya Seul Sentyabr 20 – Octyabr 5 27 4,839 25 270 [11]
1990
XI
Xitoy bayrogʻi Xitoy Pekin Sentyabr 22 – Octyabr 7 36 6,122 29 310 [12]
1994
XII
Yaponiya bayrogʻi Yaponiya Hiroshima Octyabr 2–16 42 6,828 34 337 [13]
1998
XIII
Tailand bayrogʻi Tailand Bangkok Dekabr 6–20 41 6,554 36 376 [14]
2002
XIV
Janubiy Koreya bayrogʻi Janubiy Koreya Pusan Sentaybr 29 – Octyabr 14 44 7,711 38 419 [15]
2006
XV
Qatar bayrogʻi Qatar Doha Dekabr 1–15 45 9,520 39 424 [16]
2010
XVI
Xitoy bayrogʻi Xitoy Guanjou Noyabr 12–27 45 9,704 42 476 [17]
2014
XVII
Janubiy Koreya bayrogʻi Janubiy Koreya Incheon Sentyabr 19 – Octyabir 4 Kelajakdagi musobaqa
2019
XVIII
Vyetnam bayrogʻi Vyetnam Hanoy Kelajakdagi musobaqa
2023
XIX
Hali mezbon aniqlanmagan Kelajakdagi musobaqa
Osiyo O'yinlariga mezbonlik qilgan mamlakatlar. Qizil nuqta O'yin o'tkazilgan shaharni anglatadi

Boshqa Osiyo o'yinlari[tahrir]

Hozirgi kunda Osiyo Olimpiya Kengashi bayrogʻi ostida nafaqat yozgi va qishki Olimpiya oʻyinlari, shu bilan birga quyudagi bahslar ham oʻtkazilmoqda:

1.Jangovor sanʼat va yopiq inshoatlarda oʻtkaziladigan Osiyo oʻyinlari

2013-yildan eʼtiboran "Yopiq inshoatlardagi Osiyo oʻyinlari" va "Jangovor sanʼat boʻyicha Osiyo oʻyinlari"ni bitta musoboqaga — "Jangovor sanʼat va yopiq inshoatlarda oʻtkaziladigan Osiyo oʻyinlari"ga birlashtirgan holda toʻrt yilda bir marotaba oʻtkaziladigan bo'ldi.

Bu oʻyinlar dasturiga yozgi va qishki Osiyo oʻyinlari va Olimpiada oʻyinlariga kiritilmagan sport turlarini oʻz ichiga qamrab oladi. IV Jangovor sanʼat va yopiq inshoatlarda oʻtkaziladigan Osiyo oʻyinlari 2013-yil Incheon (J.Koreya)da boʻlib oʻtsa, 2017-yil Turkmaniston poytaxti Ashxabodda navbat boʻyicha V oʻyinlar boʻlib oʻtadi. Dastur, quyida koʻrsatilgan yopiq inshoatlardagi sport turlari boʻyicha 6 tadan kam boʻlmagan va jangovor sanʼat boʻyicha 2 ta sport turidan kam boʻlmagan sport turlarini oʻz ichiga qamrab olishi darkor.

Yopiq inshoatlardagi sport turlari:

  • Akrobatika
  • aerobika
  • yengil atletika
  • bilyard
  • bouling
  • bridj
  • shaxmat
  • velosport
  • sport raqsi
  • „ajdarho va sher raqsi“ musobaqasi
  • kibersport
  • sportning ekstremal turlari
  • futzal
  • xokkey
  • 25 metr masofaga suzish.

Jangovor sanʼat boʻyicha sport turlari:

  • Karate
  • Muaytay
  • Djiu-djitsu
  • Kikboksing
  • Kurash
  • penchak silat

2.Sohil sport turlari boʻyicha Osiyo oʻyinlari

3.Yoshlar oʻrtasidagi Osiyo oʻyinlari

Oʻzbekiston barcha Osiyo oʻyinlarida 1994 yildan beri ishtrok etib kelmoqda.

Manba[tahrir]

  1. www.olympic.uz
  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  2. 1st AG New Delhi 1951. OCA. 2010-07-22.
  3. 2nd AG Manila 1954. OCA. 2010-07-22.
  4. 3rd AG Tokyo 1958. OCA. 2010-07-22.
  5. 4th AG Jakarta 1962. OCA. 2010-07-22.
  6. 5th AG Bangkok 1966. OCA. 2010-07-22.
  7. 6th Asian Games Bangkok 1970. OCA. 2010-07-22.
  8. 7th AG Tehran 1974. OCA. 2010-07-22.
  9. 8th AG Bangkok 1978. OCA. 2010-07-22.
  10. 9th AG New Delhi 1982. OCA. 2010-07-22.
  11. 10th AG Seoul 1986. OCA. 2010-07-22.
  12. 11th AG Beijing 1990. OCA. 2010-07-22.
  13. 12th AG Hiroshima 1994. OCA. 2010-07-22.
  14. 13th AG Bangkok 1998. OCA. 2010-07-22.
  15. 14th AG Busan 2002. OCA. 2010-07-22.
  16. 15th AG Doha 2006. OCA. 2010-07-22.
  17. 16th AG Guangzhou 2010. OCA. 2010-11-29.

Havolalar[tahrir]