Monarxiya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Monarxiya (yunoncha μοναρχία — yakkahokimlik) — Oliy davlat hokimiyati faqat bitta shaxsga - monarx (qirol, imperator, sulton, amir)ga tegishli boʻlgan va odatda meros sifatida keyingi avlodlarga qoladigan boshqaruv shakli.


Monarxiya (yun. monarchia — yakka hokimlik) — davlat boshqaruvi shakli. Bunda davlat boshligi monarx hisoblanadi. M.ning 2 turi mavjud: mutlaq (absolyut) M., bunda monarxning toʻla xrkimiyatini cheklaydigan bironbir davlat organi boʻlmaydi; ko neti-tutsiyaviy M., bunda monarx hokimiyati konstitutsiya asosida amal qiladigan muayyan vakolatli organ bilan cheklangan boʻladi, yaʼni qonunchilikni parlament, ijro xrkimiyatini hukumat olib boradi. Ayrim mamlakatlarda davlat boshligʻi ayni vaqtda liniy rahbar ham hisoblanadi. [1]

Monarxiya koʻrinishlari[tahrir]

  • Mutlaq monarxiyamonarx cheksiz hokimiyatga egalik qiladigan monarxiya koʻrinishi. Mutlaq monarxiyada hukumat yoki boshqa hokimiyat organlari faqat davlat boshligʻi bo'lgan monarx oldida javobgardir, odatda parlament boʻlmaydi, boʻlgan taqdirda u maslahat kengashi vazifasini bajaradi, xolos.
  • Konstitutsiyaviy monarxiya - monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklangan monarxiya. Konstitutsiyaviy monarxiyada qonun chiqaruvchi hokimiyat organi vazifasini parlament bajaradi, bajaruvchi organ esa hukumat bo'ladi. Konstitutsiyaviy monarxiya ikki xil koʻrinishda boʻladi: dualistik va parlamentar monarxiya.
    • Dualistik monarxiya - (lot. Dualis — двойственный) - monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklanuvchi monarxiya, lekin shunga qaramasdan monarx oʻzining hokimiyat uchun keng vakolatlarini saqlab qoladi.
    • Parlamentar monarxiya - monarx vakolatlari oʻta cheklangan, hukumat va hukumat organlari monarx oldida emas, parlament oldida javob beradi.
  • Teokratik monarxiya - siyosiy hokimiyat diniy rahbar qoʻlida boʻlgan monarxiya.

Hozirgi kundagi monarxiya davlatlari[tahrir]

Osiyo[tahrir]

Afrika[tahrir]

Yevropa[tahrir]

Okeaniya[tahrir]

Mos keluvchi tushunchalar[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil