Yusuf

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Yusuf — Qur’onda zikr qilingan paygʻambarlardan biri. Qur’oni karimdagi 12-sura, yaʼni „Yusuf“ surasida Yusuf va Yaʼqub alayhissalomlar haqida soʻz boradi. Yusuf alayhissalom qissasi Qur’oni Karimdagi eng goʻzal qissalardan biridir. „Yusuf“ surasidan boshqa oʻrinda bu paygʻambar haqida Qur’onda oyat nozil etilmagan.

Yusuf alayhissalom Yaʼqub alayhissalomning, Yaʼqub alayhissalom Is’hoq alayhissalomning, Is’hoq alayhissalom Ibrohim alayhissalomning farzandidir. Yaʼni Yusuf ibn Yaʼqub ibn Is’hoq ibn Ibrohim.

Yusuf alayhissalomga Alloh tomonidan goʻzal husn va paygʻambarlik moʻjizalaridan boʻlmish tushlarni toʻgʻri taʼbir qilish qobilyati berilgan edi. Quyida Yusuf alayhissalom haqidagi qissani bayon etamiz.

Vaqtiki, Yusuf otasiga: „Ey, otajon, men tushimda oʻn bitta yulduz, oy va quyoshni menga sajda qilayotganini koʻrdim“, — dedi. Yaʼqub alayhissalom unga: „ Tushingizni akalaringizga aytmang, sizga yomonlik qilib qoʻyishmasin. Albatta shayton insonga ochiq dushmandir. Shunday qilib, Alloh sizni tanlab oladi, tushlar taʼbirini oʻrgatadi va otalaringiz Ibrohim va Is’hoqqa batamom qilib berganidek, sizga paygʻambarlikni ato etadi. Albatta, Alloh bilguvchi va hikmatli zotdir“, -dedi.

Yaʼqub alayhissalomning oʻn ikkita farzandi bor edi. Yusuf ularning oʻn birinchisi edi. Yusufni qolgan farzandlaridan koʻra koʻproq yaxshi koʻrardi va hech yonidan ketkazmasdi. Shuning uchun Yusufning akalari uni yomon koʻrishardi. Yusufning Binyamin ismli tugʻishgan ukasi bor edi. Akalari Binyaminni ham yomon koʻrishardi, lekin Yusufni yomon koʻrganchalik emas.

Oʻshanda akalari aytishdi: „Yusuf va uning ukasi otamizga bizdan koʻra mahbubroq. Vaholanki, biz koʻpchilikmiz. Albatta, otamiz ochiq-oydin zalolatdadir“. Ulardan biri: „Yusufni oʻldiringlar. Keyin otangizning yuzi sizlarga buriladi. Keyin tavba qilib olasizlar“, — dedi. Ulardan boshqasi: „Yusufni oʻldirmanglar. Biror ish qilmoqchi boʻlsangiz uni quduqqa tashlanglar. Keyin baʼzi yoʻlovchilar olib ketadi“, — dedi. Yusufning akalari bu ishga qasd qilishdi va otalarini oldiga borib aytishdi: „Ey, otajon, nega siz bizga Yusufni ishonmaysiz. Vaholanki, biz unga yomonlikni ravo koʻrmasmiz. Ertaga uni biz bilan yuboring, yeb-ichib, oʻynab keladi. Albatta, biz uni muhofaza qiluvchidirmiz“. Shunda Yaʼqub alayhissalom: „Uning oldimdan ketishi meni xafa qiladi. Sizlar boradigan yerda boʻrilar bor. Undan gʻofil qolgan paytingizda uni boʻri yeb ketishidan qoʻrqaman“, — dedi. Ular: „Agar biz koʻpchilik boʻla turib uni boʻri yeb ketsa, u holda biz ziyonkorlardan ekanmiz-da“, — deyishdi.

Qoʻyarga-qoʻymas otalarini rozi qilishdi. Ertasi kuni Yusufni birga olib ketishdi. Yusufni yomon koʻrganliklaridan yoʻlda urib-soʻkib borishdi. Soʻng bir quduqqa uni tashlab yuborishdi. Shunda Alloh taolo Yusufga: „Sen, albatta ularga bu qilmishlarining xabarini berasan. Oʻshanda ular seni sezmaslar ham“, — deya vahiy qildi. Akalari esa Yusufning koʻylagini yolgʻon qonga belashdi. Kechqurun esa yolgʻondan yigʻlagan hollarida otalarining oldiga kelib: „Ey, otajon, biz Yusufni narsalarimiz oldida qoldirib quvlashib ketsak, uni boʻri yeb qoʻyibdi. Agar rostgoʻy boʻlsak ham siz bizga ishonmassiz“, — dedilar. Va Yusufning qonga belangan koʻylagini koʻrsatdilar. Yaʼqub alayhissalom: „Yoʻq! Havoi nafsingiz sizga bir ishni chiroyli koʻrsatdi. Endi meni ishim chiroyli sabr qilish. Siz vasf qilayotgan narsada yordam soʻraladigan zot yolgʻiz Allohning Oʻzi“, — dedi. Yaʼni Yaʼqub alayhissalom ularning yolgʻon gapiryotganini sezdi. Yusufni boʻri yemagani unga ayon boʻldi. Ammo, uning yoʻqolgani uchun koʻz yosh toʻkdi.

Yusuf alayhissalom tashlangan quduq yaqinidan bir karvon oʻta boshladi. Shunda karvondagilar quduqqa suvchilarni yubordilar. Bir suvchi chelagini tashladi. Qaytib tortganidan soʻng hayratlanib: „Suyunchi beringlar! Bu bola-ku!“, — dedi. Soʻngra ular Yusufni tijorat moli sifatida yashirib qoʻydilar. Yusufning hur insonligi, nasli oshkor boʻlib qolsa, boshlariga nimalar kelishini yaxshi bilardilar. Va uni tezroq sotishga kirishdilar. Keyin uni misrlik amaldorga arzon bahoga, sanoqli dirhamlarga sotib yubordilar.

Yusufni sotib olgan amaldor xotiniga: „Uni yaxshilab joylashtir, shoyad bizga manfaat bersa yoki bola qilib olsak“, — dedi. Bu paytda Yusufning yoshi oʻn ikkida edi. Mana shunday qilib, Yusuf misrlik amaldorning qoʻlida xuddi oʻz oʻgʻlidek katta boʻladi. Voyaga yetgan vaqtida Alloh taolo unga hukmni va ilmni ato etdi. Albatta, u goʻzal amal qiluvchi bandalardan edi.

Soʻzimizning avvalida aytdik, Yusuf alayhissalom goʻzal husn egasi edi. Shuning uchun ham uni oʻz qaramogʻiga olgan ayol chidolmadi. Xuddi eriga tayyorlangandek tayyorlanib, eshiklarni berkitdi va Yusufga: „Yonimga kel“, — dedi. Shunda Yusuf alayhissalom: „Alloh saqlasin! Axir u joyimni yaxshilab bergan xoʻjam-ku! Albatta zolimlar najot topmaslar“, — dedi. Yusuf alayhissalom, bunday harom ish qilishdan Alloh saqlasin, demoqda. Keyin u yaxshilikni unutadigan odam ham emas. Xoʻjasini unga qilgan yaxshiliklarini koʻrib turib, unga xiyonat qilishdan tiyildi, fahshga aralishib, zolimlardan boʻlib qolishni xohlamadi.

Keyin haligi ayol unga intildi, shunda Yusuf alayhissalom Allohning burhon-hujjatini koʻrdi. Alloh taolo Yusuf alayhissalomdan fahshni ana shunday qilib tiyib qoʻydi. Albatta Yusuf alayhissalom muxlis bandalardandir.

Shu oʻrinda baʼzi manbalarda notoʻgʻri fikrlar ham bor ekan. „Yusuf ham u ayol bilan boʻlishni xohladi, ammo Robbisining hujjatini koʻriganidan keyin, qaytdi“, degan jumlalar mutlaqo xatodir. Yusuf alayhissalom bu ish haqida umuman oʻylamagandi ham. Alloh esa uning fahshga aralashib qolmasligi uchun hujjat nozil qilgan edi.

Keyin Yusuf alayhissalom eshik tomon chopdi. Uning ortidan u ayol ham yugurdi. Soʻng u ayol Yusufning koʻylagini orqasidan yirtdi. Shunda eshik oldida u xotinning eriga duch kelishdi. Shunda ayol makr qilishni boshladi va eriga: „Sening ahlingga yomonlik xohlaganning jazosi qamalmoq yoki alamli azobdir“ - dedi. Yaʼni Yusuf alayhissalomni ayblay boshladi. Yusuf esa: „Uning oʻzi mening nafsimni xohladi“, — dedi.

Shunda u xotinning ahlidan bir kishi guvohlik berdi. Manbalarga koʻra, bu boshqa xonada yotgan bir chaqaloq boʻladi. U chaqaloq Allohning qudrati bilan soʻzladi: „Agar Yusufning koʻylagi old tomondan yirtilgan boʻlsa, xotin rost aytibdi, u yolgʻonchidir. Agar uning koʻylagi orqa tomondan yirtilgan boʻlsa, Yusuf rost aytibdi. Xotin yolgʻonchidir“. Haligi xotinning eri Yusufning koʻylagi orqa tomondan yirtilganini koʻrib: „Bu siz ayollarning makringiz. Albatta, sizlarning makrlaringiz buyuk makr boʻldi. Ey, Yusuf, sen bu ishni unut. Sen, xotin, gunohingga istigʻfor ayt. Albatta, sen xato qilguvchilardan boʻlding“, — dedi.

Bu gap shaharga tarqadi. Shahar ayollari: „Azizning xotini xizmatkorining nafsini xohlabdi. Unga juda muhabbat qoʻyib qolgan ekan-da! Biz u ayolni, albatta, ochiq-oydin adashuvda deb bilamiz“, — deyishdi.(Bu yerdagi Aziz — haligi ayolning eri. Oʻsha paytlarda sanoat ishlari bilan shugʻullangan kishilarni „Aziz“ deb atashgan.) Ayolning qulogʻiga shahardagi gap-soʻzlar yetib bordi. Keyin ularni odam yuborib bir joyga chaqirtirdi. Ularga suyanib oʻtiradigan joy tayyorladi. Va har birlarining qoʻllariga pichoq berdi. Soʻng Yusufga: „Ularning oldiga chiq!“, — dedi. U ayollar Yusuf alayhissalomni koʻrgan paytlarida lol qoldilar, es-hushlarini yoʻqotganlaridan qoʻllarini qiymaladilar. Ammo ogʻriqni his etmadilar. Shunda ular: „Yo pok Parvardigoro! Bu bashar emas! Bu karamli farishtaning oʻzi-ku!“, — deyishdi. Soʻng Yusufga intilishdi, hammalari uning nafsini xohladi.

Shu holatda Azizning ayoli oʻzini ulardan gʻolib sezdi va: „Siz meni malomat qilgan edingiz. Ha, men undan nafsini xohladim, biroq u oʻzini saqladi. Agar mening amrimni bajarmasa, albatta, qamalur va xor boʻlguvchilardan boʻlur“, — dedi.

Yusuf alayhissalom shunda: „Ey, Robbim, ular meni chorlayotgan narsadan koʻra menga qamoq mahbubroqdir. Bu ayollarning makrini mendan nari qilmasang, johillardan boʻlib qolaman“, — dedi. Bas, Alloh uning duosini ijobat qilib, ularning makrini undan nari qildi. Albatta, Allohning Oʻzi eshitguvchi va bilguvchi zotdir.

Boʻlib oʻtgan voqealardan soʻng, Aziz va uning atrofidagilarga, xotinning ahliga Yusufning beayb ekanligi alomatlari zohir boʻlib, koʻzlari bilan koʻrganlaridan keyin, uni bir muddat qamashlari ayon boʻldi. Yusuf alayhissalomning boshiga yangi sinov keldi. U kishi qamoqqa tushdi.

Yusuf alayhissalomning qamoqda ikki sherigi bor edi. Ular Yusuf alayhissalomni ilmli va solih kishi ekanligini koʻrishdi va ulardan biri: „Men tushimda sharob tayyorlab yuribman“, — dedi. Ikkinchisi: „Men boshimda non koʻtarib yuribman, qush undan yemoqda“, — dedi. Soʻng: „Bizga buni taʼbirini xabar qil, shubhasiz, biz seni yaxshi amal qilguvchilardan deb bilmoqdamiz“, — deb aytishdi. Yusuf alayhissalom soʻzlay boshladi: „Men sizlarga rizq boʻladigan taom kelguniga qadar sizlarga tushingizni taʼbir qilib beraman. Bu ish menga Robbim taʼlim bergan narsalardandir. Chunki men Allohga iymon keltirmaydigan va oxiratga kofir boʻlgan qavmning millati-dinini tark etganman. Va otalarim Ibrohim, Is’hoq va Yaʼqubning diniga ergashdim. Biz uchun biror narsani Allohga sherik qilish mumkin emas edi. Bu bizga va odamlarga Alloh bergan fazl edi. Lekin odamlarning koʻplari shukr qilmaslar“, — dedi. Yaʼni Yusuf alayhissalom tushlarni taʼbir qilishdan oldin sheriklariga kufr millatini tark etib, iymon millatiga ergashishga daʼvat etmoqda. Soʻng: „Hamzindon doʻstlarim, turli-tuman Robblar yaxshimi yoki yolgʻiz Qahhor Alloh yaxshimi? Sizlar Undan oʻzga, oʻzingiz va bobolaringiz nomlab olgan ismlarga, Alloh ularga biron hujjat nozil qilmagan narsalarga ibodat qilmoqdasizlar. Hukm qilish faqat Allohning Oʻziga xosdir. U faqat Oʻzigagina ibodat etishingizni amr etdi. Ana oʻsha toʻgʻri dindir. Lekin odamlarning koʻpi bilmaslar“, — dedi. Har soʻzini daʼvatdan boshlash paygʻambarlarning aqidasidir. Xususan Yusuf alayhissalom ham sheriklarini iymonga chorlamoqda. Soʻng tushlarni taʼbir qila boshladi: „Ey, hamzindon doʻstlarim, sizlardan biringiz xoʻjasiga xamr soqiylik qilur. Boshqasi boʻlsa, osilur va qushlar kelib uning boshidan yeydir. Siz bilmoqchi boʻlgan ish bitdi“, — dedi. Zindondagi sheriklaridan biri soqiy boʻladi. Qamoqdan chiqqandan soʻng yana eski ishiga qaytishini va ikkinchisi osilishini Yusuf alayhissalom aytib oʻtgan boʻldi.

Va u oʻzi ikkovlaridan najot topguvchi deb bilgan shaxsga: „Xoʻjang huzurida meni esga ol“, — dedi. Yaʼni meni aybsiz qamoqda oʻtirganimni podshohingga yetkaz, degan maqsadda bu soʻzni aytdi. Haqiqatdan, biri qamoqdan chiqdi, biri osildi. Haligi yigit yana podshohiga soqiylik qila boshladi. Lekin Shayton undan Yusuf alayhissalomning iltimosini unuttirdi.

Manbalarga koʻra, shunda Yusuf alayhissalomning oldiga Jabroil alayhissalom kelib unga savol berdi:

— Akalaringiz sizga zulm yetkazganda, sizni omonda saqlagan kim edi?

— Alloh, — dedi Yusuf alayhissalom.

— Sizni yaxshi joyga joylashtirib, ilm oʻrgatgan kim edi?

— Alloh, — dedi yana.

— Ayollar sizga makr qilganda, ulardan qutqargan kim edi?

— Alloh, — dedi uchinchi marta.

— Boʻlmasa, nega najotni boshqadan kutasiz?

Bu yerdan xulosa shuki, Allohdan oʻzgaga suyanib boʻlmasligidir. Yusuf alayhissalom bir marta Allohdan oʻzgaga suyanib qoʻygandi, Alloh soqiy bolani esidan uning iltimosini chiqarib qoʻydi. Albatta, Alloh yaxshi koʻrgan bandasidan bir xato oʻtsa, qaytib bu xatoni qilmasligi uchun darrov uni jazolaydi. Shu sababli Yusuf alayhissalom zindonda yetti yil qolib ketdi.

Kunlardan bir kuni bu shaharning podshohi hadeb bir xil tush koʻraverganidan aʼyonlarini yigʻib, ulardan tushini taʼbir qilishlarini soʻrab: „Men tushimda yettita semiz sigirni yettita oriq sigir yeyotganini va yettita yashil boshoqni va shuncha qurugʻini koʻrmoqdaman. Ey, aʼyonlar, agar tush taʼbirini qiladigan boʻlsangiz, menga tushimning fatvosini bering“, — dedi. Shunda aʼyonlari: „Bu algʻov-dalgʻov tushdir. Biz bunday tushlarning taʼbirini biluvchi emasmiz“, — deyishdi.

Ancha muddat oʻtganidan soʻng, haligi qamoqdan ozod boʻlgan soqiy yigitning esiga Yusuf alayhissalomning tushlar taʼbirini bilishi keldi va podshohga borib: „Bu tushning taʼbirini sizga men beraman. Meni yuboring“, — dedi. U Yusuf alayhissalomning oldiga borish uchun podshohdan ruxsat olgandan keyin, borib Yusufga dedi: „Yusuf, ey, rostgoʻy zot, bizga yettita semiz sigirni yettita oriq sigir yeyotganini va yettita yashil boshoqni va shuncha qurugʻining taʼbirni ayt. Shoyadki odamlarning oldiga qaytib borsam, ular ham bilsalar“. Yusuf bu tushni taʼbir qila boshladi: „Ketma-ket yetti yil ziroat qilasizlar. Yigʻishtirib olgan hosilingizni boshogʻida qoldiring. Magar ozgina yeydiganingizni qoldirmang. Soʻng undan keyin yettita shiddatli yil keladi, ular oldindan tayyorlab qoʻyganingizni yeydilar. Magar ozgina saqlab qoʻyganingizgina qolur“. Yaʼni yettita semiz sigir va shuncha yashil boshoqning taʼbiri shuki, yetti yil serhosil keladi. Hosil toʻplanganda, hosil boshogʻida qoldirilsa, yaxshi saqlanadi, qurt-qumursqalar yemaydi. Faqat oʻzlari uchun yetarlisinigina olishini Yusuf aytib oʻtmoqda. Eʼtibor bersak, Yusuf alayhissalom tushni taʼbir qilishdan tashqari, qanday chora-tadbirlar koʻrish kerakligini aytdi. Yettita oriq sigir va shuncha quruq boshoq esa, qahatchilik yillaridir. Bu qahatchilik yillarida, odamlar serhosil kelgan yillardagi hosillardan foydalanishlari kerak boʻladi. Yusuf alayhissalom davom etib: „Soʻngra undan keyin bir yil keladiki, unda odamlar serob qilinadilar va mevalarni siqadilar“, — dedi. Bu podshohning koʻrgan tushidan tashqaridir. Bu Yusuf alayhissalomning paygʻambarlik moʻjizalaridan edi.

Soqiy yigit podshohning oldiga borib boʻlgan voqeani aytdi. Podshoh Yusufni ilmli, solih kishi ekanini anglab, dedi: „Uni menga keltiringlar“. Soʻng podshoh Yusuf alayhissalomga elchi yubordi. Elchi uning oldiga borib, podshohning huzuriga chorlaganda Yusuf: „Xoʻjang huzuriga qaytib bor va undan qoʻllarini kesgan ayollarning holi nima boʻlganini soʻra, albatta, Robbim ularning makrini bilguvchidir“, — dedi. Yaʼni Yusuf alayhissalom qamoqdan oʻzini aybsizligini isbotlab chiqmoqchi edi.

Elchi qaytib borib buni podshohiga aytdi. Soʻng podshoh haligi ayollarni toʻpladi va: „Yusufning nafsini xohlagan paytingizda ahvolingiz qanday edi?“, — dedi. Ayollar: „Alloh saqlasin biz unda yomonlik sezmadik“, — deyishdi. Azizning xotini: „Endi haqiqat zohir boʻldi. Men uning nafsini xohladim. U sodiqlardandir. Bu men unga yoʻgʻida orqasidan xiyonat qilmaganimni, albatta, Alloh xoinlarning makrini toʻgʻrilikka yoʻllamasligini bilishi uchundir. Va oʻz nafsimni oqlamayman. Albatta, nafs, agar Robbim rahm qilmasa, yomonlikka koʻp undovchidir. Albatta, Robbim magʻrifatli va bilguvchidir“, — dedi.

Podshohning Yusufga ixlosi oshib aytdi: „Uni menga keltiringlar. Uni oʻzimga xos kishilardan qilib olaman“. Va uni olib kelishdi. Soʻng podshoh: „Albatta, sen bugungi kunda, huzurimizda makonatli va ishonchli kishilardandirsan“. Yaʼni uni oʻziga xos odamlardan qilmoqchiligini bildirdi. Yusuf alayhissalom: „Meni yerning xazinalari ustiga qoʻy. Albatta men muhofaza qiluvchi va biluvchiman“, — dedi. Yaʼni Yusuf alayhissalom, men xazinani qanday muhofaza qilish — saqlash va uni qanday tasarruf qilishni biluvchiman, dedi. Shundan soʻng Yusuf alayhissalom mamlakatning xazinaboniga aylandi.

Yetti yil mamlakatda toʻkinchilik boʻldi. Keyin yetti yillik qahatchilik yillari keldi. Bir muddatdan keyin qolgan davlatlarda oziq-ovqat tugab, odamlar qiyin ahvolda qoldilar. Ammo, Yusuf alayhissalomning tadbiri tufayli Misrda toʻkin-sochinlik edi. Yusuf alayhissalomning oʻzga yurtdan kelayotgan odamlarga maʼlum miqdor haqning evaziga oziq-ovqat tarqatyotganinining xabarini eshitgan kishilar Misrga kela boshlashdi. Jumladan, Yusuf alayhissalomning akalari ham bu joyga tashrif buyurishdi. Yusuf alayhissalomning oldilariga kirganlarida Yusuf ularni tanidi, ammo, ular Yusufni tanishmadi. Shunda Yusuf alayhissalom kimsizlar, qayoqdan keldinglar, hamma aka-ukalar shularmi, yoki josusmisizlar, degan soʻzlar bilan ularni savolga tutganda ular: „Yoʻq, biz josus emasmiz. Uyda bir ukamiz qolgan, bir ukamiz vafot etgan“, — deyishdi.

Yusuf alayhissalom akalariga chiroyli, goʻzal muomala qildi. Ularga oziq-ovqat berganidan soʻng, ularni joʻnatayotgan paytida: "Mening huzurimga bir iningizni olib keling. Koʻryapsizlarmi? Men oʻlchovni toʻla qilmoqdaman. Men eng yaxshi mezbonman. Agar uni huzurimga olib kelmasangiz, unda sizga mening dargohimda oʻlchab berish yoʻq va menga yaqin ham kelmanglar ", — dedi. Ular ukalarini olib kelmasalar, Yusuf ularni josus deb gumon qilishini bildirdi. Ular: „Uni otamizdan olib kelishga urinamiz. Biz bu ishni, albatta, qilurmiz“, — dedilar. Yusuf alayhissalom oʻz yigitlariga: „Ularning sarmoyalarini yuklari ichiga solib qoʻyinglar. Shoyad ular ahllariga borganlarida bularni tanib, qaytib kelsalar“, — dedi.

Ular otalari huzuriga qaytib borganlarida: „Ey, otamiz, bizga oʻlchab berish man etildi. Biz bilan inimizni yubor, oʻlchab olamiz va, albatta, biz uni muhofaza qiluvchilarmiz“, — dedilar. Yaʼni vazirga ukamiz bor deb qoʻygan edik, endi shu ukangizni olib kelmasanglar sizlarga oʻlchab berish yoʻq dedi, deyishdi. Yaʼqub alayhissalom: „Uni sizlarga xuddi akasini ishonganimdek ishonib topshiraymi? Allohning Oʻzi eng yaxshi muhofazachi va Uning oʻzi rahmlilarning eng rahmlisidir“, — dedi. Yaʼqub alayhissalom Yusufni yoʻqotgandan keyin Binyaminni ham yoʻqotgisi kelmasdi. Shuning uchun ularga qarshi turdi. Yaʼqubning oʻgʻillari yuklarini ochgan paytlarida sarmoyaning oʻzlariga qaytarilganini bildilar va: „Ey, otamiz, yana bizga nima kerak? Mana, sarmoyalarimiz oʻzimizga qaytarilibdi. Yana ahlimizga zod keltirurmiz, ukamizni muhofaza qilib, bir tuya ziyoda yuk olamiz. Bu ozgina oʻlchovdir“, — deyishdi.

Keyingi yili yana taom qolmadi. Otalarini yana koʻndirishga tushdilar. Oxiri Yaʼqub alayhissalom aytdiki: „Toki menga, albatta, huzurimga qayta keltirishingiz haqida Allohdan vasiyqa bermaguningizcha, uni zinhor sizlar bilan yubormasman. Magar holakatga oʻralib qoʻlsangiz boshqa gap“. Keyin oʻgʻillari unga vasiyqalarini berganda u: „Aytgan gaplarimizga Alloh vakildir“, — dedi.

Ular ketayotganlarida Yaʼqub alayhissalom oʻgʻillariga nasihat qilib: „Ey, oʻgʻillarim bitta eshikdan kirmanglar, turli eshiklardan kiringlar. Men sizlardan Allohning hech narsasini qaytara olmasman. Hukm qilish faqat Allohning Oʻziga xosdir. Ungagina tavakkal qildim. Tavakkal qilguvchilar faqat ungagina tavakkal qilsinlar“, — dedi. U zot, albatta, Allohning belgilagan taqdirini oʻzgartirib boʻlmasligini yaxshi bilar edilar.

Oʻgʻillari koʻzlangan manzilga yetib borganlarida, otalarining nasihatiga amal qilib, hammalari bir eshikdan emas, turli eshikdan kirdilar. Alloh taqdir qilgan narsa bir eshikdan kirsalar ham, turli eshiklardan kirsalar ham, albatta, sodir boʻlar edi. Yaʼqub alayhissalom ham buni yaxshi bilardi. Shunchaki, koʻngliga shu narsa kelganda, aytib qoʻydi xolos.

Akalari Yusufning oldiga kelganlarida, ularni bir juftdan xonalarga joylashtirdi. Binyaminni esa oʻzi bilan qolishini aytdi. Akalarini joʻnatgandan keyin Binyaminni bagʻriga bosib: „Men seni akangman, ular qilgan narsalardan xafa boʻlma“, — dedi. Yaʼni akalari Binyaminni ham urib-soʻkib kelishgan boʻladi.

Qaytish payti yetganda, Yusuf alayhissalom xizmatchi yigitga buyurib, inising yukiga bir suv idishni soldirib qoʻydi. Keyin ular joʻnab keta boshlashdi. Ketayotganlarida orqalaridan Yusuf alayhissalom va bir nechta odam keldi. Ular orasidagi jarchi esa: „Ey, karvondagilar, sizlar oʻgʻridirsizlar“, — deb jar soldi. Ular ortlariga qarab: „Nima yoʻqotdingiz“, — dedilar. Ular oʻzlarining aybsiz ekanligiga ishonchlari komil edi. Ular: „Allohga qasamki, oʻzingiz bilasiz, biz yer yuzida fasod tarqatuvchilardan emasmiz, biz oʻgʻrilar emasmiz“, — deyishdi. Yusuf va boshqalar: „Agar yolgʻonchi boʻlib chiqsangiz, jazosi nima?“, — deb soʻrashdi. Ular: „Agar oralarimizdan kimningdir yukidan topilsa, oʻsha sizlarga qul boʻladi“, — deyishdi.

Misrning qonunlari boʻyicha oʻgʻrilik qilgan odam yo urilardi yoki osib oʻldirilardi. Yusuf ukasiga buni ravo koʻrmasdi. Shuning uchun Yaʼqub alayhissalomning shariati boʻyicha hukm qilish uchun akalaridan soʻradi.

Yusuf alayhissalom inisining yukidan oldin akalarinining yuklarini taftish qildirdi. Soʻngra Biyaminni yukini tekshirishganda, u idishni topishdi. Shunda akalari: „Agar bu oʻgʻirlagan boʻlsa, bundan oldin uning akasi ham oʻgʻirlagan edi“, — deyishdi. Yusuf alayhissalom buni koʻngliga tugib qoʻydi, ammo ularga oshkor qilmadi va: „Oʻzingiz yomonroq turumdasiz. Alloh siz vasf qilayotgan narsani yaxshi bilguvchi zotdir“, — dedi.

Yusuf alayhissalom yoshligida uning ona tomondan bobosi mushrik boʻlib butga sigʻinganini koʻrganda, oʻsha butni olib ketib, sindirgan boʻladi. Akalari shunga ishora qilib bu gaplarini aytgan edilar.

Keyin akalari: „Ey, Aziz, buni katta yoshli chol otasi bor. Birimizni uning oʻrniga ol. Biz seni yaxshilik qiluvchilardan ekanligingni koʻrmoqdamiz“, — deyishdi. Yusuf: „Narsamizni huzuridan topgan odamdan boshqani olib qolishdan Alloh saqlasin. Aks holda, albatta, zolimlardan boʻlib qolamiz“, — dedi va oʻzi bilan ukasini olib qoldi.

Ukalaridan umidini uzgandilar. Chetga chiqib xufyona maslahat qildilar. Yusufning eng katta akasi boʻlib oʻtganlardan keyin mas’uliyatni his etdi va aytdi: "Otangiz sizdan Alloh nomi bilan vasiyqa olganini va bundan oldin Yusuf haqida qilgan aybingizni bilmaysizlarmi? Men toki otam menga izn bermaguncha yoki Alloh hukm chiqarmaguncha bu yerdan qimirlamasman. U hukm chiqaruvchilarning eng yaxshisidir. Otangiz oldiga qaytinglar, bas unga: „Ey, otamiz, haqiqatda oʻgʻling oʻgʻrilik qildi. Biz faqat oʻzimiz bilgan narsaga guvohlik berdik, xolos. Biz gʻaybni biluvchi emas edik. Biz boʻlgan shahardan soʻra va biz uchragan karvondan soʻra, biz, albatta, rostgoʻylardanmiz“, denglar", — dedi.

Qolganlari otasining oldiga borib boʻlgan voqeani aytdilar. Bularni eshitib Yaʼqub alayhissalom: „Yoʻq, havoi nafsingiz sizga bir ishni yaxshi koʻrsatdi. Endi meni ishim chiroyli sabr qilish. Shoyadki, Alloh ularning hammasini huzurimga jamlab keltirsa. Albatta, Uning Oʻzi bilguvchi va hikmatli zotdir“, — dedi. Yaʼqub alayhissalom Yusufni yoʻqotganida ham shu gapni aytgandi. Bu safar ham shuni takrorlab, hamma oʻgʻillarimni Alloh jamlab keltirsaydi, deb umid qildi. Va oʻgʻillaridan yuz burib, dardini ichiga yutib, „Oh, Yusuf!“ deganicha koʻp yigʻladi. Koʻp yigʻlaganligidan koʻzlari koʻr boʻldi. Bir qancha vaqt oʻtgandan keyin oʻgʻillari bundan xabardor boʻlib, unga: „Allohga qasamki, toki madordan ketguningizcha, toki halok boʻluvchilardan boʻlguningizcha Yusufni zikr qilaverasiz“, — dedilar. Yaʼqub alayhissalom: „Albatta, men dard-u hasratimdan faqat Allohning Oʻziga shikoyat qilmoqdaman va Allohdan siz bilmagan narsani bilaman. Ey, oʻgʻillarim boringlar, Yusufni va uning ukasini izlanglar, Allohning rahmatidan noumid boʻlmanglar. Haqiqatda Allohning rahmatidan faqat kofir qavmlargina noumid boʻlurlar“, — dedi.

Har borganlarida olib kelgan taomlari bir yilga yetardi. Keyingi yili oʻgʻir ahvolga tushdilar. Azizga olib boradigan deyarli sarmoyalari yoʻq edi. Shunday boʻlsa ham bor yoʻqlarini toʻplab, Misrga bordilar. Yusuf alayhissalomning oldiga kirganlarida: „Ey, Aziz, bizni va ahlimizmi zarar tutdi va arzimagan sarmoya keltirdik. Bas, bizga oʻlchovni toʻliq qilib ber va sadaqa ham ber. Alloh, albatta, sadaqa beruvchilarni mukofotlaydir“, — dedilar. Avval oʻzlari yomon koʻrib, oʻldirishni niyat qilgan kishidan endi sadaqa soʻrash holiga yetdilar, ammo uni Yusuf ekanligini bilmasdilar. Shu holda Yusuf alayhissalom: „Johillik paytingizda Yusufga va uning inisiga nima qilganlaringizni bilasizlarmi?“, — dedi. Shunda akalari hayron boʻlib qoldilar. Koʻzlari Aziz siymosida Yusufni koʻrdi, quloqlari uning ovozini eshitdi va: „E-e, hali sen, sen Yusufmisan?!“, — dedilar. Yusuf alayhissalom: „Men Yusufman, — Binyaminni ularga ishora qilib, — mana bu inim. Alloh bizga marhamat koʻrsatdi. Haqiqatda kim taqvo va sabr qilsa, Alloh, albatta, goʻzal ish qiluvchilarning ajrini zoye qilmagay“, — dedi. Soʻng akalari: „Allohga qasamki, haqiqatda Alloh seni bizdan ustun qildi. Biz esa xatokorlardan boʻldik“, — deyishdi. Yusuf alayhissalom ularning avvalgi qilmishlarini kechirgandi. Shuning uchun u: „Bugungi kunda sizni ayblash yoʻq. Sizlarni Alloh magʻrifat qilgay. U rahm qilguvchilarning eng rahmlirogʻidir“, — dedi. Akalari otasi haqida unga aytishgach, Yusuf: „Mening mana bu koʻylagimni olib borib, otamning yuziga tashlangiz. Soʻngra ahlingiz ila jam boʻlib huzurimga kelinglar“, — dedi. Bir koʻylak bilan koʻzning tuzalishi, albatta, paygʻambarlarga Alloh ato etgan moʻjizalardandir.

Akalari Misrdan karvon bilan yoʻlga chiqdilar. Yaʼqub alayhissalom va oilasi Kaʼnonda yashardi. Misr bilan uning orasi sakkiz kunlik yoʻl edi. Ammo, karvon joyidan qoʻzgʻalishi bilan Yaʼqub alayhissalomga Yusufning hidi sezildi va atrofidagilarga: „Meni aqldan ozgan demanglar-u, albatta, men Yusufning hidini sezmoqdaman“, — dedi. Uning huzuridagilar bunga ishonmadi. Shu sabab ular: „Allohga qasamki, sen hali ham eski adashuvingdasan“, — deyishdi.

Oʻgʻillari yetib kelib, koʻylakni uning yuziga tashlaganlarida, yana koʻzlari ochildi. Yaʼqub alayhissalom: „Sizlarga men, Allohdan sizlar bilmaydigan narsani bilaman, demaganmidim?“, — dedi. Oʻgʻillari: „Ey, otamiz, gunohlarimiz uchun istigʻfor ayt. Albatta biz xatokorlardan boʻlgan ekanmiz“, — dedilar. U: „Sizlar uchun Robbimga istigʻfor aytaman. Albatta, Uning Oʻzi magʻrifat qilguvchi va rahmli Zotdir“, — dedi.

Shundan soʻng hammalari Yaʼqub alayhissalom boshchiligida yurtlari Kaʼnondan Misrga qarab yoʻlga tushdilar. Ularni Misrning chegarasida Yusuf alayhissalom kutyotgan edi. Ular Yusuf alayhissalomning huzuriga kirgan chogʻlarida u oʻzini ota-onasining quchogʻiga otdi va: „Allohning xohishi ila Misrga omonlikda kiringlar!“, — dedi. Soʻng Misrga kelib Yusufning saroyiga kirganlarida u ota-onasini oʻz taxtiga chiqardi. Keyin ota-onasi va akalari Yusufga sajda qilgan hollarida yiqildilar. Bu ibodat sajdasi emas, hurmat sajdasi edi. Shunda Yusuf alayhissalom otasiga: „Ey, otajon, bu avval koʻrgan tushimning taʼbiridir. Robbim uni haqqa aylantirdi. Darhaqiqat, U menga yaxshilik qildi. Meni qamoqdan chiqardi. Shayton men bilan akalarimning orasini buzgandan soʻng, sizlarni biyobondan olib keldi. Albatta, Robbim nimani xohlasa, oʻshanga latifdir. Albatta, Uning Oʻzi bilguvchi va hikmatli zotdir“, — dedi. Qissa boshidagi Yusufning oʻn ikki yoshida koʻrgan tushi haqiqatga aylandi. Baʼzi manbalarda Yusufning oʻsha tushi bilan bu voqeagacha 22 yil oʻtgan deyiladi, baʼzilarida 40 yil. Qaysi biri toʻgʻri ekanligini Allohning Oʻzi biladi. Yusuf alayhissalom soʻzida davom etib Allohga duo qildi: „Ey, Robbim, haqiqatda menga mulk berding va menga tushlarning taʼbirini oʻrgatding. Ey, osmonlar-u yerni yaratgan zot! Sen dunyo-yu oxiratda mening valiyyimsan. Meni musulmon holimda jonimni olgin va solihlar qatoriga qoʻshgin“.

Mana shu yerda Yusuf alayhissalomning qissasi oʻz nihoyasiga yetadi. „Yusuf“ surasi 111 oyatdan iborat. 101-oyatda Yusuf alayhissalomning qissasi yakunlanadi.

Islom anʼanasida Yusuf chiroyli yigit sifatida tasvirlanadi. Qurʼonda Alloh barcha ummatlari boshlariga tushgan balo-qazolarga sabr-qanoat qilsa, ularni kulfatlardan xalos etib, saodatli kunlarga yetkazajagi uqtiriladi. Oʻrta asrlar musulmon sharqida yaratilgan koʻpchilik badiiy asarlarda Yusuf haqidagi rivoyatdan keng foydalanilgan (qarang "Yusuf va Zulayho").

Yusuf (Ivrit: יוֹסֵף/Yosef, Arabcha: يوسف/Yusuf) Yahudiy dinining otasi, Islomga koʻra esa payg'ambardir. Yoqubning oʻn ikki oʻlidan oʻn birinchisi. Buvasi Ishoq, Buvasining otasi Ibrohim. Yoqubning eng yahshi koʻrgan hotinidan tugʻilgan eng suyukli oʻgʻlidir. Yusufga Tangri tarafidan tushlarni tabirlash qobiliyati berilgan edi. Hasadchi akalari uni oldin chuqurga otadilar, keyin esa Misrli savdogarlarga qul sifatida sotadilar.

Yahudiy dinida va Islomda Yusuf haqidagi qissa bir biriga juda oʻxshash. Xristiyanlardagi Yusuf haqidagi bahs Yahudiylarniki bilan bir xil. Qur'onning Yusuf surasida Yusufning hayot hikoyasi haqida yozilgan.

Yahudiy va Xristian dinlariga koʻra Yusuf qissasi[tahrir]

Yusufning ota-onasi va qardoshlari[tahrir]

Yusufning otasi, otasi Ishoqni aldab, ukasining oʻrniga paygʻambar boʻladi. Yolgʻon oshkora boʻlgandan soʻngra ukasining uni oʻldirishidan qoʻrqib togʻasini oldiga qochadi. Togʻasi Lavonning oldida choʻpon boʻlib ishlaydi. Togʻasining Lea va Rahel nomli ikki qizi boʻladi. Togʻasi ikki qizini ham Yoqubga beradi. Lekin Yoqub Rahelni sevadi. Har bir qizi uchun togʻasiga yetti. yildan ishlab berishi kerak boʻladi.

Yoqubning Leadan Ruben, Shimon, Levi, Yahuda, Issokor va Zavulun nomli olti oʻgʻli boʻladi. Suyukli hotini Rahel esa bepusht edi. Yoqubning ikki hizmatkori Bilha va Zilpadan Dan, Naftali, Gad, Asher nomli bolalari bor edi. Tangri Rahelni duolarini qabul qiladi va unga bepusht boʻlsada farzand — Yusufni ato qiladi.

20 yil ishlagach Yoqub oilasi va mollarini olib togʻasini oldidan ketadilar. Oʻz oʻlkasiga qaytayotganda Tangri unga Isroil nomini beradi. Qaytgach ukasi uni kechiradi. Bu yerda Rahel yana bir oʻgʻil tugʻadi. Shunday qilib Yoqubning Isroiloʻgʻillarini tashkil qilgan 12 oʻgʻli boʻladi.

Yusufning tushlari[tahrir]

Yusuf tugʻilganida yoqub juda qari edi. Akalaridan ancha kichik boʻlgan Yusufga koʻproq eʼtibor qaratar edi. Akalari Yusufga hasad bilan qarar edilar. Akalari bilan qoʻylarni oʻtlatar va uyga qaytgach akalarini qilmishlarini otasiga aytib berar edi.

Bir kuni Yusuf tush koʻradi. Tushida akalari bilan dalada bugʻdoy bogʻlayotgan edilar. Birdaniga uning bogʻi tushib ketadi va akalarining bogʻlari unga tazim qiladilar. Bu tushini otasiga aytib bergandan keyin akalari undan yanada nafratlandilar.

Yusuf yana bir tush koʻradi. tushida oy, quyosh va oʻn bir yulduz Yusufga tazim qiladilar. Bu tushni otasiga aytib berganidan keyin, otasi gʻazablanib:"Nima? Men, onang va akalaring sanga tiz choʻkamizmi"-deydi.

Chuqurga otilishi va qul qilib sotilishi[tahrir]

Bir kuni Yusufning akalari qoʻy toʻdalarini oʻtlatish uchun Dotanga kettilar va u yerda Yusufni oʻldirishni planladilar. Otasi Yusufni akalarining orqasidan yuboradi. Akasi Ruben, uni oʻldirish oʻrniga bir chuqurga otishni maslahat qiladi va uni chuqurga otadilar. Bir qancha vaqt oʻtgach Misrli savdogarlarning karvonini qorasi koʻrinadi. U bizning ukamiz, uni oʻldirmaylik, yahshisi shu savdogarlarga sotaylik, deb uni 20 kumush tangaga sotib yuboradilar. Yusufni kiyimlarini hayvon qoniga bulgʻab otasiga olib boradilar va uni yitqich hayvonlar yeganiga otasini ishontiradilar.

Misrli savdogarlar Yusufni Fir’avnning yaqin hizmatchilaridan boʻlgan Potifarga sotadilar.

Yusufning zindonga tushishi[tahrir]

Yusuf Potifarning uyida yashar edi. Qilgan har ishida yutuqlarni qoʻlga kiritar edi. Yusuf juda chiroyli edi. Potifarning hotini u bilan birga boʻlishni hohladi. Lekin Yusuf unga qarshilik koʻrsatadi. Ayol gʻazablanib baqiradi va Yusuf qochadi. Yusuf u bilan yotishga harakat qilganini eriga aytadi. Lekin eri Yusufga ishonadigan boʻladi. Uni oʻli jazosidan qutqarib maʼlum vaqt uchun zindonga ottiradi.

Zindonda qilgan tush tabirlari[tahrir]

Zindonchiboshi Yusufdan mamnun boʻlib uni butun zindonlagilarga bosh qiladi.

Fir’avnning ikki hizmatchisi zindonga tashlanadi. Yusuf esa ularning hizmatiga topshiriladi. Bir kuni ikkisi ham xafa boʻlib oʻtirganlarida Yusuf ulardan bu hafagarchilikni sababini soʻraydi. Ikkisi ham shu kecha tush koʻrgan boʻladilar va tushlarini tabirlashni Yusufdan soʻraydilar. Birinchisiga 3 kun dan keyin bu yerdan chiqasan, ikkinchisiga esa uch kundan keyin osilishini tabir qiladilar.

Uch kundan keyin tabir togʻri chiqib, biri erkinlikka chiqariladi biri esa oiladi.

Fir'avnning tushi[tahrir]

Yusuf zindonda yana ikki yil qoladi. Keyin Fir’avn bir tush koʻradi. Tushida Nilning qirgʻogʻida turar edi, Nildan chiroyli va semiz yetti sigir chiqadi va ularni ketlaridan yetti hunuk va ozgʻin sigirlar chiqib semiz sigirlarni yeydilar. Yana shunga oʻhshash bir tush koʻradi. Bu safar havotirlanib butun Misrlik sehrgarlarni va munajjimlarni chaqirtiradi. Lekin hich qaysisi bu tushni tushuntirib bera olmaydilar. Oʻsha vaqt Potifar Yusuf haqida aytib beradi Fir’avnga va Fir’avn Yusufni oldiga keltirishni buyuradi. Yusuf Misrda yetti yil moʻllik boʻlishini keyin esa yetti yel qurgʻoqchilik va yoʻchilik boʻlishini tabir qiladi. Misirning boshiga aqilli odam hokim qilinib moʻllik davridan ochlik davri uchun hosilni bir qismini omborga yigʻilishi kerakligini aytadi.

Yusufning hokim boʻlishi[tahrir]

Fir’avn Yusufni bu soʻzlaridan tasirlanib qoʻlidagi uzukni chiqarib Yusufni qoʻliga taqadi va uni Butun Misr hukumdori qilib tayinladi. U Fir’avndan keyin ikkinchi oʻrinda turar edi. Asenat nomli qiz bilan uylanadi. Asenatdan Manashshe va Efrayim nomli ikki oʻgʻli boʻladi. Ularni kutayotgan yoʻqchilik yillari uchun moʻllik yillarida toʻplay olganicha hosil toʻplatadi.

Akalari bilan uchrashishi[tahrir]

Yetti yillik moʻllik tugab, qurgʻoqchilik va yoʻqchilik yillari boshlandi. Yoqub va oilasining ham oziqlari tugab borayotgan edi. Oʻsha paytlar hamma Yusufdan toʻplangan hozilni sotib olayotgan edilar. Eng kichik oʻgʻlidan tashqari hamma oʻn oʻgʻlini Yoqub Misrga yuvoradi.

Yusuf akalarini taniydi lekin akalari uni tanimaydilar. Misrga shpion boʻlib kelgansiz deb uni ishontirishlari uchun hayotlarini aytib berishlarini istaydi. Akalari, bu hamma boʻlayotgan voqealar Yusufga qilgan qilmishlarimiz uchun jazo deb oralarida Ivrit tilida gaplashdilar. Yusuf ularni tushunmaydi deb oʻyladilar. Yusuf akasi Shimonni asrga qoldirib qoganlariga bugʻdoy berib joʻnatdi. Bugʻdoyni orasiga esa bugʻdoyni sotib olgan yigirma kumush tangani ham qoʻydi.

Uyga qaytgach Misr hukmdori eng kichik ukalari Bunyaminni ham koʻrmoqchi ekanligini aytdilar va uni zoʻrgʻa koʻndirib ukalarini ham olib qaytadilar Misrga. Bugʻdoyni ichiga bekitilgan yigirma kumush tanga va uni ikki qati pul bilan qaytadilar. Yusuf ularni birga ovqatlanishga taklif qiladi. Ertasi kuni qoplarga bugʻdoy toʻldirtirib Bunyaminning qopiga bergan pullari va fol ochadigan idishini soldirdi. Akalari vataniga qaytayotganlarida ularni toʻhtattirdi va oʻgʻrilikda aybladi. Akalari ogʻrilik qilmaganlariga amin edilar va ogʻrini topsen uni oʻldirishini va qoganlari unga qul boʻlishlarini aytdilar. Bunyaminni qopidan chiqgach unga uni oʻrniga ulardan birini oʻldirishlarini yolvordilar. Yusuf oldidagi butun Misrliklani chiqardi tashqariga va baqirib yigʻlab bir necha yil oldin qul qilib sotgan ukalari u ekanligini aytdi. Yusuf akalarini topganini eshitgan firavn xursand boʻldi va butun oilasini Misrga taklif qildi. Akalariga uyga qaytib otasini ham olib kelishlarini aytdi. Akalari uyga kelib Yoqubga boʻlganlarni aytib berdilar. Shu kecha Yoqubga tushida Tangri: "Misirga ket, u yerda koʻpayinglar, sizlarni yana oʻz mamlakatilarga qaytaraman, koʻzlaring Yusufning qoʻllarida yumiladi"-deydi.

Yoqub va Isroiloʻgʻillarini Misrga joylashishi[tahrir]

Yoqub butun oilasi bilan Misrga keladi. Fir’avn ularni Gosheshdagi Ramzes shahriga joylashtiradi. Ulardan baʼzilarini saroyning toʻdalariga bosh choʻpon qilib tayinlaydi. Bu vaqtlar Yoqub 130 yoshda edi.

Ochlik yanada kuchaydi. Halq bor pullarini Yusufga olib kelib bugʻdoy sotib olar edilar. lekin halqni puli qolmaydi va Yusuf hayvonlarning oʻrniga bugʻdoy berishni boshlaydi. Keyinchalik esa oʻz jonlari va yerlarini oʻrniga bugʻdoy bera boshladi. Shunday qilib Yusuf butun Misr halqini qulga aylantirdi.

Isroil(Yoqub)ning oʻlimi[tahrir]

Yusuf otasini kasal boʻlib qolganini va ogʻir ahvolda ekanligini eshitdi va ogʻillarini olib otasini oldiga keldi. Yoqub: "Otalarim Ibrohim va Ishoqlar hizmat qilgan, manga choʻponlik qilgan Tangri, mani butun yomonliklardan asragan farishta bu yoshlarni tabarruk qilsin! Ismim va otalari Ibrohim va Ishoq bu yoshlar bilan yashasin! Yer yuzida koʻpaya olganlaricha koʻpaysinlar!"-deb nevaralarini tabarruk qildi. Oʻng qoʻlini katta o-nevarasi Manashshening emas balki kichik nevarasi Efrayimning boshiga qoʻydi va undan katta halq chiqishini aytdi. Keyin Yoqub oʻgʻillariga ohirgi soʻzlarini aytib , 147 yoshida oʻladi.

Yusufning oʻlimi[tahrir]

Otalari oʻlganidan keyin, Yusufning akalari Yusuf ulardan oʻch olishi mumkunligi oʻylab qoʻrqdilar. Shu sababli otalari oʻlishidan oldin Yusufdan akalarini kechirishini soʻraganligi haqida yolgʻon toʻqib chiqaradilar. Yusuf, qoʻrqmasliklarini u Hudo emasligini va ularni ham bolalarni ham boqishini aytdi.

Yusuf 110 yil yashaydi. Chevaralarini ham koʻrishga muyassar boʻldi. Oʻlishidna oldin: "Men oʻlyapman, lekin Tangri sizga yordam etadi, sizlarni Ibrohim, Ishoq va Yoqubga soʻz bergan tuproqlarga olib boradi. Tangri albatta sizga yordam beradi, oʻshanda meni suyaklarimni bu yerdan olib ketasiz" dedi. Yusuf Misrda mumyolandi.

Islomga koʻra Yusuf[tahrir]

Yusuf Islomda Paygʻambardir. Yusuf haqida Qur’onning Yusuf Surasida aytib oʻtiladi. Qur’onda bayon qilinmagan joylari esa din olimlari tarafidan aniqlangan.

Yusuf haqida Qur'on va Tavrotdagi farqlar[tahrir]

Qur’onda Yusufga otasi bergan uzun va rango-rang choʻpon haqida gapirilmaydi.

Qur’onda Yusufni „Oy, Quyosh va 11 yulduz unga tazim qilgani“ haqidagi tushni otasiga aytib bergach, otasi bu tushni akalariga aytmaslikni buyuradi. Qur’onda Yusufning boshqa tushi haqida gapirilmaydi.

Qur’onda akalari Yusufni ular bilan birga qoʻylarni oʻtlatish uchun qirga ketishini otasidan soʻraydilar, lekin otasi Yusufni boʻri yeyishidan qoʻrqib boshida ularga ruhsat bermaydi, keyinchalik rozi boʻladi.

Akalari uni oʻldirmoqchi boʻlganlarida ularning orasidan biri uni chuqurga otishni taklif qiladi. Uning kimligi Qur’onda aytilmagan.

Akalari Yusufning qonli koʻynagini otasiga olib borib uni boʻri yeganligini aytadilar. Tavrotda esa ular qonli koʻynakni topib olganliklarini aytadilar.

Yusufni chuqurda kim topganligi haqida Qur’onda yozilmagan. Qur’onda akalari uni chuqurda tashlab ketganliklari aytiladi.

Qur’onga koʻra firavnning tushini Yusufning qamoqda oʻtirib chiqgan, eski zindondoshi unga kelib aytadi va tabir qilishini hohlaydi. Tavrotda esa Yusuf Firavnning oldiga chaqirilib tushni uni huzurida tushuntiradi.

Akalari Yusufning huzuriga borgan paytdagi voqealar Qur’onda yoʻq. Akalari qopda bugʻdoy sotib olgan pullarini topgach bu pul bilan yana sotib olmiqchi boʻladilar.

Qur’onda Havfsizlik maqsadida Misrga har biri boshqa boshqa eshiklardan kiradilar. Bu haqda Tavrotda aytilmagan.

Qur’onda Misrdan ketayotganlarida qoplariga berkitilgan Yusufning fol ochadigan idishi emas balki suv ichadigan idishi ekanligi yozilgan.

Qur’onda Yusuf oldin faqatgina ukasiga uning akasi ekanligini aytadi. Qolganlari esa keyinroq uni ukalari ekanligini tushunib yetadilar.

Qur’onda Yusufni yoʻqotgandan keyin Yoqubning koʻzlari koʻr boʻlishi va uni tuzatish uchun Yusuf unga oʻz koʻylagini yuvoradi va Yoqubning koʻzlari tuzalari. Bu haqda Tavrotda yozilmagan