Yusuf

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Potifarning hotinidan qochayotgan Yusuf, (Philipp Veit)

Yusuf — Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri. Rivoyatlarga koʻra, Yaʼqub paygʻambarning Rohila ismli xotinidan boʻlgan sevikli oʻgʻli. Bibliyada Iosif deb tilga olingan. Qurʼonning 12surasi Yu.nomi bilan ataladi. Alloh Yu.ga tushlar taʼbirini aniq ayta olish qobiliyatini ato etdi. Naql qilishlaricha, Yaʼqub oʻz farzandlari orasida Yu.ni koʻproq yaxshi koʻrar edi. Akalari unga hasad qilib Yu.ni quduqqa tashlab yuboradilar, otalariga esa, Yu.ni dashtda boʻri yeb ketdi, deb yolgʻon gapiradilar. Karvonda ketayotganlar Yu.ni quduqdan chiqarib misrlik katta amaldorga sotadilar. Amaldorning xotini Zulayho Yu.ni sevib qolib yoʻldan urmoqchi boʻladi. Yu. zino qilishdan oʻzini tiyadi, lekin Zulayho igʻvosi tufayli gunohsiz zindonga tashlanadi. Zindondagilarning va Misr hokimining tushi taʼbirini toʻgʻri aytib, u yerdan qutuladi. Davlat xazinasini saklovchi lavozimiga tayinlanadi. Yu. Misr taxtida adolat bilan hukm yurgiza boshladi. Zulayhoni oʻz nikohiga oladi. Boshqa davlatlarda ocharchilik yuz berganda ham, Misr zaminida toʻkinchilik boʻladi. Ittifoqo Kanʼon (hoz. Livan)dan uning akalari don soʻrab kelib qolib, Yusufni tanimaydilar. Yusuf bir puxta tadbir bilan ularni oʻz xatogunohlariga iqror qiladi va otasi Yaʼqubning qoʻzlari ochilishiga sabab boʻladi. Uni Misrga olib keladi. Islom anʼanasida Yu. chiroyli yigit sifatida tasvirlanadi. Qurʼonda Alloh barcha ummatlari boshlariga tushgan baloqazolarga sabrqanoat qilsa, ularni kulfatlardan xalos etib, saodatli kunlarga yetkazajagi uqtiriladi. Oʻrta asrlar musulmon sharqida yaratilgan koʻpchilik badiiy asarlarda Yu. haqidagi rivoyatdan keng foydalanilgan (q. "Yusuf va Zulayho").

Yusuf (Ivrit: יוֹסֵף/Yosef, Arabcha: يوسف/Yusuf) Yahudiy dinining otasi, Islomga koʻra esa payg'ambardir. Yoqubning oʻn ikki oʻlidan oʻn birinchisi. Buvasi Ishoq, Buvasining otasi Ibrohim. Yoqubning eng yahshi koʻrgan hotinidan tugʻilgan eng suyukli oʻgʻlidir. Yusufga Tangri tarafidan tushlarni tabirlash qobiliyati berilgan edi. Hasadchi akalari uni oldin chuqurga otadilar, keyin esa Misrli savdogarlarga qul sifatida sotadilar.

Yahudiy dinida va Islomda Yusuf haqidagi qissa bir biriga juda oʻxshash. Xristiyanlardagi Yusuf haqidagi bahs Yahudiylarniki bilan bir xil. Qur'onning Yusuf surasida Yusufning hayot hikoyasi haqida yozilgan.

Yahudiy va Xristian dinlariga koʻra Yusuf qissasi[tahrir]

Yusufning ota-onasi va qardoshlari[tahrir]

Yusufning otasi, otasi Ishoqni aldab, ukasining oʻrniga paygʻambar boʻladi. Yolgʻon oshkora boʻlgandan soʻngra ukasining uni oʻldirishidan qoʻrqib togʻasini oldiga qochadi. Togʻasi Lavonning oldida choʻpon boʻlib ishlaydi. Togʻasining Lea va Rahel nomli ikki qizi boʻladi. Togʻasi ikki qizini ham Yoqubga beradi. Lekin Yoqub Rahelni sevadi. Har bir qizi uchun togʻasiga yetti. yildan ishlab berishi kerak boʻladi.

Yoqubning Leadan Ruben, Shimon, Levi, Yahuda, Issokor va Zavulun nomli olti oʻgʻli boʻladi. Suyukli hotini Rahel esa bepusht edi. Yoqubning ikki hizmatkori Bilha va Zilpadan Dan, Naftali, Gad, Asher nomli bolalari bor edi. Tangri Rahelni duolarini qabul qiladi va unga bepusht boʻlsada farzand — Yusufni ato qiladi.

20 yil ishlagach Yoqub oilasi va mollarini olib togʻasini oldidan ketadilar. Oʻz oʻlkasiga qaytayotganda Tangri unga Isroil nomini beradi. Qaytgach ukasi uni kechiradi. Bu yerda Rahel yana bir oʻgʻil tugʻadi. Shunday qilib Yoqubning Isroiloʻgʻillarini tashkil qilgan 12 oʻgʻli boʻladi.

Yusufning tushlari[tahrir]

Yusuf tugʻilganida yoqub juda qari edi. Akalaridan ancha kichik boʻlgan Yusufga koʻproq eʼtibor qaratar edi. Akalari Yusufga hasad bilan qarar edilar. Akalari bilan qoʻylarni oʻtlatar va uyga qaytgach akalarini qilmishlarini otasiga aytib berar edi.

Bir kuni Yusuf tush koʻradi. Tushida akalari bilan dalada bugʻdoy bogʻlayotgan edilar. Birdaniga uning bogʻi tushib ketadi va akalarining bogʻlari unga tazim qiladilar. Bu tushini otasiga aytib bergandan keyin akalari undan yanada nafratlandilar.

Yusuf yana bir tush koʻradi. tushida oy, quyosh va oʻn bir yulduz Yusufga tazim qiladilar. Bu tushni otasiga aytib berganidan keyin, otasi gʻazablanib:"Nima? Men, onang va akalaring sanga tiz choʻkamizmi"-deydi.

Chuqurga otilishi va qul qilib sotilishi[tahrir]

Bir kuni Yusufning akalari qoʻy toʻdalarini oʻtlatish uchun Dotanga kettilar va u yerda Yusufni oʻldirishni planladilar. Otasi Yusufni akalarining orqasidan yuboradi. Akasi Ruben, uni oʻldirish oʻrniga bir chuqurga otishni maslahat qiladi va uni chuqurga otadilar. Bir qancha vaqt oʻtgach Misrli savdogarlarning karvonini qorasi koʻrinadi. U bizning ukamiz, uni oʻldirmaylik, yahshisi shu savdogarlarga sotaylik, deb uni 20 kumush tangaga sotib yuboradilar. Yusufni kiyimlarini hayvon qoniga bulgʻab otasiga olib boradilar va uni yitqich hayvonlar yeganiga otasini ishontiradilar.

Misrli savdogarlar Yusufni Fir’avnning yaqin hizmatchilaridan boʻlgan Potifarga sotadilar.

Yusufning zindonga tushishi[tahrir]

Yusuf Potifarning uyida yashar edi. Qilgan har ishida yutuqlarni qoʻlga kiritar edi. Yusuf juda chiroyli edi. Potifarning hotini u bilan birga boʻlishni hohladi. Lekin Yusuf unga qarshilik koʻrsatadi. Ayol gʻazablanib baqiradi va Yusuf qochadi. Yusuf u bilan yotishga harakat qilganini eriga aytadi. Lekin eri yusufga ishonadigan boʻladi. Uni oʻli jazosidan qutqarib maʼlum vaqt uchun zindonga ottiradi.

Zindonda qilgan tush tabirlari[tahrir]

Zindonchiboshi Yusufdan mamnun boʻlib uni butun zindonlagilarga bosh qiladi.

Fir’avnning ikki hizmatchisi zindonga tashlanadi. Yusuf esa ularning hizmatiga topshiriladi. Bir kuni ikkisi ham hafa boʻlib oʻtirganlarida Yusuf ulardan bu hafagarchilikni sababini soʻraydi. Ikkisi ham shu kecha tush koʻrgan boʻladilar va tushlarini tabirlashni Yusufdan soʻraydilar. Birinchisiga 3 kun dan keyin bu yerdan chiqasan, ikkinchisiga esa uch kundan keyin osilishini tabir qiladilar.

Uch kundan keyin tabir togʻri chiqib, biri erkinlikka chiqariladi biri esa oiladi.

Fir'avnning tushi[tahrir]

Yusuf zindonda yana ikki yil qoladi. Keyin Fir’avn bir tush koʻradi. Tushida Nilning qirgʻogʻida turar edi, Nildan chiroyli va semiz yetti sigir chiqadi va ularni ketlaridan yetti hunuk va ozgʻin sigirlar chiqib semiz sigirlarni yeydilar. Yana shunga oʻhshash bir tush koʻradi. Bu safar havotirlanib butun Misrlik sehrgarlarni va munajjimlarni chaqirtiradi. Lekin hich qaysisi bu tushni tushuntirib bera olmaydilar. Oʻsha vaqt Potifar Yusuf haqida aytib beradi Fir’avnga va Fir’avn Yusufni oldiga keltirishni buyuradi. Yusuf Misrda yetti yil moʻllik boʻlishini keyin esa yetti yel qurgʻoqchilik va yoʻchilik boʻlishini tabir qiladi. Misirning boshiga aqilli odam hokim qilinib moʻllik davridan ochlik davri uchun hosilni bir qismini omborga yigʻilishi kerakligini aytadi.

Yusufning hokim boʻlishi[tahrir]

Fir’avn Yusufni bu soʻzlaridan tasirlanib qoʻlidagi uzukni chiqarib Yusufni qoʻliga taqadi va uni Butun Misr hukumdori qilib tayinladi. U Fir’avndan keyin ikkinchi oʻrinda turar edi. Asenat nomli qiz bilan uylanadi. Asenatdan Manashshe va Efrayim nomli ikki oʻgʻli boʻladi. Ularni kutayotgan yoʻqchilik yillari uchun moʻllik yillarida toʻplay olganicha hosil toʻplatadi.

Akalari bilan uchrashishi[tahrir]

Yetti yillik moʻllik tugab, qurgʻoqchilik va yoʻqchilik yillari boshlandi. Yoqub va oilasining ham oziqlari tugab borayotgan edi. Oʻsha paytlar hamma Yusufdan toʻplangan hozilni sotib olayotgan edilar. Eng kichik oʻgʻlidan tashqari hamma oʻn oʻgʻlini Yoqub Misrga yuvoradi.

Yusuf akalarini taniydi lekin akalari uni tanimaydilar. Misrga shpion boʻlib kelgansiz deb uni ishontirishlari uchun hayotlarini aytib berishlarini istaydi. Akalari, bu hamma boʻlayotgan voqealar Yusufga qilgan qilmishlarimiz uchun jazo deb oralarida Ivrit tilida gaplashdilar. Yusuf ularni tushunmaydi deb oʻyladilar. Yusuf akasi Shimonni asrga qoldirib qoganlariga bugʻdoy berib joʻnatdi. Bugʻdoyni orasiga esa bugʻdoyni sotib olgan yigirma kumush tangani ham qoʻydi.

Uyga qaytgach Misr hukmdori eng kichik ukalari Bunyaminni ham koʻrmoqchi ekanligini aytdilar va uni zoʻrgʻa koʻndirib ukalarini ham olib qaytadilar Misrga. Bugʻdoyni ichiga bekitilgan yigirma kumush tanga va uni ikki qati pul bilan qaytadilar. Yusuf ularni birga ovqatlanishga taklif qiladi. Ertasi kuni qoplarga bugʻdoy toʻldirtirib Bunyaminning qopiga bergan pullari va fol ochadigan idishini soldirdi. Akalari vataniga qaytayotganlarida ularni toʻhtattirdi va oʻgʻrilikda aybladi. Akalari ogʻrilik qilmaganlariga amin edilar va ogʻrini topsen uni oʻldirishini va qoganlari unga qul boʻlishlarini aytdilar. Bunyaminni qopidan chiqgach unga uni oʻrniga ulardan birini oʻldirishlarini yolvordilar. Yusuf oldidagi butun Misrliklani chiqardi tashqariga va baqirib yigʻlab bir necha yil oldin qul qilib sotgan ukalari u ekanligini aytdi. Yusuf akalarini topganini eshitgan firavn xursand boʻldi va butun oilasini Misrga taklif qildi. Akalariga uyga qaytib otasini ham olib kelishlarini aytdi. Akalari uyga kelib Yoqubga boʻlganlarni aytib berdilar. Shu kecha Yoqubga tushida Tangri: "Misirga ket, u yerda koʻpayinglar, sizlarni yana oʻz mamlakatilarga qaytaraman, koʻzlaring Yusufning qoʻllarida yumiladi"-deydi.

Yoqub va Isroiloʻgʻillarini Misrga joylashishi[tahrir]

Yoqub butun oilasi bilan Misrga keladi. Fir’avn ularni Gosheshdagi Ramzes shahriga joylashtiradi. Ulardan baʼzilarini saroyning toʻdalariga bosh choʻpon qilib tayinlaydi. Bu vaqtlar Yoqub 130 yoshda edi.

Ochlik yanada kuchaydi. Halq bor pullarini Yusufga olib kelib bugʻdoy sotib olar edilar. lekin halqni puli qolmaydi va Yusuf hayvonlarning oʻrniga bugʻdoy berishni boshlaydi. Keyinchalik esa oʻz jonlari va yerlarini oʻrniga bugʻdoy bera boshladi. Shunday qilib Yusuf butun Misr halqini qulga aylantirdi.

Isroil(Yoqub)ning oʻlimi[tahrir]

Yusuf otasini kasal boʻlib qolganini va ogʻir ahvolda ekanligini eshitdi va ogʻillarini olib otasini oldiga keldi. Yoqub: "Otalarim Ibrohim va Ishoqlar hizmat qilgan, manga choʻponlik qilgan Tangri, mani butun yomonliklardan asragan farishta bu yoshlarni tabarruk qilsin! Ismim va otalari Ibrohim va Ishoq bu yoshlar bilan yashasin! Yer yuzida koʻpaya olganlaricha koʻpaysinlar!"-deb nevaralarini tabarruk qildi. Oʻng qoʻlini katta o-nevarasi Manashshening emas balki kichik nevarasi Efrayimning boshiga qoʻydi va undan katta halq chiqishini aytdi. Keyin Yoqub oʻgʻillariga ohirgi soʻzlarini aytib , 147 yoshida oʻladi.

Yusufning oʻlimi[tahrir]

Otalari oʻlganidan keyin, Yusufning akalari Yusuf ulardan oʻch olishi mumkunligi oʻylab qoʻrqdilar. Shu sababli otalari oʻlishidan oldin Yusufdan akalarini kechirishini soʻraganligi haqida yolgʻon toʻqib chiqaradilar. Yusuf, qoʻrqmasliklarini u Hudo emasligini va ularni ham bolalarni ham boqishini aytdi.

Yusuf 110 yil yashaydi. Chevaralarini ham koʻrishga muyassar boʻldi. Oʻlishidna oldin: "Men oʻlyapman, lekin Tangri sizga yordam etadi, sizlarni Ibrohim, Ishoq va Yoqubga soʻz bergan tuproqlarga olib boradi. Tangri albatta sizga yordam beradi, oʻshanda meni suyaklarimni bu yerdan olib ketasiz" dedi. Yusuf Misrda mumyolandi.

Islomga koʻra Yusuf[tahrir]

Yusuf Islomda Paygʻambardir. Yusuf haqida Qur’onning Yusuf Surasida aytib oʻtiladi. Qur’onda bayon qilinmagan joylari esa din olimlari tarafidan aniqlangan.

Yusuf haqida Qur'on va Tavrotdagi farqlar[tahrir]

Qur’onda Yusufga otasi bergan uzun va rango-rang choʻpon haqida gapirilmaydi.

Qur’onda Yusufni „Oy, Quyosh va 11 yulduz unga tazim qilgani“ haqidagi tushni otasiga aytib bergach, otasi bu tushni akalariga aytmaslikni buyuradi. Qur’onda Yusufning boshqa tushi haqida gapirilmaydi.

Qur’onda akalari Yusufni ular bilan birga qoʻylarni oʻtlatish uchun qirga ketishini otasidan soʻraydilar, lekin otasi Yusufni boʻri yeyishidan qoʻrqib boshida ularga ruhsat bermaydi, keyinchalik rozi boʻladi.

Akalari uni oʻldirmoqchi boʻlganlarida ularning orasidan biri uni chuqurga otishni taklif qiladi. Uning kimligi Qur’onda aytilmagan.

Akalari Yusufning qonli koʻynagini otasiga olib borib uni boʻri yeganligini aytadilar. Tavrotda esa ular qonli koʻynakni topib olganliklarini aytadilar.

Yusufni chuqurda kim topganligi haqida Qur’onda yozilmagan. Qur’onda akalari uni chuqurda tashlab ketganliklari aytiladi.

Qur’onga koʻra firavnning tushini Yusufning qamoqda oʻtirib chiqgan, eski zindondoshi unga kelib aytadi va tabir qilishini hohlaydi. Tavrotda esa Yusuf Firavnning oldiga chaqirilib tushni uni huzurida tushuntiradi.

Akalari Yusufning huzuriga borgan paytdagi voqealar Qur’onda yoʻq. Akalari qopda bugʻdoy sotib olgan pullarini topgach bu pul bilan yana sotib olmiqchi boʻladilar.

Qur’onda Havfsizlik maqsadida Misrga har biri boshqa boshqa eshiklardan kiradilar. Bu haqda Tavrotda aytilmagan.

Qur’onda Misrdan ketayotganlarida qoplariga berkitilgan Yusufning fol ochadigan idishi emas balki suv ichadigan idishi ekanligi yozilgan.

Qur’onda Yusuf oldin faqatgina ukasiga uning akasi ekanligini aytadi. Qolganlari esa keyinroq uni ukalari ekanligini tushunib yetadilar.

Qur’onda Yusufni yoʻqotgandan keyin Yoqubning koʻzlari koʻr boʻlishi va uni tuzatish uchun Yusuf unga oʻz koʻylagini yuvoradi va Yoqubning koʻzlari tuzalari. Bu haqda Tavrotda yozilmagan