Yunus Qandimov
| Yunus Urazovich Qandimov | |
|---|---|
| Tavalludi |
4-sentyabr 1959-yil Oqqoʻrgʻon, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR |
| Vafoti |
20-mart 2005-yil (45 yoshda) Simferopol, Ukraina |
| Fuqaroligi | SSSR |
| Sohasi | shoir, tarjimon, publitsist |
| Mashhur sovrinlari |
 |
Yunus Urazovich Qandimov (Qandim) (qrim tatarcha: Yunus Qandım, Юнус Къандым; 1959-yil 4-sentyabr Oqqoʻrgʻon – 2005-yil 20-mart Simferopol) – Qrim-tatar shoiri, nosiri, tarjimoni, publitsisti, adabiyotshunosi, tarixchisi boʻlgan. Ukrainada xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (2000-yil).
Biografiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]1959-yil 4-sentabrda Oʻzbekiston Respublikasining Toshkent viloyati Oqqoʻrgʻon tumani Oqqoʻrgʻon qishlogʻida tugʻilgan.
„Jovti Vodi“ (Sariq suvlar) yaqinidagi Sovet armiyasida xizmat qilgan (1981-1983-yillar), ukrain tili va adabiyoti, ukrain – qrim-tatar ijtimoiy va madaniy aloqalari tarixi bilan qiziqqan.
1981-1989-yillarda – Qrim-tatar gazetasi „Leninskoe Znamya“ (Lenin bayrogʻi) (Toshkent) muxbiri, boʻlim boshligʻi.
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutini (qrim-tatar tili va adabiyoti fakulteti) tugatgandan soʻng 1981-1989-yillarda „Leninskoe znamya“ („Lenin bayrogʻi“) qrim-tatar respublika gazetasi tahririyatida ishlagan.
1989-yilda Qrimga qaytib borgan.
Qrimdagi faoliyati:
- 1989-1993-yillarda – „Dostluk“ („Doʻstlik“) va „Yañı dünya“ („Yangi dunyo“) gazetalari muxbiri.
- 1993-1996-yillarda – Qrim-tatar madaniyati jamgʻarmasi rahbari;
- 1996-2001-yillar – „Yangi dunyo“ gazetasi boʻlim mudiri;
- 2001-2005-yillar – Qrimdagi Butun Ukraina axborot-madaniy markazi tahririyat va nashriyot boʻlimi boshligʻi, Qrim muhandislik-pedagogika universitetining Qrim-tatar va turk filologiyasi kafedrasi oʻqituvchisi.
Qrim-tatar madaniyat jamgʻarmasini boshqargan. 2001-2005-yillarda Butun Ukraina axborot-madaniy markazi xodimi boʻlgan.
2005-yil 20-martda Simferopol shahrida vafot etgan.
Ijodiy faoliyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Oʻzbekiston Jurnalistlar uyushmasi va SSSR Jurnalistlar uyushmasi (1986-yil), Ukraina Milliy Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. Ukrainada xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (2000-yil).
„Sen dengizga oʻxshaysan“ birinchi Qrim-tatar tilidagi sheʼrlar toʻplami 1988-yilda nashr etilgan.
Vizual va tasviriy sheʼriyat janrida ijod qilgan Qandim sheʼriyatning Palindrom, akrostik kabi turlarini qayta tikladi. Sheʼriy uslub nafis metafora, lirizm, majoziy assotsiatsiyalarning toʻgʻriligi va kutilmaganligi bilan ajralib turadi, sharqona ornamentallik anʼanalariga amal qiladi[1].
Yunus Qandim kiyevlik shoir Nikolay Miroshnichenko bilan birgalikda Qrim-tatar adabiyoti antologiyasining uch jildini chop etishga tayyorlangan: sheʼrlari – „Okrushina sonsya“ (Quyoshdan bir parcha) va „Molitva lastochek“ (Qaldirgʻochlar duosi) – nasri vafotidan keyin nashr etilgan.
Tarjimonlik
[tahrir | manbasini tahrirlash]Qadimov ukrain, rus, belarus, oʻzbek, ozarbayjon, qozoq, qoraqalpoq shoir va nosirlari asarlarini qrim-tatar tiliga tarjima qilgan. Qandimov – Chingiz Dagji asarlari tarjimoni: 1992-yildan 2001-yilgacha Qadimov beshta romanini tarjima qilgan. Ijodiy merosda T.Shevchenko, Lesiya Ukrainka, M.Kotsyubinskiy, N.Voronoy, A.Krimskiy,P.Tichinya, V.Sosyura va boshqa shoir va nosirlar ijodining poetik talqini va tarjimalari muhim oʻrin tutadi.
Sheʼrlar toʻplamlari
- 1988-yil sheʼriyatda – „Siz dengizga oʻxshaysiz“ ("Ti na more poxoja ")
- 1997-yil sheʼriyatda – „Sariq on“ („Jyoltoe mgnovenie“)
- 2001-yil sheʼriyatda – „Umid ipi“ („Nit nadejdi“)
- 2008-yil sheʼriyatda – „Yurak bilan qoplangan yer“ („Serdsem prikrita zemlya“)
- 2009-yil sheʼriyatda – „Koʻzda uyqu yoʻq“ („Net sna v glazax“)
Ilmiy-tahririy faoliyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Yunus Qandimov oʻttizdan ortiq ilmiy maqolalar, jumladan „Qurultoy: bu qanday boʻldi“ ilmiy-publisistik maqola va Qrim Xalq Respublikasi hukumatining birinchi raisi (1917-1918-yil) Noʻman Chelebijixonning „Jang maydonida oʻt oʻsmaydi…“ nomli monografiyasi muallifi, yigirmaga yaqin badiiy adabiyot, ilmiy-ommabop kitoblar, darsliklar, oʻquv qoʻllanmalar va lugʻatlarning muharriri. Turkiya, Ruminiya, MDH davlatlarida oʻtkazilgan koʻplab konferensiya, simpoziumlarda qatnashgan.
Ilmiy va publitistik asarlarida 20-asr boshidagi qrim-tatar milliy ozodlik harakati, I.Gasprinskiy, N.Chelebijixon, A.Ozenbashli, E. Shemi-zodalar faoliyatini yoritgan.
Ijodkorlikning maʼnosi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Qadimovning ijodi Qrim maktablari va oliy oʻquv yurtlarida oʻrganiladi, uning sheʼrlariga oʻttizdan ortiq qoʻshiqlar yozilgan, ular tinglovchilar orasida mashhurdir. 2002-yilda Qrim-tatar akademik musiqa va drama teatri sahnasida uning tarjimasida Lesya Ukrainkaning „Oʻrmon qoʻshigʻi“ sahnalashtirilgan („Orman tyurkyusi“).
Oilasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Xotini – Sabriya Kandimova, Butun Ukraina axborot-madaniy markazi tahririyat va nashriyot boʻlimining yetakchi muharriri. Y.Qandimning soʻnggi ikki sheʼriy toʻplamini tuzgan.
Manbalar va adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- „V.I Gumenyuk“. Yunus Qandim // Yensiklopedіya іstorії Ukraїni : 10 jildda. / Tahririyat: V. A. Smolij (bosh) va in. ; Ukraina Milliy fanlar akademiyasining Ukraina tarixi instituti . – K . : Naukova Dumka, 2007. – T. 4: Ka – Kom. – S. 79. – ISBN 978-966-00-0692-8 . (ukr. )
- "M. N. Miroshnichenko, S. Shukurjbtv. Yunus Qandim // Kandimov, Yunus Urazovich // Zamonaviy Ukraina entsiklopediyasi : [ ukr. ] : 30 t da. / Ukraina Milliy Fanlar Akademiyasi, Ilmiy hamkorlik im. Shevchenko, Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining Entsiklopedik tadqiqotlar instituti. – K., 2001—…. – ISBN 944-02-3354-X .