Foryob (viloyat)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Foryob viloyati
فاریاب
viloyat Toglar va daryo Foryob viloyatida
Tarkibida 15 tuman
Maʼmuriy markazi Maymana
Hokim Naqib foyiq
Rasmiy tillar Oʻzbekcha, Turkmancha, Daricha
Aholi (2012) 948 000
Zichligi 46 kishi./km²
Millatlar tarkibi O'zbeklar, Turkmanlar, Tojiklar
Dinlar tarkibi Musulmonlar
Maydoni 20 797.6 km²
Foryob viloyati xaritada
Soat mintaqasi UTC+4:30
Kod ISO 3166-2 AF-FYB

Foryob, Afgʻonistonning 34 viloyatlaridan biri va mamlakatning shimolida joylashgan. Ushbu viloyat Turkmaniston bilan chegaradosh hisoblanadi. Aholisi 948 ming kishidan ortiq (2012) va koʻp millatli bir jamiyat. Bu viloyat 15 tuman va mingdan ortiq qishloqdan tashkil topgan. Shuningdek, maʼmuriy markazi Maymana shahri.

Tarixi[tahrir]

Foryob viloyatida bir qishloq

Foryob bir forscha toponimika va maʻnosi "daryo suvlarini sugʻorish orqali sugʻoriladigan erlar".[1] Foryobning oti sosoniylar tomonidan tashkil etilgan shahardan olingandir. bu yer Islom faylasufi Forobiyning tugʻilgan joyi. bu soha buyuk xoʻroson chegarasining bir hissasidir; mustamlaka davrasining vaqtida, Britaniya geograflari Foryobni Afgʻoniston turkistonida aytibtilar.

Foryobning turar joylik tarixi koʻp eskidir. u vaqtlarda, u yer har madaniyatning oʻlkasi edi va hama birga yashaedilar.

Maymana va andxoʻy shahrlarining kirish tarixi 2500 yil oldin yahudiylar miloddan avvalgi 586-yilda kirishlariga qaytadi va bu yahudiylar Navuxadnazarning quddus vayron qilinishidan qochib qutulganedilar. oʻsha vaqtda bu hudud Fors qoʻlida edi va bundan soʻng miloddan avvalgi 326-yilda aleksandr u yerni zabt etdi va yunon qoʻlida tushdi.

Fors hukmronligi milodiy 3-7 asrlarda qayta tiklanganedi.[2]

Afgʻoniston shimolining musulmon arablar zabt etishlariga Islomdan oldingi davri tugandi (651-yildan 661-yilgacha). bu hudud "bir keng urush maydoniga Arablar va Forslar orasida faqqat siyosiy va geografik ustunnlik uchun emas va ideologik ustunlik uchun qaytdi."[3] natijasida asrlar davomli dinlar yaʻni zardushtiylik, buddizm, Nestoʻrizm xristianlik va butparastlik yoʻqoldi. musulmon sulolalar hukumatni oldilar va mahalliy aholiga taʻsir koʻrsatdilar, ular orasida Saforiylar, Somoniylar, Gʻaznaviylar, Saljuqiylar va Gʻuriylar bor edi.

Foryobning tarixi yana bir marta 11 asrda Mongollar ishgʻol etishlari chingizxon va avlodlari qoʻliga juda katta oʻzgartirildi. ular shimoldan u yerda harakat qilib shahrlarni (maymana ham shomil) yer bilan bir qilidilar, aholilarni qirgʻin qildilar, donlar, oʻtzorlar va chorva mollarini ogʻirlandilar va eski sugʻorish tizimlarni yoʻqoldilar. Foryob oʻzi mongollar qoʻliga 1220 yilga yoʻq qilindi.[4] Mongollarning nazorati Buxoro yoki Amudaryoning shimolidagi Samarqandning muqobil shahrlaridan kelib chiqqan. ular bir markazsizlashtirilgan usulga hukumat qiledilar, biroq, Maymana va boshqa joylarda mahalliy qabila boshliqlariga sezilarli muxtoriyat (19 asrning oxirigacha davom etadigan meros) uchun ruxsat berildi.

1500 yilda buxoro xonligining Oʼzbek shahzodalari amudaryodan oʼtib ketib 1505-yilda Foryobni oʼzi va oʼziga oʼxshagan atrofidagi joylarda erishdilar. ular bir ahmiyatga ega va koʼpincha ruhoniy arab aholisi bilan qoʼshilib 18 asrning oʼrtalaridacha oʼsha yerda boshqarishladilar.

1748 yilda bu yerni Ahmadshoh durroniy fath etdi va Durroniylar davlatining bir hissasi boʻldi. bu soha 19 va 20 asrda uch Afgʻon-Ingliz urushi boʻlganida britanyadan tegmagan edi. 1930 yillardan to shu kungachagi mamuriy islohotlar uchun Foryob 1964 yilda viloyatga aylandi, bundan ilgari bu yer balx viloyatning bir kichik viloyati boʻlib bosh qarorgohi mozori-sharif shahriga edi va Maymana oti bilan tanilaydi.[5]

1990-yillarning davomidagi Afgʻoniston fuqarolik urushida (1990-yillarning boshlarida va 1990-yillarning oxirida) Tolibon va muxolif kuchlarning orasidagi oldingi chiziqi 1990-yillarning oʻrtalarida koʻpincha Bodgʻis va Foryob viloyatlarining orasida tushdi. shuningdek, Ismoyil xon tolibon Hirot viloyatini egalab olganidan soʻng kuchlarini qayta tiklashi uchun Foryobda qochib ketdi, ammo Abdul malik pahlavon xiyonat qildi.[6]

Maymanadagi bir koʻcha bozori

1997 yilning may oyida, Abdul malik pahlavon tolibon bayrogʻini maymana shahrida koʻtardi va gʻarbdan bir urush toliblardan qildirdi.[7] nihoyatda bir qator oʻzgaruvchanliklar va Malikning chiqishidan soʻng toliblar u yerdan chekindilar, ammo 1998 yilda toliblarning 8000 urushchilari Foryobdan bosib oʻtib qoʻshni viloyatida yani joʻzjon viloyatida Abdul Rashid Doʻstumning bosh qarorgohini shibirgʻon shahrida tutdilar.[8]

2001-yillarning oxirida,toliblar hukumatining qulashidan soʻng Foryob viloyati Afgʻonistoning eng tinch sohalaridan edi. viloyatdagi soʻnggi rivojlanish loyihalari viloyatning qishloq xoʻjaligi salohiyatini kengaytirishga qaratilgan, xususan, yaqin oʻtmishdagi viloyatni qayta tiklashga yoʻnaltirilgan.

Foryob viloyatida Norvegiya qoʻshinining viloyat qayta qurish guruhining azolari yurimoq holatda (2009-yilning dekabr oyi)

2006-yilga, Abdul Malik pahlavonning boshchiligidagi Afgʻoniston Erkinlik partiyasi Foryob viloyatida, beqarorlikka olib keladigan qurolli jangarilar qanoti saqlanib qolgani haqida xabar berilgan edi.[9] Afgʻoniston Milliy xavfsizlik kuchlari kengayishni boshladi va sekinlik bilan nazoratni oʻz zimmasiga oldi. Afgʻoniston-Turkmaniston chegarasi Afgʻoniston chegara politsiyasi tomonidan saqlanadi, viloyatning qolgan sohalarini qonun va tartibini NATOdan oʻrgangan Afgʻoniston milliy politsiyasi oladi.

2006-yildan 2014-yilgacha, viloyatda Norvegiya boshchiligidagi Viloyat qayta qurish guruhi bor edi. Norvegiyaning Viloyat qayta qurish guruhi Maymanada oʻz bazasiga ega boʻlgan edi va Gʻoʻrmoch tumani uchun masuliyatni olgan edi.

Afgʻoniston Amudaryo havzasida yogʻ bloklarini ishlab chiqarish uchun Xitoy Milliy neft-gaz uyushmasi bilan shartnoma imzoladi, bu shartnoma ikki oʻn yillikda milliardlab dollar pul topish uchun kutilgan, shartnoma Sar-Poʻl va Faryob kabi shimoliy viloyatlarda burgʻulash va neftni qayta ishlash zavodlarini qamrab olgan, bu shartnoma Afgʻoniston hukumati tomonidan bir necha oʻn yillar davomida tuzilgan birinchi xalqaro neftni qazib olish shartnomasi.[10] 2012-yilning oktyabr oyida Xitoy Milliy neft-gaz uyushmasi Afgʻoniston yogʻini qazib olishini boshladi,[11] oʻsha oyda Foryob viloyatining Andxoʻy tumanida katta gaz zaxiralari kashf etildi.[12]

2016-yilning iyul oyida, Inson huquqlarining kuzatuvchisi Abdul Rashid Doʻstumning Afgʻonistonning milliy islomiy harakatini Foryobda fuqarolarning oʻldirishi, suiiste'mol qilishi va ulardan oʻgʻrilamoqga ayblashdi.[13]

Siyosat[tahrir]

Foryobning hozirgi hokimi Naqib Foyiqdir, u bu muqomni 2018 yilida olgan.

Maymana shahri viloyatning maʻmuriy markazi. huquqni muhofaza qilish hama tadbirlar Foryob boʻyicha Afgʻoniston milliy politsiyasi bilan nazorat boʻladi. politsiya boshligʻi kobul shaharning ichki ishlar vazirligidadir. Afgʻoniston milliy politsiyasi Afgʻon milliy xavfsizlik kuchlari bilan quvvatlanadi.

Tashish[tahrir]

bu viloyatda Otamurotdagi Turkmaniston temir yoʻl tarmogʻi bilan ulangan bir qisqa xalqaro ulanish temir yoʻli Turkmanistonda Oqina va Imomnazar orasida bor.[14]

Iqtisod[tahrir]

qishloq xoʻjaligi va chorvachilik Foryobning asosiy iqtisodiy faoliyatlari ammo oti chiroyli gilam toʻqishiga chiqqandir.[15] bu viloyatda tabiiy gaz zahiralari bor ammo ekspluatatsiya darajasi oz.[16]

u yerda bir tuz minasi davlat obod tumanida va baʻzi marmar manbalari (Abdul Rashid Doʻstum egalagandir) bor. Shuningdek, u yerda yaxshi rangli va zich lazzatli pistalari uchun oti chiqqan pista oʻrmonlari bor.[17]

Hududiy boʻlinishi[tahrir]

Foryob viloyatining tumanlari
Foryob viloyatining tumanlari
Tuman maʼmuriy markazi Aholisi[18] Maydoni[19]
Almor 120 000 1 525 km2
Andxoʻy 41 656 381 km2 [20]
Bilchirogʻ 41 706 1 189 km2 [21]
Davlat obod 57 876 2 598 km2 [22]
Gʻoʻrmoch Gʻoʻrmoch 52 566 2 083 km2
Gurzivon 72 497 1 875 km2 [23]
Xoni chor bogʻ 70 000 1 056 km2 [24]
xoja Sabz Poʻsh 55 000 800 km2 [25]
Koʻhiston 53 616 2 254 km2 [26]
Maymana Maymana 75 900
Pushtun koʻt 300 000 4 000 km2 [27]
Qaramqul 98 229 2 192 km2 [28]
Qaysor 237 000 2 502 km2 [29]
Qurgʻon 27 116 797 km2 [30]
Shirin tagob 141 642 3 500 km2 [31]

Aholisi[tahrir]

etniklar Afgʻonistanda

Foryobning aholisi 948 ming kishidan koʻproq (2012) va koʻp millatli bir jam’iyat. Asosiy yashagan millat bu viloyatda O'zbeklar va ulardan soʻng Turkmanlar, Tojiklar, pushtunlar, hazoralar va boshqalardir.[32] U yerda baʼzan etnik toʻqnashuvlar Oʻzbeklar va pushtunlar orasida boʻlgan.[33][34]

O'zbekcha, Daricha va Turkmancha asosiy gapiringan tillar bu viloyatda dirlar. Foryobning hamma xalqining dini Islom va koʻplari sunniy mazhabidadirlar, ammo biroz shialar ham hazoralardan bor.

Taʻlim[tahrir]

umumda bu viloyatning savodxonlik darajasi (6+ yoshda) 2011 yilida 18% edi va aniq roʻyxatda olish darajasi umumda (6-13 yoshlarda) 2005 yilidan 2011 yiligacha 53%dan 55%ga koʻproq boʻlgan edi.[35]

Sogʻliqni saqlash[tahrir]

Toza suvli uy xoʻjaliklar foizi 2005-yildan 2011-yilgacha 23 % dan 24 % ga koʻproq boʻlgan edi. Malakali tugʻilmoqlar foizi 2005-yildan 2011-yilgacha 2 % dan 16 % ga koʻproq boʻlgan edi. [36]

Manbalar[tahrir]

  1. Balland, Daniel (December 15, 1999). "FĀRYĀB". Encyclopædia Iranica (Online ed.). United States: Columbia University. Retrieved October 25, 2016.
  2. Dr. Liz Alden Wily, LAND RELATIONS IN FARYAB PROVINCE: Findings from a field study in 11 villages, Afghanistan Research and Evaluation Unit, June 2004
  3. Lee 1996, op cit., 10
  4. Balland, Daniel (December 15, 1999). "FĀRYĀB". Encyclopædia Iranica (Online ed.). United States: Columbia University. Retrieved October 25, 2016.
  5. "Pain, A. Livelihoods under stress in Faryab Province, Northern Afghanistan. Opportunities for Support. A Report to Save the Children (USA), Pakistan/Afghanistan Field Office. October 2001
  6. Kamal Matinuddin (30 April 1999). The Taliban phenomenon: Afghanistan 1994-1997. Oxford University Press US, 98–. ISBN 978-0-19-579274-4. 30 March 2011 da qaraldi. 
  7. Roy Gutman (2008). How we missed the story: Osama bin Laden, the Taliban, and the hijacking of Afghanistan. US Institute of Peace Press, 104–. ISBN 978-1-60127-024-5. 30 March 2011 da qaraldi. 
  8. Larry P. Goodson (2001). Afghanistan's endless war: state failure, regional politics, and the rise of the Taliban. University of Washington Press, 79–. ISBN 978-0-295-98050-8. 30 March 2011 da qaraldi. 
  9. Amin Tarzi. Afghanistan: Government Turns Its Sights On Northern Warlords. Radio Free Europe - Radio Liberty. August 21, 2006.
  10. Harooni, Mirwais (2011-12-28). "REFILE-Afghanistan signs major oil deal with China's CNPC". Reuters. Retrieved 2012-01-01.
  11. China's CNPC begins oil production in Afghanistan, by Hamid Shalizi. October 21, 2012.
  12. "Major gas reserves found in Faryab". Pajhwok Afghan News. October 21, 2012. Archived from the original on 2014-02-01. Retrieved 2014-01-18.
  13. July 31, 2016 12:00AM EDT, Afghanistan: Forces Linked to Vice President Terrorize Villagers, Prosecute Militia Members for Killings,https://www.hrw.org/news/2016/07/31/afghanistan-forces-linked-vice-president-terrorize-villagers
  14. Salehai, Zarghona (28 November 2016). "Afghan-Turkmenistan railroad inaugurated". Pajhwok Afghan News. http://www.pajhwok.com/en/2016/11/28/afghan-turkmenistan-railroad-inaugurated. Qaraldi: 17 January 2017. 
  15. CMI,Afghanistan:An Assessment of Conflict and Actors in Faryab Province to Establish a Basis for increased Norwegian Civilian Involvement, 2007, http://www.cmi.no/pdf/?file=/afghanistan/doc/Faryab%20Risk%20Assessment%20CMI%20report%2002.07.pdf
  16. CMI,Afghanistan:An Assessment of Conflict and Actors in Faryab Province to Establish a Basis for increased Norwegian Civilian Involvement, 2007, http://www.cmi.no/pdf/?file=/afghanistan/doc/Faryab%20Risk%20Assessment%20CMI%20report%2002.07.pdf
  17. UC Davis, Pistachio Woodlands of Afghanistan, http://afghanag.ucdavis.edu/natural-resource-management/forest-watershed-man/foretry-conference/PPT_Forestry_14_Pistachio_Woodlands.pdf
  18. Faryab Province. Government of Afghanistan and United Nations Development Programme (UNDP). Ministry of Rural Rehabilitation and Development. Asl nusxadan arxivlandi (2013-04-14). 2012-10-22.
  19. Afghanistan Geographic & Thematic Layers
  20. Ankhoy District
  21. Balcheragh District
  22. Dawlat Abad District (Re-elected)
  23. Gorzaiwan District
  24. Khan Charbagh District (Re-elected)
  25. Khaja Sahib Posh District (Re-elected)
  26. Kohistan District
  27. Pashton Kot Sahib Posh District (Re-elected)
  28. Quramqul District (Re-elected)
  29. Qaisar District (Re-elected)
  30. Qurghan District(Re-elected)
  31. Dawlat Abad District (Re-elected)
  32. http://www.elections.pajhwok.com/en/content/background-profile-faryab-province
  33. Ethnic Clashes Hit Faryab. Institute for War and Peace Reporting (October 2, 2009). 2014-01-18. “Minor incident blows up into full-scale rioting between Uzbeks and Pashtuns in northern province.”
  34. http://www.hewad.com/news2.htm
  35. Archive, Civil Military Fusion Centre, https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Faryab.aspx
  36. Archive, Civil Military Fusion Centre, https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Faryab.aspx

Havolalar[tahrir]