Aytimtov togʻi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search


Aytimtov tog‘i – Markaziy Qizilqumdagi Bo‘kantov tog‘larining janubiy davomi. Sharqda Ko‘kpatos tog‘lari, janubiyda Mingbuloq botig‘iga tutash. Eng baland nuqtasi 498 m (Chalcharatov cho‘qqisi). Aytimtov togʻi janubi-g‘arbdan shimoli-sharqqa yo‘nalgan. Uz. 30–35 km. Aytimtov togʻi juda serqirra, baʼzan nayzasimon cho‘qqilar hosil qilgan. Yon bag‘irlari quruq soylar bilan parchalangan. Tog‘ etagidagi keng prolyuvial shleyflar asosan dag‘al jinslar (shag‘al, mayda tosh va yirik qum)dan iborat. Janubi-sharqiy yon bag‘irlaridan Mingbuloq botig‘iga tomon yo‘nalgan quruq soylarda erta bahorda va jala yoqqanda vaqtincha suv oqadi.Aytimtov togʻi ning markaziy qismi yuqori karbonning granitlaridan, yon bag‘irlarining quyi qismi o‘rta karbonning kremniy, kvarsit, qumtosh, alevrolit, ohaktosh, dolomit va effuziv jinslaridan (900 m) tashkil topgan (Ko‘kpatos svitasi). Aytimtov togʻi etaklaridagi prolyuvial shleyf tagida yuqori bo‘rning dengiz yotqiziqlari mavjud. Aytimtov togʻi quyi paleozoy (quyi silurning landover asri)da quruqlikka aylangan. Quyi va o‘rta karbon davridagm tersin burmalanishida quruqlik maydoni kengayib o‘rtacha balandlikdagi tog‘lar tarkib toptan. Alp burmalanishigacha Aytimtov togʻida denudatsiya (yuvilish) yuz bergan. Neogen davridagi yangi burmalanishlar taʼsirida gersin burmalanishida hosil bo‘lgan tog‘lar ancha yosharib ko‘tarilgan. Aytimtov togʻi yon bag‘irlarida kam gipsli bo‘z-qo‘ng‘ir tuproqlar tarqalgan. Asosan boyalich va oqjusan o‘sadi. Tub jinslarning yuzasi ochilib qolganligi, dag‘al elyuviy hamda prolyuviy jinslarining mavjudligi tufayli tuproq kam, o‘simlik ham siyrak. Aytimtov togʻi dan yaylov sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil