Averroizm

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Averroizm – arab mutafakkiri Ibn Rushd (lot. Averroes) va uning ta-rafdorlarining falsafiy ta’limoti. A. vakillari oʻrta asr va ilk Uygʻonish davrida Aristotel, Forobiy, Abu Ali ibn Sino falsafasining ilgʻor tomonlarini rivojlantirdi. A. musulmon aqidachiligi va katolitsizm falsafa-siga qarshi chiqib, arab xalifaligida va Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida sxo-lastikaga qarshi kurash olib borishda qoʻl keldi. Dunyoning abadiyligi, uning hech kim tomonidan yaratilmaganligi haqidagi gʻoyalari, shuningdek bilimni e’tiqodga, falsafani ilohiyotga qarshi qoʻyganligi sababli A. ruhoniylarning gʻazabiga duchor boʻldi. Ibn Rushd Fo-robiy va Ibn Sino fikrlarini yanada taraqqiy ettirib, "Ikki tur haqiqat" ta’limotiga asos soldi. Bu ta’limotga koʻra, "falsafiy haqiqat" va "liniy haqiqat" mustaqil ravishda mavjud boʻlib, ular turli sohalarda yetakchilik qiladi, xususan ilm-fanda "falsafiy haqiqat"ga rioya etish zarur. Bu ta’limot falsafani, ilmni mustaqil taraqqiy et-tirishda katta ahamiyatga ega boʻldi. Ibn Rushd asarlari lotin tiliga tarjima qilinganligi tufayli A. Gʻarbiy Yevropa mamlakatlariga keng yoyildi. Xususan 13-asrda Parij untida A.ning ta’siri kuchli edi. 14–16-asrlarda A. Shimoliy Italiya, Fransiyada keng tarqaldi. A. katolik cherkovi tomonidan keskin qoralandi, uning tarafdorlari quvgʻin va ta’qib qilindi (yana qarang Ibn Rushd).

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil