Asakaovdon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Asakaovdon

AsakaovdonUstyurt platosining janubidagi tektonik botiq. Shimda Markaziy qirlar (Qorabovur qirlari) va janubida Ustyurt ko‘tarilmalari (Qoplonqir qirlari va uning g‘arbdagi davomi) o‘rtasida joylashgan. Geologik jihatdan Asakaovdon bukilmasi o‘rniga mos keladi. A.da paleozoy jinslari 5000 m chuqurlikda joylashgan. Shimoliy yon bag‘rida Shoxpaxti va Shimoliy Asakaovdon strukturalari mavjud. Shoxpaxti strukturasida quyi yura yotqiziqlari quyi triasning argillit va ohaktoshlari ustida joylashgan. Yura va bo‘r dav-ri yotqiziqlari qumtosh, gravelit, gil, ohaklashgan qumtosh, angidritdan iborat. Yuqori bo‘rning yotqiziqlarida mergel va ohaktosh ham bor. Paleogen yotqiziqlari gilli alevrolit, neogenda sarmat yarusi (yuqori miotsen)ga oid ohaktosh, mergel va qumtoshlar kengroq tarqalgan. Apsheron yotqiziqlari (pliotsen), shag‘al va konglomeratdan iborat. A. usti qadimgi delyuvial-prolyuvial va yoshroq ko‘l-allyuvial yotqiziklari bilan band.A.ning uz. g‘arbdan sharqqa qariyb 90 km, eni 20 – 40 km. Tubining mutlaq balandligi 30 dan 60 m gacha. Maydoni 5600 km². Janubiy qismi bir oz ko‘tarilgan. Shimoliy qismi esa pastroq. A. tubining o‘rtaroq qismidagi zamini toshloq, gipslashgan marza botiqni ikkiga bo‘lib turadi. Botiqlar tubida qoldiq do‘ngliklar bor. Pastqamliklar ko‘l-allyuvial yotqiziqlar bilan band. Shamol harakati natijasida turli relef shakllari hosil bo‘lgan. Aning yon bag‘irlari chuqur o‘zanlar bilan o‘yilgan. A.da grunt suvlari atrofdagi kir va tekisliklarda vujudga kelib, botiq tomon oqim hosil keladi. Minerallashuv darajasi har lda 60 – 100 g ni tashkil qiladi. Sariqamish botig‘idagi ko‘lning sathi ko‘tarilib borayotganligi sababli A. grunt suvlari sathi ham sharqiy qism (Sho‘rja botig‘i)da ko‘tarilib bormoqda.A.ning janubiy toshloqpi va marzali qismining tuprog‘i gipslashgan bo‘z-qo‘ng‘ir tuproq, pastqamliklarda taqirlar, sho‘rxoklar bor. Aning sharqiy va markaziy hududlarida qorasaksovulzor va shoxilakzorlar keng tarqalgan, do‘ngliklarda yulg‘un, qumliklarda juzg‘un, selin, qum akatsiyasi (quyonsuyak) o‘sadi. Shoxpaxti strukturasida tabiiy gaz konlari bor.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil