Andronovo madaniyati

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Andronovo madaniyati – miloddan avvalgi ikkinchi ming yillikning ikkinchi yarmi va birinchi ming yillikning boshida yashagan chorvachilik va dehqonlar qabilalarining arxeologik madaniyat. Andronovo madaniyati yodgorliklari Minusinsk, Shimoli-sharqiy va Markaziy Qozog‘iston, Ob daryosining yuqori oqimi, Chelyabinsk viloyatining o‘rmon va dashtlarida, qisman O‘zbekiston, Kirg‘iziston yerlarida tarqalgan. Bu madaniyatga oid yodgorlikni birinchi bor 1914 yilda Ya. A. Tugarinov Achinsk stansiyasi yaqinidagi Andronovo qishlog‘ida olib borilgan arxeologik qazishmalar natijasida topgan va 1920–23 yillarda S. A. Teplo-uxov uni Andronovo madaniyati nomi bilan fanga kiritgan. Andronovo madaniyati ga doir yodgorliklar dastlab S. P. Tolstov tomonidan 1938 yilda qadimgi Xorazmning Ko‘kcha daryo sohillaridan topib o‘rganildi va unga tozabog‘yop mada-niyati nomi berilgan. Keyinchalik Ya. F. G‘ulomov va A. Asqarovlar bu madaniyatga doir yodgorliklarni Zarafshonning quyi oqimi rayonlaridan topib o‘rgandilar. Bu davr mozor va manzilgohlari Toshkent atrofida, Moʻminobod (mozor qoʻrgʻoni)da (Samarqand vi-loyati), Farg‘ona vodiysida (Karamko‘l, Vodil mozorlari), Qayroqqumda ko‘plab o‘rganilgan. Andronovo madaniyati aholisi yarim yerto‘la shaklidagi kulbalarda yashagan; mozorlari yorma go‘r bo‘lib, murdalar oyoq-qo‘llari bukilgan, chapga yonboshlatilgan, boshi janubiy-g‘arbga qaratilgan holda, ko‘pincha kiyim-kechagi, jezdan yasalgan bezak buyumlari bilan dafn etilgan. U davr qabilalari daryo bo‘ylarida dehqonchilik, adirlarda chorvachilik bilan shug‘ullangan. 1997 yil Tojikistondagi Kizilsuv daryo havzasidan Andronovo madaniyatiga doir yodgorlik – jamoa bo‘lib dafn qilingan bolalar qabri topildi. 10–11 yoshli bolaning oyoqlari yonidan chiqqan ko‘plab jez munchoqlar, ilgaksimon kumush taqinchoqlar, sopol idishlar muhim ilmiy ahamiyatga ega.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil