Tuvalu

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Tuvalu
Tuvalu davlat bayrogʻi   Tuvalu davlat gerbi
Bayroq Gerb
Shior: Tuvalu mo te Atua
(Tuvalucha: Tuvalu for the Almighty)
Madhiya: Tuvalu mo te Atua
(Tuvalu for the Almighty)
Tuvalu Xaritasi
Poytaxt Funafuti
Rasmiy til(lar)
Hukumat Hamdo`stlig
 •  Rohib   Qirolicha Elizabet II
 •  Gubernator-General   Filoimea Telito
 •  Bosh Vazir   Maatia Toafa
Mustaqillik   Birlashgan Qirolligidan
 •  Sana   1 oktabr 1978
Maydon  
 • Butun 026 km² (229-)
 • Suv (%)
Aholi  
 • 2002 roʻyxat 11,636 (225- oʻrin)
 • Zichlik 447/km²
YaIM (XQT) 2005- yil roʻyxati
 • Butun AQSh$012.2 mil. (228-)
 • Jon boshiga AQSh$1,048
Pul birligi AAQShtralian Dollar (AUD)
Vaqt Mintaqasi (UTC)
 • Yoz (DST)
Qisqartma TV
Internet domen .tv
Telefon prefiksi +688


Tuvalu (Tuvalu) — Okeaniyada, Tinch okeanning jan.gʻarbiy qismida joylashgan davlat. Mayd. 26 km2, aholisi 11,15 ming kishi (2002). Poytaxti — Funafuti. Aholisining koʻpchiligi tuvalular. Rasmiy til — ingliz tili, shuningdek, polineziya tillaridan biri — tuvalular tili ham qoʻllaniladi. Dindorlarning aksariyati protestantlar.


Davlat tuzumi[tahrir]

T. — Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibiga kiruvchi mustaqil davlat (Hamdoʻstlik mamlakatlari davlat va hukumat boshliklari anjumanlarida qatnashish huquqiga ega emas). Amaldagi konstitutsiyasi 1978 y. qabul qilingan. Davlat boshligʻi — Buyuk Britaniya qirolichasi, uning nomidan generalgubernator davlatni boshqaradi; u bosh vazir tavsiyasiga binoan, T. fuqarolari orasidan tayinlanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni 1 palatali parlament, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.


Tabiati[tahrir]

T. marjonlardan hosil boʻlgan 9 ta orolda joylashgan. Yer yuzasi pasttekislik; faqat buta va mayda daraxtlar oʻsadi. Iqlimi iliq va nam, kuchli toʻfon boʻlib turadi. Oʻrtacha yillik tra 27°, yillik yogʻin miqdori 2500—3300 mm. Hayvonot dunyosi qushlar va hasharotlardan iborat.


Tarixi[tahrir]

T. orollariga mil. 1ming y.lik oʻrtalaridan polinezlar koʻchib kela boshlagan. Orollarga yevropaliklardan dastlab 1568 y. ispanlar borgan.

1850—75 y.larda qul savdogarlari T. aholisining bir qismini Avstraliyada ishlatish uchun olib ketganlar. Qul savdosi va yuqumli kasalliklar sababli aholi 10 baravar kamayib ketgan. 1892 y. T. orollarini Buyuk Britaniya egallab olib, Gilbert o.lari bilan birga Britaniya protektoratiga birlashtirgan, 1916 y. Gilbert va Ellis o.lari nomi bilan mustamlakaga aylantirgan. 2-jahon urushi vaqtida T.da Amerika qoʻshinlari joylashib, Gilbert arxipelagini bosib olgan yaponlarga qarshi kurashgan. 1974 y. referendum natijasida T. aholisining koʻpchiligi Gilbert o.laridan ajralib chiqish uchun ovoz berdi. 1975 y. T. Britaniyaning alohida mustamlakasi boʻldi, 1978 y. 1 okt.da Hamdoʻstlik tarkibidagi mustaqil davlat deb eʼlon kilindi. T.da siyosiy partiya va kasaba uyushmalari yoʻq. T. — 2000 y.dan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 1 okt. — Mustaqillik kuni (1978).


Xoʻjaligi[tahrir]

T. agrar mamlakat. Iqtisodiyotining asosi — qishloq xoʻjaligi. Kokos palmasi, taro, pulaka (taroning bir turi), non daraxti, banan oʻstiriladi, sabzavot ekiladi. Choʻchqa va tovuq boqiladi. Baliq ovlash bilan shugʻullaniladi. Kokos yongʻogʻining bir qismidan kopra ajratib olinadi. Hunarmandchilik (chigʻanoqdan bezaklar yasash, savat toʻqish va b.) rivojlangan. Yengil sanoat korxonalari bor. Transporti unchalik rivojlanmagan. Funafuti o.da dengiz prichali bor. 6 orol oʻrtasida aviatsiya katnovi yoʻlga qoʻyilgan. Chetga kiyim, poyabzal, kopra, meva va sabzavot chiqaradi. Chetdan mashina va uskuna, oziq-ovqat va sanoat mollari, energiya resurslari oladi. Tashqi savdoda Fiji, Avstraliya, JAR bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — avstraliya dollari. T. radiosi ishlaydi (1975 y. tashkil etilgan).Bundan tashqari

Tuvalu () poytaxti — Funafuti shahri. BMT aʼzosi.