Xie Jun

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Xie Jun

Xie Jun (1970-yil 30-oktyabrda tugʻilgan)[1] — xitoylik shaxmat grossmeysteri. U 1991-yildan 1996-yilgacha va yana 1999-yildan 2001-yilgacha ayollar oʻrtasida shaxmat boʻyicha jahon chempioni sifatida ikkita alohida hukmronlik qilgan. Xie Elisaveta Bykova va Xou Yifandan tashqari kamida ikkita alohida hukmronlik qilgan uchta ayoldan biridir. Xie Jun — Xitoy shaxmat assotsiatsiyasining amaldagi prezidenti[2].

Erta hayot va martaba[tahrir | manbasini tahrirlash]

1970-yilda Xebey shtatining Baoding shahrida tugʻilgan va Pekinda oʻsgan boʻlsa-da, Xie va uning ota-onasining ota- bobolarining uyi — Liaoyuan, Jilin[3]. Olti yoshida Xie xitoy shaxmatini oʻynay boshladi va 10 yoshida u Pekinning qizlar oʻrtasidagi xiangqi chempioniga aylandi. Hukumat vakillarining talabi bilan u tez orada xalqaro shaxmat o‘ynay boshladi. Befarq mashgʻulot imkoniyatlariga qaramay, Xie 1984-yilda shaxmat boʻyicha qizlar oʻrtasida Xitoy chempioni boʻldi. 1988-yilda u Adelaida shahrida oʻtkazilgan oʻsmir qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ikkinchi-toʻrtinchi oʻrinlarni egalladi[4][5].

Xie 2001-yilgi Yugoslaviya markasida

20 yoshida Xie ayollar oʻrtasidagi jahon chempioni unvoniga daʼvogarlik qilish huquqini qoʻlga kiritdi va 1991-yilda u 1978-yildan beri chempion boʻlgan gruziyalik Maya Chiburdanidzeni 8½-6½ hisobida magʻlub etdi. 1993-yilda u oʻz unvonini Nana Ioselianiga qarshi muvaffaqiyatli himoya qildi (oʻyinda 8½-2½ gʻalaba qozondi). 1994-yilning yozida unga toʻliq grossmeyster unvoni berildi[6], bu unvonga sazovor boʻlgan oltinchi ayol edi. U 1996-yilda shaxmat bo‘yicha ayollar o‘rtasidagi jahon chempionatida vengriyalik Syuzan Polgarga yutqazdi (8½-4½), lekin 1999-yilda Polgar o‘yin shartlarini qabul qilishdan bosh tortgach, chempionatning boshqa finalchisi Alisa Galliamovani (8½-6½) mag‘lub etib, unvonni qaytarib oldi[7]. 2000-yilda FIDE jahon chempionati formatini nokaut tizimiga oʻzgartirdi.

2000-yil aprel oyida Guanchjouda ayollar chempioni Xie sobiq jahon chempioni Anatoliy Karpov bilan oʻyin oʻtkazdi. „Ayol va erkak shaxmat bahsi“ deb hisoblangan o‘yin oddiy vaqt nazoratida to‘rtta o‘yin va ikkita tezkor o‘yindan iborat bo‘ldi. Toʻrtta oʻyinda Karpov 2½-1½ hisobida gʻalaba qozondi (1 gʻalaba, 3 durang), tezkor oʻyin ham Karpovga nasib etdi[8].

Xitoyda qahramon boʻlgan Xie oʻzining optimizmi va yorqin hujum uslubi bilan mashhur boʻldi. Uning muvaffaqiyati xalqaro shaxmatni oʻz mamlakatida va butun Osiyoda ommalashtirishga katta yordam berdi. Xie Jun bir qator kuchli xitoylik ayol oʻyinchilar orasida birinchi boʻlib chiqdi, qolganlari Chju Chen, Syu Yuxua va Van Ley edi. 1998-yilda Rossiyaning Qalmogʻistonida boʻlib oʻtgan Elista shaxmat olimpiadasida Xitoy ayollar terma jamoasining oltin medalni qoʻlga kiritishida ham u muhim omil boʻldi.

2004-yil iyul oyida u Xalqaro hakam va FIDE katta murabbiyi unvonlariga sazovor boʻldi. 2019-yil aprel oyida Xie Jun Xitoy shaxmat assotsiatsiyasining yangi prezidenti etib tayinlandi[9].

Shaxsiy hayoti[tahrir | manbasini tahrirlash]

Taxminan 1990-yillarning oxirida Xie Pekin Oddiy Universitetida psixologiya boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini oʻqiyotgan edi. 2008-yilga kelib, Xie Jun Pekin mintaqasida shaxmat va Go isteʼdodlariga gʻamxoʻrlik qiluvchi agentlikka rahbarlik qildi[10]. U sobiq murabbiyi Vu Shaobin bilan turmush qurgan[11][12].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „中国国际象棋运动员等级分数据库“. Chessinchina.net. 12-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-dekabr 2011-yil.
  2. „Xie Jun“. World Chess Hall of Fame.
  3. „谢军--我是吉林的女儿“ (zh). Qingdao News (17-iyul 2008-yil). — „谢军笑答:“我是地地道道的吉林女儿啊!” 原来谢军虽然生在保定、长在北京,但父母却是吉林省辽源市人。“. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-avgust 2018-yil.
  4. Xie Jun. Chess Champion from China: The Life and Games of Xie Jun. London: Gambit Publications, 1998 — 25 bet. ISBN 1-901983-06-4. 
  5. Adelaide 1988 — 5° Campeonato Mundial Juvenil Feminino BrasilBase
  6. Xie Jun. Chess Champion from China: The Life and Games of Xie Jun. London: Gambit Publications, 1998 — 133 bet. ISBN 1-901983-06-4. 
  7. „The Week in Chess 242“. Chesscenter.com. Qaraldi: 21-dekabr 2011-yil.
  8. THE WEEK IN CHESS 284. London Chess Center. 17 April 2000. https://theweekinchess.com/html/twic284.html#3. 
  9. „Xie Jun is the new President of the Chinese Chess Association“. www.fide.com. 2-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2019-yil.
  10. „Nanjing: Bu draws first blood in Super-GM“. Chessbase.com (12-dekabr 2008-yil). Qaraldi: 21-dekabr 2011-yil.
  11. „Intchess Asia Pte Ltd“. Intchessasia.com. Qaraldi: 21-dekabr 2011-yil.
  12. Relatives and Spouses of Chess Masters

Qoʻshimcha adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Xie Jun. Chess Champion from China: The Life and Games of Xie Jun. Gambit Publications, London, 1998. ISBN 1-901983-06-4.  An annotated collection of many of Xieʼs games along with some biographical information.
  • Forbes, Cathy. Meet the Masters. Tournament Chess, 1994. ISBN 1-85932-041-4.  A book containing interviews with many famous chess players.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]