Woody Allen

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Woody Allen
Woody Allen Cannes 2016.jpg
Allen 2006-yilda Cannes kino festivalida
Tavalludi
Allan Stewart Konigsberg

30-noyabr 1935-yil (1935-11-30) (87 yosh)
New York City, U. S.
Fuqaroligi AQSh
Kasbi kinorejissyor, yozuvchi, aktyor va komediyachi,
Turmush oʻrtogʻi
  • Harlene Susan Rosen
    (turm. 1956; ajr. 1962)
  • Louise Lasser
    (turm. 1966; ajr. 1970)
  • Soon-Yi Previn (turm. 1997)
Otasi Martin Königsberg
Onasi Nettie Königsberg
Bilimi New-York shahar kolleji (tashlab ketilgan)
Faoliyat yillari 1956-yillar hozirga qadar
Bolalari 5 nafar, shu jumladan: Dylan Farrow, Ronan Farrow and Moses Farrow

Heywood „Woody“ Allen — amerikalik kinorejissyor, yozuvchi, aktyor va komediyachi, (Allan Styuart Konigsberg, 1935-yil 30-noyabrda tugʻilgan. Uning faoliyati oltmish yildan ortiq davom etgan va bir nechta Oscar mukofoti sovrindori boʻlgan. U oʻz faoliyatini 1950-yillarda televideniye uchun material yozishni boshlagan, asosan "Sizning shoularingiz" (1950—1954-yillarda) Mel Brooks, Carl Reiner, Larry Gelbart va Neil Simon bilan birga ishlagan. Shuningdek, u qisqa hikoyalar aks ettirilgan bir nechta kitoblarni nashr etdi va The New Yorker uchun hazil-mutoyiba asarlarini yozadi. 1960-yillarning boshida u Greenwich qishlogʻida Lenny Bruce, Elaine May, Mike Nichols va Joan Rivers bilan birga stend-up komediyachi sifatida ishtirok etdi. U yerda u monolog uslubini (anʼanaviy hazillardan koʻra) va oʻziga ishonmaydigan, aqlli, gʻazablangan nabbish shaxsini ishlab chiqdi[1] U 1960-yillarning oʻrtalari va oxirigacha uchta komediya albomini chiqardi va oʻzining 1964-yilgi „Woody Allen“ nomli komediya albomi uchun „Eng yaxshi komediya albomi“ nominatsiyasi uchun Grammy mukofotiga sazovor boʻldi[2]. 2004-yilda Comedy Central Allenni 100 ta eng zoʻr komediyachilar roʻyxatida toʻrtinchi oʻrinni egalladi[3]. Buyuk Britaniyada oʻtkazilgan soʻrovnoma sababli Allenni uchinchi eng buyuk komediyachi deb topishgan[4].

Yoshligi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Allen 1953-yilda oʻrta maktabda oʻqigan

Allen Stewart Konigsberg[5]1935-yil 30-noyabrda New-York shahrida tugʻilgan. Uning oilasi Brooklynda yashagan boʻlsada, u Bronxdagi Mount Eden kasalxonasida tugʻilgan[6]. U yahudiy boʻlgan[7]. Allenning ota-onasi Nettie (née Cherry; 1906-2002), uning oilasiga qarashli delicatessen buxgalteriyasi va Martin Konigsberg (1900—2001) zargarlik oʻymakorli va ofitsiant boʻlgan[8]. Uning bobosi va buvisi Avstriya va Litvaning Panevezis shahridan AQShga koʻchib kelganlar. Ular nemis, ibroniy va yahudiy tillarida gaplashgan[9][10]. U va uning singlisi, kino prodyuseri Letti Bruklinning Midwood mahallasida ulgʻayib, oʻsgan[11]. Ularning ikkala ota-onasi ham Manhattanning Quyi Sharq tomonida tugʻilib oʻsgan[5].

Faoliyati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Komediya yozuvchisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Allen 1960-yillarda

Allen 15 yoshida qisqa hazillar yozishni boshladi va keyingi yil ularni turli xil Broadway yozuvchilariga, ular biron bir narsani sotib olishni xohlashlarini bilish uchun yuborishni boshladi. Oʻsha yozuvchilardan biri „Yigitlar va qoʻgʻirchoqlar“ kitobining ham muallifi Abe Berrows edi: „Voy! Uning buyumlari koʻzni qamashtirardi“ deya fikrini bayon etadi. Burrows keyin Allenga Sid Caezar, Fil Silvers va Piter Lind Hayesga kirish maktublarini yozdi, ular darhol Allenga faqat Burrows namunalari sifatida kiritilgan hazillar uchun esa alohida chek yuboradi[12].

Stand-up komediyachisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1960-yildan 1969-yilgacha Allen komediya yozuvini toʻldirish uchun komediyachi sifatida ishtirok etdi. U Greenwich qishlogʻi atrofidagi turli joylarda, jumladan, The Bitter End va Cafe Au Go Goʻda Lenny Bruce, Mike Nichols va Elaine May jamoasi, Joan Rivers, George Carlin, Richard Pryor, Dick Cavett, Bill Cosby kabi zamondoshlari bilan birga ishlagan. Mort Sahl (uning shaxsiy sevimlisi), shuningdek, Bob Dylan va Barbra Streisand kabi kunning boshqa rassomlari bilan ham faoliyati olib borgan[13]. Komediyachi Milton Berlening taʼkidlashicha, Allenga stend komediyasiga kirishni taklif qilgan va hatto uni Village Vanguardda ham tanishtirgan ekan[14]. Komediya tarixchisi Gerald Nachmanning yozishicha, Allen birinchi boʻlib stend-up qilgan boʻlsada, oxir-oqibat 1960-yillarda boshqalardan koʻra koʻproq taʼsir koʻrsatdi va stand komediyasini qayta belgilab berdi: „U uni madaniy va psixologik mavzudagi tishlash, shafqatsizlarcha halol satirik sharhga aylantirishga yordam berdigan, zamon tenori“ deya taʼrif bergan edi[12].

Allen 1964-yilda Johnny Carson ishtirokidagi „Bugun tunda“ shousida

Allen oʻzining stand-up harakati uchun tashvishli, asabiy va intellektual shaxsni rivojlantirdi, bu muvaffaqiyatli harakat uning tungi klublarda va televizorda muntazam kontsertlarini taʼminladi. U komediya monolog janriga yangilik olib keldi va uning stend-komediyasi taʼsirli deb hisoblanadi. Allen birinchi marta 1963-yil 1-noyabrda Johnny Carson ishtirokidagi „Tunnight Show“ da paydo boʻldi va toʻqqiz yildan koʻproq vaqt davomida uning mehmondagi chiqishlari mezbon kursida esa 17 kishini oʻz ichiga olgan edi. Keyinchalik u tungi klubda jonli ijroda yozilgan uchta LP albomini chiqardi: oʻz nomi bilan atalgan Woody Allen (1964-yil), 2-jild (1965-yil) va senator Eugene McCarthyning prezidentlik „The Third Woody Allen“ albomi (1968-yil)saylovi uchun mablagʻ yigʻish marosimida yozilgan[15].

Dramaturg[tahrir | manbasini tahrirlash]

Allen Broadway Sam yana oʻyna aktyorlari bilan (1969-yil)

1966-yilda Allen "Suv ichma" pyesasini yozadi. Oʻyinda bosh rollarni Lou Jacobi, Kay Medford, Anita Gillette va Allenning boʻlajak filmdagi hamkasbi Tony Roberts ijro etgan[16]. Rejissyor Howard Morris tomonidan spektaklning filmga 1969-yildagi moslashtirilgan filmida Jackie Gleasonni oʻynagan. U bu versiyadan unchalik mamnun boʻlmagani uchun 1994-yilda Allen Michael J. Fox va Mayim Bialik bilan birga televidenie uchun ikkinchi versiyada rejissyorlik qildi va rol oʻynaydi[17].

Allen 2006-yil

Teatr[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻzining filmlari bilan mashhur boʻlsada, Allen 1960-yilda "A dan Zgacha" revyu uchun eskizlar yozgan paytdan boshlab, teatrdagi muvaffaqiyatli martabadan zavqlangan. Uning birinchi katta muvaffaqiyati 1968-yilda ochilgan "Suvni ichmang" filmi boʻlib, Broadwayda deyarli ikki yil davomida 598 ta spektakl uchun yugurdi. Uning muvaffaqiyati 1969-yilda Allen va Diane Keaton ishtirokida ochilgan „Play It Again, Sem“ filmida faoliyati davom etdi. Shou 453 ta spektakl uchun oʻynadi va uchta Tony mukofotiga nomzod boʻldi, garchi nomzodlarning hech biri Allenning yozganligi yoki aktyorligi uchun boʻlmagan boʻlsada nomzod boʻla olgan edi[18].

Jazz guruhi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Allen Jerry Zigmont va Simon Wettenhall bilan Vena jazz festivalida chiqish qilishmoqda, Vena, Fransiya, 2003-yil sentyabr

[19]

Teatr asarlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Allen rejissyorlik, senariy yozish va filmlarda aktyorlik qilishdan tashqari, Broadweydagi bir qancha teatr spektakllarini yozgan va ijro etgan.

Yil Sarlavha Kredit Joy
1960-yil A dan Z gacha Yozuvchi (kitob) Plimut teatri, Brodvey
1966-yil Suvni ichmang Yozuvchi Coconut Grove oʻyin uyi, Florida Marosko teatri, Brodvey
1969-yil Yana oʻynang, Sem Yozuvchi va ijrochi (Allan Feliks) Broadhurst teatri, Brodvey[8]
1975-yil Xudo Yoʻq
1975-yil Oʻlim Yoʻq
1981-yil Suzuvchi lampochka Yozuvchi Vivian Beaumont teatri, Brodvey
1995-yil Oʻlimga qarshi harakatlar: Central Park West Yozuvchi Varete sanʼat teatri, Brodveydan tashqari
2003-yil Eski Saybruk Yozuvchi va rejissyor Atlantic Theatre Company, Off-Broadway
2003-yil Riverside Drive Yozuvchi va rejissyor
2004-yil Ikkinchi qoʻl xotirasi Yozuvchi va rejissyor
2008-yil Janni Shikki Direktor Doroti Chandler paviloni, Los-Anjeles
2011-yil „Asal oyi moteli“ Yozuvchi Brooks Atkinson teatri, Brodvey
2014-yil Brodvey ustidagi oʻqlar Yozuvchi (kitob) Sent-Jeyms teatri, Brodvey
2015-yil Janni Shikki Direktor Teatro Real, Madrid
2019-yil Direktor La Skala, Italiya

Bibliografiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Tengga erishish (1971-yil)
  • Tuklarsiz (1975-yil)
  • Yon taʼsiri (1980-yil)
  • Jinnilikdan himoya: Toʻliq nasr (2007-yil)
  • Oddiy anarxiya (2007-yil)
  • Hech narsaga qarshi (2020-yul)
  • Nol tortishish (2022-yil)

Diskografiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Vudi Allen (Colpix Records, 1964)
  • Vudi Allen jild. 2 (Colpix Records, 1965)
  • Vudi Allenning uchinchi albomi (Capitol Records, 1968)
  • Tungi klub yillari 1964-1968 (United Artists Records, 1972)
  • Standup komiksi (Kasablanka rekordlari, 1978)
  • Wild Man Blues (RCA Victor, 1998)

Tez orada — Yi Previn[tahrir | manbasini tahrirlash]

Allen va Soon-Yi Previn Venetsiyada

Adabiyotlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Keltirilgan asarlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Gross 2012.
  2. „Woody Allen – Artist“. The Recording Academy (19-noyabr 2019-yil). Qaraldi: 21-mart 2020-yil.
  3. „Comedy Central's 100 Greatest Stand-Ups of All Time“. Everything2.com (18-aprel 2004-yil). 20-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-may 2012-yil.
  4. Thorpe, Vanessa. „Cook tops poll of comedy greats“. The Guardian (2-yanvar 2005-yil). Qaraldi: 19-yanvar 2018-yil.
  5. 5,0 5,1 Lax 1992.
  6. The New York Times: Marion Meade. The Unruly life of Woody Allen. Scribner, 2000. ISBN 0-684-83374-3. „decided to deliver the baby in the Bronx, at Mt. Eden Hospital.“ 
  7. „Jewish Virtual Library“.
  8. 8,0 8,1 „Woody Allen Biography (1935–)“. Filmreference.com. Qaraldi: 9-mart 2010-yil.
  9. Baxter 1998.
  10. Norwood & Pollack 2008.
  11. Newman, Andy. „Curse of the Jaded Audience: Woody Allen, in Art and Life“. The New York Times (5-iyun 2002-yil). Qaraldi: 16-yanvar 2008-yil. „'I think he's slacked off the last few movies', said Norman Brown, 70, a retired draftsman from Mr. Allen's old neighborhood, Midwood, Brooklyn, who said he had seen nearly all of Mr. Allen's 33 films.“.
  12. 12,0 12,1 Nachman 2003.
  13. Ramirez, Anthony. „Singing a Sad Song for Their Piano Bar“. The New York Times (19-iyul 2007-yil). Qaraldi: 25-oktabr 2020-yil.
  14. „Milton Berle on meeting Woody Allen“. EMMYTVLEGENDS.ORG. Qaraldi: 19-fevral 2022-yil.
  15. „1968 Presidential RaceDemocrats“ (inglizcha). The Pop History Dig. Qaraldi: 27-fevral 2018-yil.
  16. „Don't Drink the Water – Broadway Play – Original“. Internet Broadway Database. Qaraldi: 18-iyul 2016-yil.
  17. John 1994.
  18. The Broadway League. „Internet Broadway Database: Play It Again, Sam Production Credits“. Ibdb (14-mart 1970-yil). Qaraldi: 9-mart 2010-yil.
  19. Silsbee. „Jazz review: Woody Allen's New Orleans band at Royce Hall“. Los Angeles Times (30-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 15-noyabr 2018-yil.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]