Varshava shartnomasi tashkiloti

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Varshava Shartnomasi Tashkiloti
Turi Xalqaro tashkilot, Harbiy blok
Ishga tushgan sanasi 14-may 1955-yil
Tugatilgan 1-iyul 1991-yil
Tugatilish sababi Tarqatib yuborilgan
Joylashuvi SSSR bayrogʻi SSSR , Moskva, Leningrad k., 41
Qoʻmondonlar: 1955—1960: I.S. Konev
1960—1967: А.А. Grechko
1967—1976: I.I. Yakubovskiy
1977—1989: V.G. Kulikov
1989—1991: P.G. Lushev
Ishchilar soni 6 435 900 1987-yil
Aʼzolari SSSR bayrogʻi SSSR ,
Flag of Albania (1946–1992).svg Albaniya XSR,
Flag of Bulgaria (1971–1990).svg Bolgariya XR
Chexiya bayrogʻi Chexiya
Til(lar)i ruscha, nemischa, polyakcha, vengercha, chexcha, slovakcha, rumincha, bolgarcha


Varshava shartnomasi tashkiloti (Do'stlik, hamkorlik va o'zaro yordam shartnomasi) (1955 yil 14-maydan 1991 yil 1-iyulgacha) — SSSRning boshchiligida Evropa sotsialistik davlatlari bilan harbiy ittifoqini tuzishni rasmiylashtirgan hujjat — Varshava Shartnomasi Tashkiloti (VShT) va dunyoning bipolyarligini 36 yil davomida belgilab berdi. Shartnomaning tuzilishi Germaniyaning NATOga qoʻshilishiga javob boʻldi [1][2][3][4][5][6][7][8][9][10] .

Shartnoma Evropada tinchlik va xavfsizlikni ta'minlash maqsadida 1955-yil 14-mayda Evropa davlatlarining Varshava konferentsiyasida Albaniya, Bolgariya, Vengriya, GDR, Polsha, Ruminiya, SSSR va Chexoslovakiya tomonidan imzolangan.

Shartnoma 1955 yil 5-iyunda kuchga kirdi. 1985 yil 26-aprelda muddat tugashi munosabati bilan u 20 yilga uzaytirildi.

1987-yil 1-iyul holatiga ko'ra Varshava Shartnomasiga a'zo mamlakatlarning Qurolli Kuchlari 6 435 900 kishini tashkil etardi.

1989-1990-yillarda Markaziy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarida kommunistik rejimlar almashganidan soʻng Varshava Shartnomasi Tashkilotining sotsialistik mamlakatlarning harbiy-siyosiy ittifoqi sifatida mavjudligi oʻz mazmunini yoʻqotdi. 1991 yil 25-fevralda Varshava Shartnomasi Tashkilotiga a'zo davlatlar harbiy tuzilmalarini bekor qildilar va 1991 yil 1-iyulda Pragada Shartnomani to'liq bekor qilish to'g'risidagi Protokolni imzoladilar [11] .

Tarkibi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tashkilot sakkizta sotsialistik davlatni o'z ichiga olgan:

Respublika Hukmron partiya
Flag of the Soviet Union.svg State Emblem of the Soviet Union.svg SSSR КПСС.svgSovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi (KPSS) (ilgari RSDLP, RSDLP(b), RCP(b), VKP(b) )
Flag of East Germany.svgCoat of arms of East Germany.svg GDR Sozialistische Einheitspartei Deutschlands Logo.svg Germaniya Sotsialistik birlik partiyasi nemischa: Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (rasmiy ravishda 1990 yil sentabr oyida paydo bo'lgan - Germaniyani birlashtirish jarayoniga tayyorgarlik ko'rishda)
Flag of Czechoslovakia.svg Coat of arms of Czechoslovakia (1961-1989).svg Chexoslovakiya Emblem of the Communist Party of Czechoslovakia.svg Chexoslovakiya Kommunistik partiyasi chex. Komunistická strana Československa
Flag of Bulgaria (1971-1990).svgCoat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg BXR LogoBKP.svg Bolgariya Kommunistik partiyasi bolgarcha: Българска комунистическа партия
Flag of Hungary.svg Coat of arms of Hungary (1957-1990).svg Vengriya Mszmp.svg Vengriya Sotsialistik ishchilar partiyasi ven.: Magyar Szocialista Munkáspárt
Flag of Poland.svg Coat of arms of Poland (1955-1980).svg Polsha POL PZPR logo.svg Polsha Birlashgan ishchilar partiyasi polyakcha: Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Flag of Romania (1965-1989).svg Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg SRR Coat of arms of PCR.svg Ruminiya Kommunistik partiyasi rum. Partidul Kommunistik Roman
Flag of Albania 1946.svgCoat of arms of the People's Republic of Albania.svg NSRA Albaniya mehnat partiyasi alb. Partia e Punes e Shqipërisë ( mafkuraviy tafovutlar tufayli 1961-yil blokidan chiqdi; 1968 yil sentabr oyida - ATS qo'shinlari Chexoslovakiyaga kirganidan keyin rasman chiqib ketdi)

Shartnoma shartlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shartnoma muqaddima va 11 moddadan iborat edi. Uning shartlari va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomiga muvofiq, Varshava Shartnomasiga a'zo davlatlar xalqaro munosabatlarida kuch ishlatish bilan tahdid qilish yoki qo'llashdan tiyilishga va ulardan biriga qurolli hujum qilingan taqdirda, hujumga uchragan davlatlarga barcha vositalar bilan zudlik bilan yordam ko'rsatish, shu jumladan qurolli kuchlar bilan ham yordam berish koʻzda tutilgan edi.

Boshqaruv organlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Siyosiy maslahat qoʻmitasi (SMQ) tashkilotning oliy kollegial organi hisoblanadi. Maslahatlashuvlar o'tkazish va Varshava shartnomasini amalga oshirish bilan bog'liq muammolarni ko'rib chiqish uchun yaratilgan.
  • Qurolli Kuchlar Birlashgan Qo'mondonligi (QKBQ) - qurolli kuchlarning o'zaro hamkorligini ta'minlash va Varshava shartnomasiga a'zo davlatlarning mudofaa qobiliyatini mustahkamlash.
  • Tashkilotning bosh qarorgohi (shtab-kvartirasi) Moskvada joylashgan edi. 1972-yil 3-oktabrda G'arb matbuotida birinchi marta Sovet rahbariyati Lvov yaqinida aloqa tizimiga ega mustahkamlangan er osti inshootlari majmuasini qurishni tashkil qilgani haqida ma'lumot e'lon qilindi. Ushbu chora tashkilotning boshqaruv organlarini Polsha, Chexoslovakiya, Vengriya va SRR chegaralariga yaqinlashtirdi, bu kelajakda ushbu birodar mamlakatlar qurolli kuchlarining xorijiy ofitserlarining kelishi va qaytishini tezlashtirishi kerak edi [12] . 1973-yil mart oyida tashkilot shtab-kvartirasining Moskvadan Lvovga ko'chirilishi haqidagi ma'lumot xorijiy matbuotda tasdiqlandi. Belgilangan shahar chegaralarida va shahar atroflarida VShT qo'shinlarining qo'mondonlik va boshqaruv bo'linmalari joylashgan yadro portlashiga chidamli yer osti beton bunkerlari qurilgan. Germaniyalik harbiy kuzatuvchilarning fikricha, bu chora quruqlikdagi simli aloqa liniyalarining uzunligini qisqartirish, yuzaga kelgan vaziyatlarga tezroq javob berish va turli xil harbiy hodisalar yoki ichki fuqarolik holatlarida Markaziy Evropada joylashgan qo'shinlarga jangovar buyruqlar berishga qaratilgan. tartibsizliklar . Lvov rivojlangan temir yo'l infratuzilmasi va yo'l tarmog'iga ega bo'lgan muhim transport markazi edi ( SSSRning Evropa qismini Sharqiy Evropa mamlakatlari bilan bog'laydigan eng yirik avtomobil yo'llari u va unga yaqin shaharlar orqali o'tgan).[13] Keyinchalik qaror qayta ko'rib chiqildi va tashkilotning yuqori qo'mondonlik shtabining yig'ilishlari vaqti-vaqti bilan Lvovda bo'lib o'tdi (masalan, 1985-yil 26-29-oktabrda Varshava shartnomasiga a'zo davlatlar Birlashgan qurolli kuchlari Harbiy kengashining a'zo davlatlari yig'ilishi o'tkazildi).

VShTning harbiy rahbarlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ittifoqchi qo'shinlar soni va ularning mas'uliyat sohalari.
    - Varshava shartnomasi mamlakatlari;
    - NATO davlatlari ,
    - neytral davlatlar

Birlashgan qurolli kuchlari bosh qo'mondonlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • 1955-1960-yillar - I. BILAN. Konev - Sovet Ittifoqi marshali;
  • 1960-1967-yillar - A. A. Grechko - Sovet Ittifoqi marshali;
  • 1967-1976-yillar - I. VA. Yakubovskiy - Sovet Ittifoqi marshali;
  • 1977-1989-yillar - V. G. Kulikov - Sovet Ittifoqi marshali;
  • 1989-1991-yillar - P. G. Lushev - armiya generali.

Birlashgan qurolli kuchlari shtab boshliqlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • 1955-1962-yillar - A. VA. Antonov - armiya generali;
  • 1962-1965-yillar - P. VA. Batov - armiya generali;
  • 1965-1968-yillar - M. VA. Kazakov - armiya generali;
  • 1968-1976-yillar - S. M. Shtemenko - armiya generali;
  • 1976-1988-yillar - A. VA. Gribkov - armiya generali;
  • 1989-1991-yillar - V. N. Lobov - armiya generali.

Faoliyati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Maslahat komissiyasining yig'ilishi. Suratda - Varshava shartnomasiga a'zo davlatlar rahbarlari. Chapdan o'ngga : Gustav Gusak, Todor Jivkov, Erich Xonekker, Mixail Gorbachev, Nikolae Chauşesku, Voytsex Yaruzelski, Yanosh Kadar . 1987-yil 29-may

1968-yil avgust - Chexoslovakiyaga qo'shinlarning kirishi ( Praga bahorining bostirilishi).

Deklaratsiyalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

SMQning Moskva yig'ilishida (1958) Varshava shartnomasiga a'zo davlatlar va NATOga a'zo davlatlar o'rtasida hujum qilmaslik to'g'risida shartnoma tuzishni taklif qiluvchi Deklaratsiya qabul qilindi.

SMQning Moskvadagi yig'ilishida (1960) qabul qilingan Deklaratsiyada ittifoqchi davlatlar Sovet hukumatining yadroviy sinovlardan bir tomonlama voz kechish to'g'risidagi qarorini ma'qulladilar, agar G'arb davlatlari ham yadroviy portlashlarni qayta boshlamagan bo'lsalar, ularni yadroviy quroli sinovlarini to'xtatish to'g'risidagi shartnomani ishlab chiqishni yakunlash uchun qulay sharoitlar yaratishga chaqirdilar.

SMQ Varshava yig'ilishida (1965) NATOning ko'p tomonlama yadroviy kuchlarini yaratish rejalari bilan bog'liq vaziyat muhokama qilindi va ushbu rejalar amalga oshirilgan taqdirda himoya choralari ham ko'rib chiqildi.

SMQning Budapesht majlisi (1969-yil 17-mart) – Yevropada tinchlik va xavfsizlikni mustahkamlash toʻgʻrisidagi deklaratsiya qabul qilindi. SMQning Budapesht yigʻilishi Varshava shartnomasining harbiy tashkilotini mustahkamlash va takomillashtirish masalalarini koʻrib chiqish bilan bir qatorda Yevropa xavfsizligi masalalariga katta eʻtibor qaratdi va Yevropaning harbiy guruhlarga boʻlinishini bartaraf etishga va Yevropa davlatlari va xalqlari oʻrtasida tinch hamkorlikni amalga oshirishga, kollektiv xavfsizlikning mustahkam tizimini yaratishga olib keladigan yoʻllar va vositalarni topish maqsadida. butun Yevropa davlatlariga umumevropa majlisiga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish yuzasidan murojaatnoma qabul qildi.

Mashqlar va manevrlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qoʻshma qoʻmondonlik-shtab va harbiy mashgʻulotlar va manevrlar oʻtkazildi. Mashqlar VShTga kirgan barcha mamlakatlar hududida o'tkazildi. Eng yiriklari qatoriga "Kvartet" (1963), "Oktabr hujumi" (1965), " Rodoplar " (1967), " Dnepr " (1967), "Shimol" (1968), " Quroldagi birodarlik " (1980), " G'arbiy-81 " (1981), " Qalqon-82 " (1982) lar kiradi.

Razvedka xizmati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Varshava shartnomasining faoliyati davomida ishtirokchi davlatlarning razvedka idoralari o'rtasida doimiy muvofiqlashtirish mavjud edi, 1979 yildan boshlab global elektron razvedka tizimi ishlay boshladi. Bu tizim SOUD, SSSR, Bolgariya, Vengriya Polsha, Chexoslovakiya, GDR, shuningdek, Varshava shartnomasiga kirmagan Vyetnam, Mo'g'uliston va Kubaning elektron va kosmik razvedka vositalarini o'z ichiga olgan edi.

Taniqlilik belgilari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tugatilgandan keyin[tahrir | manbasini tahrirlash]

Deyarli barcha Varshava shartnomasi davlatlari keyinchalik NATO va Yevropa Ittifoqiga qo'shildi:

  • Ruminiya (Yevropa Ittifoqi va NATOda);
  • Bolgariya (Yevropa Ittifoqi va NATOda);
  • Polsha (Yevropa Ittifoqi va NATOda);
  • GDR (Germaniya bilan birlashish natijasida) (Yevropa Ittifoqi va NATOda);
  • Chexiya va Slovakiya (Yevropa Ittifoqi va NATOda);
  • Vengriya (Yevropa Ittifoqi va NATOda);
  • Albaniya (NATO, Yevropa Ittifoqiga nomzod);
  • sobiq SSSR respublikalarining bir qismi ( Estoniya, Latviya, Litva ) (EI va NATOda);
  • Gruziya va Ukraina NATO aʼzoligiga nomzod maqomiga ega va oʻz armiyalarini qayta tashkil etish boʻyicha NATO tajribasini faol oʻzlashtirmoqda. Ko'pgina MDH davlatlari Tinchlik yo'lida hamkorlik kabi NATO dasturlarida ishtirok etadi.


Varshava Shartnomasi Tashkiloti Fayl:Warsaw Pact seal.png
Albaniya (1968 yilga qadar) | Bolgariya | Vengriya | GDR (1956 yildan) | Polsha | Ruminiya | SSSR | Chexoslovakiya |

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Yost, David S. (1998). NATO Transformed: The Allianceʻs New Roles in International Security. Washington, DC: U.S. Institute of Peace Press. p. 31. ISBN 1-878379-81-X.
  2. „Formation of Nato and Warsaw Pact“. History Channel. Qaraldi: 22-dekabr 2015-yil.
  3. „The Warsaw Pact is formed“. History Channel. Qaraldi: 22-dekabr 2015-yil.
  4. «In reaction to West Germanyʻs NATO accession, the Soviet Union and its Eastern European client states formed the Warsaw Pact in 1955.» Citation from: „A short history of NATO“. nato.int. 10-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-dekabr 2015-yil.
  5. Broadhurst, Arlene Idol (1982). The Future of European Alliance Systems. Boulder, Colorado: Westview Press. p. 137. ISBN 0-86531-413-6.
  6. Christopher Cook, Dictionary of Historical Terms (1983)
  7. The Columbia Enclopedia, fifth e*dition (1993) p. 2926
  8. The Warsaw Pact Reconsidered: International Relations in Eastern Europe, 1955—1969 Laurien Crump Routledge, page 21-22, 11.02.2015
  9. The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonnʻs participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO»
  10. The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonnʻs participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO»
  11. Не разрыв, а истинное партнерство // Известия, 2 июля 1991
  12. Soviet Union: Military. // The Report on World Affairs. — 1 October — 31-dekabr 1972-yil. — Vol. 53 — No. 4 — P. 305 — ISSN 0034-4737.
  13. Warsaw Pact: Headquarters to be moved. // Military Review. — March 1973. — Vol. 53 — No. 3 — P. 96 — ISSN 0026-4148.

Adabiyot[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Организация Варшавского договора / Gordienko D.V. // Okeanarium — Oyashio. — M. : Buyuk rus entsiklopediyasi, 2014. - BILAN. 334. - ( Buyuk rus entsiklopediyasi : [35 tonnada] / Ch. ed. Yu. S. Osipov ; 2004-2017, jild. 24). — ISBN 978-5-85270-361-3 .
  • Bruz VV Varshava Shartnomasi Tashkilotining Yevropa xavfsizligini ta'minlash bo'yicha harbiy-siyosiy faoliyati. Tarixshunoslik tadqiqoti: monografiya. - M.: GOU VPO MGUL, 2006. - 246 b.
  • Варшавское совещание европейских государств по обеспечению мира и безопасности в Европе. — М: Госполитиздат, 1955. — 144 с. — 200 000 экз.
  • Fowler, Delbert M. Nechta bo'linma? NATO-Varshava shartnomasini baholash . // Harbiy sharh . - 1972-yil noyabr. - jild. 52 - yo'q. 11 - P. 76 - ISSN 0026-4148. (jangovar potentsialni va Varshava shartnomasi va NATO kuchlari muvozanati bilan bog'liq turli jihatlarni taqqoslash)
  • Adenauer, Konrad Memorie 1945–1953. — Andoza:Нп3, 1966a. (mavjud havola)
  • Molotov, Vyacheslav La conferenza di Berlino. — Ed. di cultura sociale, 1954a.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]