Umayya ibn Xalaf

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Umayya ibn Xalaf
أمية ابن خلف
Tarikhuna bi-uslub qasasi-Bilal ibn Rabah being wipped.jpg
Andoza:Taxminan yilda
Tavalludi
Vafoti 13-mart 624-yil
Badr, Hijoz, Arabiston
Turmush oʻrtogʻi Karima binti Ma'mar
Layli binti Habib
Tav'ama binti Umayya
Bolalari Safvon

Umayya ibn Xalaf (arabcha: أمية ابن خلف) arab qul xoʻjayini va VII asrda Qurayshning Banu Juma qabilasining boshligʻi edi. U Muhammad(s.a.v) boshchiligidagi musulmonlarga qarshi asosiy raqiblardan biri edi. Umayya Islomni qabul qilgani uchun qiynoqqa solgan qul Bilol ibn Rabohning xo'jayini sifatida tanilgan.[1]

Oila[tahrir | manbasini tahrirlash]

Umayya ibn Xalaf Xalaf ibn Habib ibn Vahb ibn Huzofa ibn Jumaning o'g'li va Ubay ibn Xalafning ukasi edi. U uch marta uylangan:

  • Xotini Safiya bintu Maʼmar ibn Habibdan bir qancha oʻgʻillari bor edi: Safvon, Ahya va Salama.
  • Xotini Karima bintu Ma'mar ibn Habibdan bir qancha o'g'illari bor edi: Valid va Ali (ikkalasi Badrda o'ldirilgan), Rabi'a, Muslim, Ma'bad va Mas'ud.
  • B.Tamimlik rafiqasi Laylo bintu Habib at-Tamimiyyadan at-Tav'ama bintu Umayya ismli qizi bor edi.

Islomga qarshilik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Umayya Makkadagi butparast diniy marosimlarda qatnashgan va u yerda Ka'ba maydonida atir-upa tarqatgan. 

Muhammadbutparastlikka qarshi va'z qila boshlaganidan so'ng, Umayya yangi ta'limotning ashaddiy raqibiga aylandi. U Muhammadga tuhmat qilardi va u haqida Alloh taolo Humoza surasini nozil qildi: “Boʻxtonchi va gʻiybatchining holiga voy”. Islomni qabul qilgani uchun quli Bilol ibn Rabohni qiynoqlarga soldi. U Bilolni issiq choʻl qumiga yotqizishga majburlab, koʻkragiga ogʻir tosh bilan qadab qoʻydi. Bilol hali ham islomni rad etishdan bosh tortganda, bir og'ir odam toshga sakrashi kerak edi. Bilol tinmay takrorlardi: “ Ahad! Ahad! " (Bir Xudo! Bir Xudo!)[2]

Abdurrahmon bilan do'stlik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ummayaning Abdu Amr ismli juda yaqin va qadrdon doʻsti bor edi. Ularning doʻstligi Abdu Amr islomni qabul qilgandan soʻng keskinlashgan. Abdu Amr ismini Abdurrahmon deb o'zgartirdi va keyin Madinaga hijrat qildi. Nafaqat bu, balki Ummayaning xafa boʻlib, Abdu Amr oʻz singlisini ilgari Ummayaning quli boʻlgan qora tanli Bilol ibn Rabohga turmushga berdi.[3] Bu voqealarning barchasi og'riq va qayg'uga sabab bo'ldi, lekin o'sha paytdagi qabila jamiyatlarida bolalik do'stligi rishtalari favqulodda kuchli va mustahkam edi. Ummaya eski do'stiga nisbatan mehr va burch tuyg'usini saqlab qoldi, bu esa o'zaro edi. Do'stliklari tufayli ikki do'st yozma shartnoma tuzdilar, unga ko'ra Abdulrahmon Umayyaning Madinadagi mol-mulki va oilasini, Umayya esa Abdurrahmonning Makkadagi mulki va oilasini himoya qilishi kerak edi. Hujjatni ishlab chiqayotganda, Abdurrahmon yangi (islomiy) nomi bilan atalganida, Umayya “Men hech qanday ar-Rahmonni bilmayman” deb e'tiroz bildirdi va islomdan oldingi “Abdu Amr” nomini bo'lishini so'radi. Bu ular o'rtasidagi o'zaro mehr-muhabbatning yana bir mezoni bo'lib, Abdurrahmon rozi bo'lgan va hujjatda "Abdu Amr" deb atalgan.

Sa'd bilan do'stlik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Umayya, shuningdek, Bani Aus qabilasining sardori Sa'd ibn Muozning yaxshi do'sti edi.Umayya Suriyaga ketayotganda Madinada boʻlganida Sa’dning huzurida, Sa’d Makkada boʻlganida esa Umayyaning huzurida turar edi.[4]

Badr jangidan oldin Sa'd Umayya bilan umra qilish uchun Makkaga bir marta tashrif buyurgan edi, ular Abu Jahlga duch kelishdi. Ular janjallashishdi va ish qizigan sari Sa'd Abu Jahlni Makkadan Suriyaga boradigan savdo yo'lini to'xtatib qo'yish bilan qo'rqitdi va Umayyaga uning hayotiga Muhammad tahdid qilayotganini aytdi.

Badr jangi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Badr jangi arafasida Umayya musulmon bo'lgan, Madinaga hijrat qilgan va Muhammadga yaqin bo'lgan bolalikdagi do'sti Sa'ddan tashrif buyuradi. Sa'd Makkaga go'yoki umra ("kichik" haj) uchun, balki Umayyani ehtiyot qilish uchun kelgan edi. Sa'd Umayyaga Muhammadning Umayyaga nisbatan yomon munosabatda ekanligini, uning hayoti musulmonlar, jumladan Muhammadtomonidan xavf ostida ekanligini, agar u ularning qo'liga tushib qolsa, na Muhammad(s a.v)dan, na musulmonlardan rahm-shafqat kutmasligini aytdi.

624-yil mart oyida Makkaliklar Abu Sufyon ibn Harb boshchiligidagi Suriyadan kelayotgan karvonga tahdid solayotgan musulmon kuchlariga qarshi turishga qaror qildilar. Abu Jahl: «Karvoningizni qo'riqlanglar», deb odamlarni urushga chaqirdi. Sa'dning ogohlantirishini olgach, xavotirga tushgan Umayya Makkani tark etishni istamadi. Lekin Abu Jahl unga: «Ey Abu Safvon! Agar vodiy ahlining boshligʻi boʻlsangiz-da, ortda qolayotganingizni odamlar koʻrsa, ular ham siz bilan birga qoladilar” Abu Jahl Umayya: «Meni fikrimni o'zgartirishga majbur qilganingizdek, Makkadagi tuyaning eng yaxshisini sotib olaman», - dedi. Umayya xotiniga: “Ey Ummu Safvon, menga kerak boʻlgan narsani (sayohatga) tayyorla”, dedi. U zotga: “Ey Abu Safvon! Yasribiy birodaringiz sizga nima deganini unutdingizmi? U zot: “Yoʻq, lekin men ular bilan bir oz masofadan boshqaga borishni xohlamayman”, dedi. Umayya musulmonlar bilan mashgʻul boʻlish yoʻlida qarorgohini qayerda boʻlmasin, har doim hushyor boʻlib, tuyasini bogʻlardi.[4]

Abu Sufyon Makka qo'shiniga karvonning najot topgani haqida xabar bergan bo'lsa ham, Makka qo'shinlari musulmon qo'shinlari bilan to'qnash kelishga kirishdilar. Jang 624-yil 13-martda boshlandi. Makkadan kelgan kuchlar musulmonlar tomonidan tor-mor etildi. Musulmon bo'lmaganlarni qirg'in qilish katta edi. Ushbu shafqatsiz qon to'kilish paytida Umayya o'zining eski do'sti Abdulrahmon ibn Avf tomonidan qo'lga tushish baxtiga muyassar bo'ldi va u o'z hayotini saqlab qolish uchun Umayyani qidirib, qo'lga oldi.

O'lim[tahrir | manbasini tahrirlash]

Umayya ibn Xalaf Arabiston yarim orolidagi Quraysh qabilasining Bani Juma qabilasining boshligʻi boʻlib, Makka shahrining rahbarlaridan biri edi. Umayya butparastlarning bayramlarini nishonlash uchun Makka ko'chalarida atir tarqatgan va Muhammadning tavhid ta'limotiga qarshi edi. Shafqatsiz odam, u bir necha bor islomdan voz kechishni rad etgan quli Bilol ibn Rabbani qayta-qayta qiynoqqa solgan. Umayya 624-yildagi Badr jangida qoʻmondonlardan biri boʻlib, u yerda eski doʻsti Abdurrahmon ibn Avf tomonidan asirga olingan va sobiq quli Bilol ibn Raboh tomonidan qatl etilgan.

Shuningdek qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manba[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Sahih Bukhari „Archived copy“. 28-noyabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2007-yil.
  2. Slavery From Islamic and Christian Perspectives by Sa'id Akhtar Rizvi on Al-islam.org, referencing Ibn Sa'd, op. cit., vol. III:1, p. 166; Abu Na'im, op. cit., vol. 1, p. 148; Ibn Hajar, op. cit., vol. 1, p. 336.
  3. John Glubb, The Life and times Muhammad, Lanham 1998, p. 186f.
  4. 4,0 4,1 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Bukhari286