Tom

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Tom — binoning ustini yopib turuvchi qismi. Devorlar va binoning ichini yogʻinsochindan asraydi. Yuk koʻtaruvchi (ferma, sarrov, stropil, xari va boshqalar) hamda tunuka, shifer, tol singari yopuvchi qismlardan iborat. Shakliga koʻra, T.lar bir nishabli, ikki nishabli, toʻrt nishabli, koʻp nishabli, shatr (qubba) shaklli, chordoqli yoki chordoqsiz (yassi), baland chordoqlimansarda koʻrinishida boʻlishi mumkin.

Eni keng sanoat binolarida tabiiy yoritish va havo almashtirish maqsadlarida T. oʻrtasiga fonar (oynavand tuynuk) ishlanadi. Bundan tashqari T.larning gumbazli, piramidasimon, konussimon va qobiqsimon xillari ham boʻladi. Gumbazli T.lar Oʻrta Osiyoda, xususan, Oʻzbekistonda qadimdan keng tarqalgan. Bular hozir ham quriladi (q.Gumbaz).

Oʻzbekistonda oddiy uyjoylar qadimda, asosan, yassi T.li boʻlib, uy devoriga toʻsinlar tashlab, ularning ustiga toqi (vassa) terilgan, ustiga boʻyra, qamish yoki poxol toʻshalgan, tuproq solib tekislangan, keyin somonli loy bilan suvalgan. Ayrim joylarda hozir ham shunday T.lar bor. Aksar turar joy binolari nishabli qilinadi. Oldin stropila ishlab olinib, ustiga yopish materiali (tunuka, shifer va boshqalar) krplanadi.

Yopish materiallarining xossalari va hududning iqlimiy sharoitiga qarab T.ning nishabi har xil (tunuka, tol va ruberoidlar uchun pastroq; asbotsement, cherepitsa va shiferlarda — tikroq) olinadi. Bir nishabli T.lar, asosan, yordamchi xoʻjalik binolariga quriladi. Ikki nishabli T.lar eng keng tarqalgan. Koʻp nishabli T. eng murakkab hisoblanadi.

Oʻzbekiston hududida mansardali (chordoqli qismi xonaga moslangan) uylar kam quriladi, uyjoy masalasi tanqis boʻlgan hollarda ularning ahamiyati katta.