Sayfi Saroyi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Oʻzbek Adabiyoti

Milodiy VII asrgacha
VIII-XIII asrlar (Qadimgi)

XIV-XV asrlar (Temuriylar davri)
XVI-XIX asrlar (Mumtoz)

XIX-XX asrlar (Milliy uygʻonish)
1905-30 yillar (Jadid davri)
1930-80 yillar (Sovet davri)
1990 yillaridan keyin (Mustaqillik)

Oʻzbekiston Yozuvchilar Uyushmasi

Sayfi Saroyi (1321—1396) — Oʻzbek mumtoz adabiyotining isteʼdodli vakillaridan biri. Xorazm yaqinidagi Qamishli qishlogʻida tugʻilgan. Oltin Oʻrda davlatining poytaxti Saroy shahrida yashagan, hayotining soʻnggi yillarini Misrda oʻtkazgan va u yerda vafot etgan.

Bizgacha shoirning adabiy merosidan bir necha gʻazallari, qasida, qitʼa, ruboiylari, „Suhayl va Guldursun“ dostoni (1394) hamda Saʼdiy Sheroziyning asarining tarjimasi „Gulistoni bit-turkiy“(1390-91) yetib kelgan. Ayrim asarlari Istanbulda (1926) „Turk adabiyoti namunalari“da berilgan.

„Suhayl va Guldursun“ dostoni oʻzbek epik sheʼriyati taraqqiyotida oʻz oʻrniga ega. Doston xalq afsonasi „Guldursun“ asosiga qurilsa-da, unda real tarixiy voqealar, yaʼni Amir Temurning Xorazmga yurishi ham aks etgan.

Sayfi Saroyi (1321, Xorazm viloyati Sariqamish qishlog'i — 1398, Iskandariya) — shoir, tarjimon. Markaziy Osiyoda mo'g'ullar istilosi davrida yashagan, o'z vatanini tark etishga majbur bo'lgan, umri darbadarlikda kechgan. Keyinchalik Oltin O'rda (Saroy sh.), Misr va Turkiyada yashagan. Fors, arab tili, adabiyoti, tarixi va xalq og'zaki poetik ijodini mukammal o'rgangan, lirik shoir, qasidanavis, epik dostonchi va tarjimon sifatida tanilgan. Bizgacha uning 10 dan ortiq g'azal, qasida, qit'a, ruboiy, "Suhayl va Guldursun" dostoni, "Gulistoni bitturkiy" asari yetib kelgan. "Sindbodnoma"ni oʻzbek tiliga qilgan tarjimasi saqlanmagan. She'rlarida vatanparvarlik, odamiylik, inson qadrqimmati, do'stlik, muhabbat motivlari bilan birga ijtimoiy mavzu ham kuylangan ("Kungul", "Topilmas", "Erur" va b.).

S. S. Sa'diyning "Guliston" asarini oʻzbek tiliga birinchi bo'lib tarjima qilib, yarim original, falsafiyaxloqiy "Gulistoni bitturkiy" asarini yaratgan (1391). Sa'diy asarining asosiy mag'zini olib, uni zamona ruhini va mahalliy muhitni aks ettiruvchi yangi hikoyatlar, qit'a va baytlar bilan to'ldirgan. Asar 8 bob, har bir bobda hikoyatlar bor. Hikoyatlarning ko'pchiligi didaktik mazmunda. Shoir pandnasihat qilish yo'li bilan adolat va osoyishtalik o'rnatish, zolim podsho va amaldorlarni insof va adolatga chaqirish, davlatni qat'iy qonunqoidalar asosida boshqarish, kishilar xulq-atvorini yaxshilash mumkin, deb o'ylaydi. Shu maqsadda tug'rilik, rostgo'ylik, sadoqat va marhamat kabi fazilatlarni targ'ib etadi. Asar katta adabiy yodgorlik, qad. turkiy tilni o'rganishda ham muhim manbadir. Uning yagona qo'lyozmasi Gollandiyadagi Leyden universitetida (inv. №1355), fotonusxasi, "Suhayl va Guldursun" dostoni qo'lyozmasi Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida saqlanadi[1].

Nashr qilingan asarlari[tahrir]

Sayfi Saroyi. Sheʼrlar, Guliston. — T.: 1968;
Sayfi Saroyi. Gulistoni bit turkiy. Kitobda: 14 asr Xorazm yodnomalari. — T.: Fan, 1973;
Sayfi Saroyi. Suhayl va Guldursun. Kitobda: Uch bulbul gulshani. — T.: Gʻafur gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1986.

Manbalar[tahrir]

  1. Begali Qosimov. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar[tahrir]

  • She'rlar, Guliston, T., 1968.
  • Mallayev N., Oʻzbek adabiyoti tarixi, 1-kitob, T., 1976;
  • Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 1j., T., 1977.
  • Oʻzbek adabiyoti tarixi. Besh tomlik. T.1. — T.: Fan, 1978.