Poliomielit

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Polio lores134.jpg

Poliomiyelit (yun. polios — kul-rang va myelos — orqa miya) — oʻtkir yuqumli kasallik. Bunda markaziy nerv sistemasi zararlanadi. Falaj bilan yoki falajsiz kechadi. P. kadimdan maʼlum boʻlib, ayniqsa, bolalar oʻrtasida keng tarqalgan. P. oqibatida minglab bolalar falaj boʻlib qolar edi.

Virusni sunʼiy koʻpaytirish usulining kashf etilishi, P.ga qarshi vaksina yaratilishi va bolalarni yoppa-siga emlash amalga oshirilishi tufayli kasallik tez kamaydi. Kasallikni qoʻzgʻatuvchi viruslar suvda uzok, vaqt saqlanadi, qaynatilganda, kaliy permanganat va vodorod peroksid taʼsirida halok boʻladi. Kasallik bemor bilan yoki kasallik qoʻzgʻatuvchisini tashib yuruvchilar bilan muloqotda boʻlganda yuqadi. Virus havo-tomchi yoʻllari orqali (aksirganda, yoʻtalganda), shuningdek, ifloslangan sabzavot, meva, qaynatilmagan suv, sutni isteʼmol qilganda organizmga oʻtadi. Yoz va kuz oylarida P. koʻproq uchraydi. Kasallik oʻtkir boshlanadi: bemorning t-rasi 38—39° gacha koʻtariladi, yoʻtal, aksirish, tomoq ogʻrishi, qorinda ogʻriq paydo boʻlishi va ich ketishi kuzatiladi. Bu belgilar 4—5 kundan keyin oʻtib ketadi, bir haftadan soʻng t-ra yana koʻtariladi va turli muskullar, ayniqsa, oyoq va qoʻllar falaji avj oladi.

Falajsiz P. yuqori nafas yoʻllarining oʻtkir katari sifatida (q. Oʻtkir respirator kasalliklar) yoki meʼda-ichak faoliyatining buzilishi koʻrinishida kechadi. Bemor kasalxonada davolanadi. Falaj bilan kechadigan P.da zararlangan qoʻl va oyoqning harakatlanishi buziladi, kasal qoʻl yoki oyoq sogʻlom oyoqqoʻlga qaraganda oʻsishdan orqada qoladi. Shu sababli kompleks davolashda massaj, davo fizkulturasi, oyoq va qoʻllar uchun maxsus ortopedik apparatlar, tana va boʻyinga korset ta-qish tavsiya etiladi. Keyinchalik sana-toriykurortda davolanish kerak. Falaj bilan kechadigan P. uzoq va toʻgʻri davolanganda oyoq va qoʻllarning izdan chiqqan funksiyalari tiklanishi mumkin.

P.ning oldini olish uchun suyuq holdagi va konfet (antipoliodraje) shaklidagi tirik P. vaksinasi bilan emlanadi.[1]

Poliomielit (epidemika anterior akuta) — yaʼni bolalar falaji polioviruslar chaqiradigan yuqumli kasallikdir. Asosan 3-8 yoshdagi bolalar oʻrtasida, baʼzan katta yoshdagilar orasida uchraydi. Polioviruslar orqa miya nerv hujayralarini zararlab falajlikka baʼzi hollarda oʻlimga olib keladi. Kuzgatuvchisi: kattaligi 30 Nanometer boʻlgan[2], kapsulasiz, RNA tutuvchi poliovirusdir. Bu virus Picornoviridae oilasiga mansub boʻlgan Enterovirusdir. Polioviruslarning uchta serotipi mavjud:

  • Brunhilde
  • Lansing
  • Leon

Bu uchta tipuzidan soʻng alohida immunitet qoldiradi. Kasallikning yuqish yoʻli havo — tomchi yoʻli, inkubation davri 7-14 kun. Virus ogʻiz orqali ichaklarga boradi. U yerda koʻpayib lokal limfa tugunlarini zararlaydi. Limfa tugunlarida ham koʻpayib, qonga oʻtadi (viremiya). Qon aylanish yoʻli bilan orqa miyaga boradi, orka miya kulant moddasini zararlaydi. Orqa miya motoneyronlarini shikastlab, koʻndalang — Targil muskullari faoliyatini chegaralaydi. Orqa miyaga esa immun himoya reaktiyasi natijasida leykozutlar toʻplanib yalligʻlanishni hosil qiladi. Bu yalligʻlanishni natijasida orka miya nerv hujayralari faoliyati buziladi. Natijada falajlik yuzaga keladi. Kasallik simptomlari; umumiy holsizlik, 3 kun temperatura koʻtarilishi, tomoq ogʻrishi, koʻngil aynishi, katy qilish, ich ketish kuzatiladi[3][4].

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  2. Mastny, Lisa (January 25, 1999). Eradicating Polio: A Model for International Cooperation. Worldwatch Institute. 2008-08-23.
  3. Ray, Kalyan (26 February 2012). "India wins battle against dreaded polio". Deccan Herald. 
  4. "India polio-free for a year: ‘First time in history we’re able to put up such a map’". The Telegraph. 26 February 2012. http://www.telegraphindia.com/1120226/jsp/frontpage/story_15181357.jsp. Qaraldi: 26 February 2012. 


Havolalar[tahrir]

Adabiyotlar[tahrir]

  • Чумаков М. П., Присман И. М., Зацепив Т. О., Полиомиелит — детский спинномозговой паралич, М., 1953;
  • Эпидемический полиомиелит, М., 1957;
  • Полиомиелит, пер. с англ., М., 1957;
  • Дроздов С. Г., Полиомиелит и его профилактика в различных странах мира, М., 1967.

Manbalar[tahrir]