Kavkaz imomligi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Kavkaz imomiligi
إِمامة قفقاز
1828–1859
Kavkaz imomiligi bayrogʻi
Flag of Russia (1914-1917).svg
1854-yilda Kavkaz imomligi
1854-yilda Kavkaz imomligi
Poytaxt Dargo qishlogʻi (Ahulgo)
Boshqa tillar Chechen, Avar, lezgin, Kumuk
Hukumat Monarxiya
• Imom (1828—1832)
Gʻozi Muhammad
• 1834-1859
Hamza Bek
• 1834–1859
Imom Shamil
• 1918-yil mart - aprel
Najmuddin Hotso
Tarix  
• G'azot boshlanadi, ruslarga qarshi kurash uchun imomiyat tashkil qilinadi
1828
• Rossiya imperiyasi tomonidan ag'darilgan
1859


Kavkaz imomligi (imomati) (arab: إِمامة قفقاز), Shimoliy Kavkazda 19-asr boshlari va oʻrtalarida Dogʻiston va Checheniston imomlari tomonidan Kavkaz urushi davrida Rossiya imperiyasiga qarshi kurashish uchun tashkil etilgan davlat boʻlib, u yerda Rossiya aloqa xavfsizligini taʼminlash maqsadida Kavkazni bosib olishga harakat qilgan[1].

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kavkaz imomi. Edvard Veler 1884-yil.

Imomat 1828-yilda Gʻozi Muhammad tomonidan asos solingan. Hamza Bek 1832-yilda imom boʻldi. 1834-yilda Hamza Bek oʻldirilgach, Shayx Shamil imomlik qiladi. Imomiyat Shayx Shamil davrida oʻzining eng keng chegarasiga yetdi va Dogʻiston, Checheniston va Ingushiyaning baʼzi hududlarini oʻz ichiga oldi.

Gʻarbiy Kavkazdagi Adigeyni Shayx Shamilning noibi boshqargan, Shayx Shamil esa 1859-yilgacha davlatni boshqargan. 1859-yilda davlat Rossiya imperiyasi tasarrufiga oʻtdi. Oktyabr inqilobidan keyin Shayx Shamil noiblaridan birining oʻgʻli Najmiddin imomatni qayta tiklashga urindi, ammo Rossiyadagi fuqarolar urushi davrida Qizil Armiya tomonidan uyushtirilgan intervensiya natijasida Sovet Ittifoqi imomiyat boshqaruvini olib tashladi.

Checheniston urushi. Frans Rubo, (1890).

Kengayish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Urush paytida imomlik boshqa musulmon qabilalari tomonidan qoʻllab-quvvatlanib, oxir-oqibat Imom Shamil imomligi davrida Checheniston, Ingushetiyaning bir qismi va Dogʻistonning qolgan qismi bilan birlashdi. Gʻarbiy qabilalar, ya’ni adigelar Shamil hukmronligi davrida ham imomat qoʻliga oʻtadilar, biroq Shomilning sharqiy va gʻarbiy qabilalari oʻrtasida oʻtirgan kabardinlar va osetinlar timsolida muammo yuzaga keldi, shuning uchun bu qabilalar, asosan, boshqarildi.

Siyosat[tahrir | manbasini tahrirlash]

Imomat oʻta militaristik davlat boʻlib, u tashkil topganidan beri urushda edi. Uning siyosati doimo islomni yanada rivojlantirish yoki Kavkaz urushi bilan bogʻliq edi. Shunday qilib, uning kengashida oʻtirgan yagona odamlar musulmon olimlari yoki harbiy noiblar boʻlgan.

Toʻrtinchi imomat[tahrir | manbasini tahrirlash]

1917-yilgi rus inqilobidan keyin 1918-yil mart-aprel oylarida Turkiya yordami bilan imomiyatni tiklashga urinish Shamilning noiblaridan biri Najmiddin Hotso tomonidan amalga oshirildi. Bu nom Dogʻistonning Gotso qishlogʻidan kelib chiqqan (u podshoh tomonidan zodagonlik bilan taqdirlangan). U Shimoliy Kavkazning toʻrtinchi imomi deb eʼlon qilindi va Sovetlar tomonidan imomat magʻlubiyatga uchradi. Hotso faqat Dogʻistonda qoʻllab-quvvatlandi va u yerda u oʻz kurashini davom ettirdi (Ayni paytda Chechenistonda turli eʼtiqoddagi Shimoliy Kavkaz millatchilari xuddi shunday ruslarga qarshi partizan urushiga kirishdi). Har ikki isyon ham nihoyat 1925-yilda bostirildi[2]

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Historical dictionary of the Chechen conflict. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers, 2015. ISBN 978-1442249240. 
  2. Dunlop.