Jean-Pierre Sauvage

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Sauvage va kimyodagi hamkasblari tomonidan xabar qilingan katanning kristall tuzilishi. Kommun., 1985, 244-247. [1]
Sauvage va Recl.dagi hamkasblari tomonidan ikki mis (I) shablon ionlari bilan bogʻlangan molekulyar trefoil tugunining kristall tuzilishi. Trav. Chim. Toʻlash. B., 1993, 427-428[2].

Jan-Pier Sauvage (Fransuzcha talaffuzi: ʒɑ̃pjɛʁ sovaʒ; 1944-yil 21-oktyabrda tugʻilgan) — Strasburg universitetida ishlaydigan fransuz kimyogari. U 1967-yilda Strasburg milliy kimyo maktabini (hozirgi ECPM Strasbourg nomi bilan tanilgan) tamomlagan[3]. U supramolekulyar kimyo boʻyicha ixtisoslashgan boʻlib, u ser J. Freyzer Stoddart va Bernard L. Feringa bilan birga kimyo boʻyicha 2016-yilgi Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan .

Hayoti[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sauvage 1944-yilda Parijda tugʻilgan[4]. va oʻzi 1987-yilda kimyo boʻyicha Nobel mukofoti laureati boʻlgan Jan-Mari Len rahbarligida Lui-Paster universitetida PhD darajasini olgan. Doktorlik ishi davomida u kriptond ligandlarining birinchi sinteziga hissa qoʻshdi[5]. Malkolm LH Green bilan doktorlikdan keyingi tadqiqotlardan soʻng u Strasburgga qaytib keldi, u yerda hozir faxriy professor.

Sauvagening ilmiy ishlari tashqi signalga javoban ularning konformatsiyasini oʻzgartirib, mashinalar funksiyalarini taqlid qiluvchi molekulalarni yaratishga qaratilgan[6].

Uning Nobel mukofoti ishi 1983-yilda, u birinchi boʻlib kimyoviy emas, balki mexanik ravishda bogʻlangan ikkita bir -biriga bogʻlangan halqa shaklidagi molekulalardan iborat katanni sintez qilganda amalga oshirildi. Ushbu ikki halqa bir-biriga nisbatan harakatlanishi mumkinligi sababli, Nobel mukofoti buni molekulyar mashinani yaratish yoʻlidagi hayotiy boshlangʻich harakat sifatida koʻrsatdi. Mukofotning qolgan ikki oluvchisi keyinchalik rotaksan va molekulyar rotor yaratish orqali kuzatib bordilar[7][8].

Boshqa tadqiqotlar CO<sub id="mwQA">2</sub> ni elektrokimyoviy kamaytirish va fotosintetik reaksiya markazining modellarini oʻz ichiga oladi[9].

Uning ishining katta mavzusi molekulyar topologiya, xususan, mexanik ravishda oʻzaro bogʻlangan molekulyar arxitekturalardir. U koordinatsion komplekslar asosida katenlar va molekulyar tugunlarning sintezini tasvirlab bergan[10].

1990-yil 26-martda Fransiya Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi etib saylangan, 1997-yil 24-noyabrda esa aʼzo boʻlgan. Hozirda Strasburg universiteti (Unistra) faxriy professori.[11]

U 2016-yilgi kimyo boʻyicha „ molekulyar mashinalarni loyihalash va sintez qilish uchun“ Nobel mukofotini ser J. Freyzer Stoddart va Bernard L. Feringa bilan boʻlishdi[12][13][7][14]. U 2019-yil aprel oyida AQSh Milliy Fanlar Akademiyasining xorijiy hamkori etib saylangan[15].

-Missing required parameter 1=month!, 2021-yil(2021-Missing required parameter 1=month!-00) holatiga koʻra, Sauvage has an h-index of 109 according to Google Scholar and of 100 according to Scopus.

Maʼlumotnomalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Cesario, M.; Dietrich-Buchecker, C. O.; Guilhem, J.; Pascard, C.; Sauvage, J. P. (1985). "Molecular structure of a catenand and its copper(I) catenate: complete rearrangement of the interlocked macrocyclic ligands by complexation". Journal of the Chemical Society, Chemical Communications (Royal Society of Chemistry (RSC)) (5): 244. doi:10.1039/c39850000244. ISSN 0022-4936. 
  2. Albrecht-Gary, A. M.; Meyer, M.; Dietrich-Buchecker, C. O.; Sauvage, J. P.; Guilhem, J.; Pascard, C. (1993). "Dicopper (I) trefoil knots: Demetallation kinetic studies and molecular structures". Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas (Wiley) 112 (6): 427–428. doi:10.1002/recl.19931120622. ISSN 0165-0513. https://archive.org/details/sim_recueil-des-travaux-chimiques-des-pays-bas_1993-06_112_6/page/427. 
  3. „Jean-Pierre Sauvage, Nobel de Chimie – AICS“.
  4. „Jean-Pierre Sauvage – Facts“. Royal Swedish Academy of Sciences (5-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2016-yil.
  5. Dietrich, B.; Lehn, J. M.; Sauvage, J.P. (1969). „Les Cryptates“. Tetrahedron Letters. 10-jild, № 34. 2889–92-bet. doi:10.1016/S0040-4039 (01)88300-3. {{cite magazine}}: Check |doi= value (yordam)
  6. „Jean-Pierre Sauvage, University of Strasbourg, Nobel laureate for chemistry“. League of European Research Universities (7-oktabr 2016-yil). 10-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktabr 2016-yil.
  7. 7,0 7,1 „The 2016 Nobel Prize in Chemistry – Press Release“. Royal Swedish Academy of Sciences (5-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2016-yil.
  8. Van Noorden, Richard; Castelvecchi, Davide (5–oktabr 2016–yil). „World's tiniest machines win chemistry Nobel“. Nature. 538-jild, № 7624. 152–153-bet. Bibcode:2016Natur.538..152V. doi:10.1038/nature.2016.20734. PMID 27734892.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  9. Collin, J.P.; Sauvage, J.-P. (1989). „Electrochemical reduction of carbon dioxide mediated by molecular catalysts“. Coord. Chem. Rev. 93-jild, № 2. 245–68-bet. doi:10.1016/0010-8545 (89)80018-9. {{cite magazine}}: Check |doi= value (yordam)
  10. Dietrich-Buchecker, C.; Jimenez-Molero, M.C.; Sartor, V.; Sauvage, J.-P. (2003). „Rotaxanes and catenanes as prototypes of molecular machines and motors“. Pure and Applied Chemistry. 75-jild, № 10. 1383–93-bet. doi:10.1351/pac200375101383.
  11. Laboratoire de Chimie Organo-Minérale (Jean-Pierre SAUVAGE), isis.unistra.fr. Retrieved 24 December 2016
  12. Staff. „The Nobel Prize in Chemistry 2016“. Nobel Foundation (5-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 5-oktabr 2016-yil.
  13. Chang, Kenneth. „3 Makers of 'World's Smallest Machines' Awarded Nobel Prize in Chemistry“. The New York Times (5-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 5-oktabr 2016-yil.
  14. Davis. „live“. The Guardian (5-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 5-oktabr 2016-yil.
  15. „2019 NAS Election“. National Academy of Sciences (30-aprel 2019-yil).

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]