FIFA Konfederatsiyalar kubogi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

FIFA Konfederatsiyalar kubogi FIFA tomonidan har to'rt yilda bir marta o'tkaziladigan erkaklar terma jamoalari o'rtasidagi xalqaro futbol musobaqasi hisoblanadi. Unda oltita qit'a chempionlari (OFK, CAF, KONKAKAF, KONMEBOL, OFC va UEFA ), shuningdek, amaldagi FIFA Jahon kubogi egasi va mezbon davlat ishtirok etadi.

2001 va 2017-yillar oralig'ida (2003-yil bundan mustasno) turnir keyingi yil jahon chempionatiga mezbonlik qiladigan mamlakatda bo'lib o'tgan va bu yirik turnir uchun sinov vazifasini o'tagan.

Oxirgi chempion Germaniya 2017-yilgi FIFA Konfederatsiyalar kubogi finalida Chilini 1:0 hisobida mag'lub etib, birinchi chempionlikni qo'lga kiritgandi.

2019-yil mart oyida FIFA turnir endi oʻtkazilmasligini tasdiqladi, uning oʻrniga FIFA Klublar oʻrtasidagi jahon chempionati hamda 2021-yilgi FIFA Arab kubogi 2022-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionati oldidan oʻtkaziladigan bo'ldi[1][2].

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qirol Fahd kubogi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Musobaqa dastlab Saudiya Arabistoni tomonidan tashkil etilgan bo'lib, 1992 va 1995-yillarda Saudiya Arabistoni milliy terma jamoasi va ba'zi qit'a chempionlari tomonidan o'tkazilgan. Qirol Fahd kubogi (Konfederatsiyalar g'oliblari kubogi yoki qit'alararo chempionat ) Arabistoni hukmdori sharafiga bag'ishlangan turnir edi[3].

Konfederatsiyalar kubogi davri[tahrir | manbasini tahrirlash]

1997-yilda FIFA turnirni tashkil qilishni o'z zimmasiga oldi va uni FIFA Konfederatsiyalar kubogi deb nomladi va musobaqani har ikki yilda bir marta o'tkaza boshladi[4].

Germaniya (qizil futbolka) Frankenstadionda Braziliyaga qarshi, 2005-yil

2005-yildan keyin u har to'rt yilda bir marta, bo'lajak Jahon kubogi mezbonligidan bir yil oldin o'tkazildi. Oldinda bo'lib o'tadigan Jahon chempionatiga tayyorgarlik ko'rgan holda, u keyingi yilgi musobaqada foydalanish uchun mo'ljallangan stadionlarning qariyb yarmidan foydalandi va o'sha turnirga avtomatik ravishda yo'llanma olgan mezbon davlatga ikki yil davomida yuqori darajadag tajribani taqdim etdi. Shu bilan birga, Janubiy Amerika va Yevropa chempionlari uchun ishtirok etish ixtiyoriy bo'ldi[5].

Umuman olganda, mezbon davlat, Jahon kubogi sohiblari va oltita qit'a chempioni musobaqaga yo'llanma oldi. Agar jamoa bir nechta saralash mezonlariga javob beradigan bo'lsa, (masalan, 2001-yilda Fransiya Jahon kubogi va Yevropa chempioni bo'lgan turnir) ishtirok etish uchun boshqa jamoa taklif qilingan. 

Jamoalar to'rt marta turnirda qatnashmaslikka qaror qilishgan. Germaniya buni ikki marta amalga oshirdi , 1997-yilda uning o'rniga Yevro 1996 turnirida ikkinchi o'rinni egallagan Chexiya taklif qilindi va 2003-yilda Germaniya 2002-yilgi Jahon kubogida ikkinchi o'rinni egallaganida, uning o'rnini uchinchi o'rinni olgan Turkiya terma jamoasi egalladi. Jahon chempioni Fransiya 1999-yilgi Konfederatsiyalar kubogida qatnashishdan bosh tortdi, uning o'rniga 1998-yilgi Jahon kubogi g'olibi Braziliya keldi. UEFA Yevro 2000 turnirida ikkinchi o'rinni egallagan Italiya esa 2003-yilgi FIFA Konfederatsiyalar kubogidagi o'rnini yo'qotdi.

Ispaniya va Taiti, 2013-yil

1980-yilgi Mundialito Jahon kubogining 50 yilligini nishonladi. 1985 va 1993-yillarda Amerika kubogi va UEFA futbol bo'yicha Yevropa chempionati g'oliblari o'rtasida o'tkazilgan Artemio Franchi kubogi futbol konfederatsiyalari o'rtasidagi oldingi musobaqaning yana bir namunasi edi. Garchi FIFA faqat 1992-yilgi turnirlarni Konfederatsiyalar kubogi g'olibi deb tan olgan bo'lsa-da, ba'zilar bu ikkalasini ham Konfederatsiyalar kubogining norasmiy o'yini deb hisoblashardi[6].

2021-yilgi turnir va bekor qilish[tahrir | manbasini tahrirlash]

2010-yil 2-dekabrda mamlakat 2022-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionati mezbonlik huquqini qo‘lga kiritgandan so‘ng e’lon qilinganidek, 2021-yilgi turnir dastlab 2022-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionatiga mezbon mamlakat Qatarda o‘tkazilishi kerak edi. Biroq yoz faslida Qatarda havo haroratining yuqori bo'lishi bilan bog'liq xavotirlar paydo bo'ldi va bu Jahon chempionatini iyun-iyul oylaridagi an'anaviy taqvimidan noyabr-dekabrga ko'chirilishga sabab bo'ldi[7].

2015-yilning 25-fevralida FIFA 2021-yilgi Konfederatsiyalar kubogini Osiyo Futbol Konfederatsiyasining boshqa davlatiga koʻchirishini rasman eʼlon qildi, shuning uchun uni 2021-yilning iyun-iyul oylarida, ichki chempionatlarni toʻxtatmasdan oʻtkazish mumkin edi. Kompensatsiya sifatida yana bir FIFA turniri, 2021-yilgi Klublar o'rtasidagi jahon chempionati 2021-yil noyabr-dekabr oylarida Qatarda o'tkaziladigan jahon chempionati uchun sinov tadbiri sifatida o'tkazilishi mumkin edi[8][9].

2017-yil oktabr oyida, FIFA 2021-yilgacha Konfederatsiyalar kubogini bekor qilish, uning o‘rniga to‘rt yilda bir marta 24 jamoa ishtirok etadigan klublar o‘rtasidagi jahon chempionatini o‘tkazish va oxirgi turnirni dekabrdan iyunga ko‘chirish rejalarini ma'lum qildi[10]. 2019-yil 15-mart kuni, FIFA Konfederatsiyalar kubogi bekor qilinishini, uning oʻrniga kengaytirilgan FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati oʻtkazilishini eʼlon qildi[1].

Kelajak[tahrir | manbasini tahrirlash]

2021-yil iyul oyida UEFA prezidenti Aleksander Cheferin va KONMEBOL prezidenti Alejandro Dominguez Amerika Kubogi va Yevropa chempionati g‘oliblari o‘rtasidagi musobaqani o‘tkazishga kirishdilar. Maqsad, Yevropa chempionati va Amerika kubogini jahon chempionatlaridan ikki yil oldin o‘tkazish, yangi turnir esa jahon chempionatiga mezbonlik qiladigan mamlakatda bir yil oldin o‘tkazilishi kerak edi. Turnirning reglamenti 2022-yil uchun ko'rib chiqilayotgan edi va 2022-yil 1-iyunda Argentina 2022 yilgi Finalissimada Italiyani mag'lub etdi[11].

Format[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sakkizta saralashdan o‘tgan jamoalar ikkita davraviy guruhga bo‘lingan: bitta konfederatsiyadan ikkita jamoa bir guruhga tushmaydi, faqat bitta konfederatsiyadan uchta jamoa bo‘lgan taqdirdagina bu amalga oshadi. Har bir jamoa o'z guruhidagi boshqa jamoalar bilan o'ynaydi.

Har bir guruhning eng yaxshi ikki jamoasi yarim finalga yo‘l oladi, har bir guruh g‘oliblari boshqa guruhning ikkinchi o‘rinlari bilan o‘ynadi.


Yarim final g‘oliblari finalga yo‘l olishadi, mag‘lublar esa uchinchi o‘rin uchun o‘yinda maydonga tushishadi. Pley-off bosqichi uchun, agar asosiy vaqt oxirida hisob ochilmasa, qo'shimcha vaqt (har biri 15 daqiqadan ikki davr) o'ynaladi va kerak bo'lsa, g'olibni aniqlash uchun penaltilar seriyasi o'tkaziladi.

Kuchli to'rtlikka kirgan jamoalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Team Titles Runners-up Third Place Fourth Place
 Braziliya 4 (1997, 2005, 2009, 2013*) 1 (1999) 1 (2001)
 Fransiya 2 (2001, 2003*)
 Argentina 1 (1992) 2 (1995, 2005)
 Meksika 1 (1999*) 1 (1995) 2 (2005, 2017)
 Germaniya 1 (2017) 1 (2005*)
 Daniya 1 (1995)
 AQSh 1 (2009) 2 (1992, 1999)
 Avstraliya 1 (1997) 1 (2001)
 [[Ispaniya {{{altlink}}}|Ispaniya]] 1 (2013) 1 (2009)
 Saudiya Arabistoni 1 (1992*) 1 (1999)
 Yaponiya 1 (2001*)
Kamerun bayrogʻi Kamerun 1 (2003)
 Chili 1 (2017)
 Chexiya 1 (1997)
 Turkiya 1 (2003)
 Italiya 1 (2013)
 Portugaliya 1 (2017)
 Urugvay 2 (1997, 2013)
Kot d'Ivuar bayrogʻi Kot-d'Ivuar 1 (1992)
Nigeriya bayrogʻi Nigeriya 1 (1995)
Kolumbiya bayrogʻi Kolumbiya 1 (2003)
 Janubiy Afrika 1 (2009*)

Mukofotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Yettita mukofot bor edi.
    • eng yaxshi o'yinchi uchun Oltin to'p
    • eng yaxshi to'purar uchun Oltin butsa
    • Eng yaxshi darvozabon uchun Oltin Qo'lqop
    • feyr-pleyning eng yaxshi rekordi bo'lgan jamoa uchun FIFA Fair Play Trophy ;
    • oʻyinning eng yaxshisi uchun alohida sovrin
    • keng jamoatchilik so'rovi natijasida aniqlangan Dream Team
    • Turnir maqsadi - keng jamoatchilik so'rovi natijasida aniqlangan

Yagona turnirda eng yaxshi to'purar[tahrir | manbasini tahrirlash]

7 ta gol, Romario Braziliya, 1997-yil[12].

Umuman olganda, eng yaxshi to'purarlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

O'yinchi Mamlakat Maqsadlar
Ronaldinyo  Braziliya</img> Braziliya 9
Kuautemok Blanko  Meksika</img> Meksika
Fernando Torres  Ispaniya</img> Ispaniya 8
Adriano  Braziliya</img> Braziliya 7
Romario  Braziliya</img> Braziliya
Marzuk al-Otaybiy  Saudiya Arabistoni</img> Saudiya Arabistoni 6
David Villa  Ispaniya</img> Ispaniya
Aleks  Braziliya</img> Braziliya 5
Jon Aloisi  Avstraliya</img> Avstraliya
Luis Fabiano  Braziliya</img> Braziliya
Fred  Braziliya</img> Braziliya
Robert Pires  Fransiya</img> Fransiya
Vladimir Shmicer  Chexiya</img> Chexiya

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 „FIFA Council votes for the introduction of a revamped FIFA Club World Cup“. FIFA.com (15-mart 2019-yil). Qaraldi: 15-mart 2019-yil.
  2. „FIFA President confirms 22 national teams will participate in FIFA Arab Cup 2021 in Qatar“. 25-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2020-yil.
  3. For FIFA statute, official competitions are those for representative teams organized by FIFA or any confederation. Representative teams are usually national teams but also club teams that represent a confederation in the interconfederal competitions or a member association in a continental competition cfr. „FIFA Statutes, April 2016 edition“. 10-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-dekabr 2019-yil. cfr. „FIFA Club World Cup UAE 2018: Statistical-kit“ (10-dekabr 2018-yil). 27-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-dekabr 2019-yil. cfr. „2018/19 UEFA Champions League regulations“. 12-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-dekabr 2019-yil.
  4. „FIFA Confederations Cup“. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-may 2017-yil.
  5. „2005/2006 season: final worldwide matchday to be 14 May 2006“. FIFA (19-dekabr 2004-yil). Qaraldi: 6-yanvar 2012-yil.
  6. „Intercontinental Cup for Nations“. RSSSF (16-iyul 2009-yil). 15-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-yanvar 2012-yil.
  7. „FIFA Executive Committee confirms November/December event period for Qatar 2022“. FIFA (19-mart 2015-yil). 10-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-mart 2019-yil.
  8. „FIFA strips Qatar of Confederations Cup“. CBC Sports. 25-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-fevral 2015-yil.
  9. „Late-November/late-December proposed for the 2022 FIFA World Cup“. FIFA.com (24-fevral 2015-yil). 10-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2017-yil.
  10. „Expanded Club World Cup could replace Confederations Cup – Infantino“. ESPN (28-oktabr 2017-yil). Qaraldi: 14-dekabr 2017-yil.
  11. „A Euro-America cup looks likely: European champions against South American champions“. Marca (4-iyul 2021-yil).
  12. FIFA Confederations Cup Saudi Arabia 1997, FIFA.com