F-elementlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

 F-elementlari davriy jadvaldagi atomlari f-orbitalni valent elektronlari orqali yuqori quvvat bilan egallab turuvchi elementlar blokidir.

Blok tarkibiga lantanoidlar va aktinoidlar kiradi.

Ushbu blokga kiritilgan elementlarning elektron konfiguratsiyasi aslidan farq qilishi mumkin.Bu esa Klechkovskiy qoidasining aniqlash uslubiga toʻgʻri keladi. Ushbu blok ikki guruhga boʻlingan:

  1. 4f orbitallarida elektronlari boʻlgan elementlar- lantanoidlardir,
  2. 5f orbitalida elektronlari boʻlgan elementlar- aktinoidlardir.

Avvaldan aktiniy va lantan yoki lutesiy va lavrensiy elementlaridan qaysilarini ushbu guruhlarga kiritish toʻgʻrisida bahs-munozaralar mavjud. Sababi shundaki, tashqi elektron qatlamida joylashgan f — elektronlar soni faqat 14 tagacha boʻlishi mumkin[1].

↓ Davri
6 Lantanoidi 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
7 Aktinoidi 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr

Lantanoidlar hisoblangan barcha elementlar M 3+ ionlarini hosil qiladi. Suvli eritmalarda lantanga yaqinroq boʻlgan lantanoidlar toʻqqizta suv molekulasi bilan, undan uzoqdagi elementlar esa sakkizta suv molekulasi bilan oʻralgan. Biroq, seriy kabi M 4+ ionlarini hosil qiluvchi elementlar ham mavjud; Ce 4+ ksenon inert gazining nihoyatda barqaror elektron konfiguratsiyasiga ega. Bu ion anchayin kuchli oksidlovchi moddadir. Eu 2+ ioni [Xe]4f 7 elektron konfiguratsiyasiga ega boʻlib, kuchli qaytaruvchi vosita hamdir. Eu 2+ ning mavjudligi f-qobigʻining yarim toʻldirilgan barqarorligi bilan bogʻliq[2].

Yengil aktinoidlar (toriydan ameritsiygacha) +3 dan +4 (Th), +5 (Pa), +6 (U, Am), +7 (Np, Pu) gacha oksidlanish darajasiga ega boʻlishi mumkin. Biroq, yuqori oksidlanish darajasidagi Np, Pu va Am birikmalari oʻrtasidagi bogʻlanish beqaror. Bunga sabab ularning esa radioaktiv parchalanish taʼsirida sekin qayta tiklanishidir. Oksidlanish darajasi +3 ga teng qolgan aktinoidlar lantaniodlarni yodga soladi.

F elementlarning barcha oksidlanish darajasidagi ionlari (Th 4+ dan tashqari) ham kation, ham anion shakldagi eritmalarda turli xil ranglarga ega, bu f-s va f-d elektron oʻtishlarning qulayligi bilan bogʻliq.

Shuningdek qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „IUPAC Periodic Table“ (en) (2007). 24-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2010-yil.
  2. Greenwood, Norman N.; Earnshaw, A.. Chemistry of the Elements, 2-е изд, Oxford: Butterworth-Heinemann, 1997. ISBN 0080379419. 

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Dikerson R, Grey G, Hayt J. Kimyoning asosiy qonunlari: 2 jildda. Per. ingliz tilidan. — M.: Mir, 1982. 652 b., kasal. — T. 1. — S. 451-452.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]