Dunyo aholisi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Dunyo aholisi maʼlum bir vaqtda Yerda yashovchi barcha odamlar sonining umumiy yigʻindisidir. 2022-yil noyabr holatiga koʻra, dunyo aholisi taxminan 8 milliard kishidan oshiqdir[1].

1970-yillarga qadar dunyo aholisi giperbolik tarzda oʻsgandi; 1990-yildan boshlab esa, dunyo aholisining oʻsish surʼatining sekinlashuvi kuzatilmoqda[2], 1990-yilda oʻsish 87,4 millionni tashkil etgan boʻlsa, 2000-yillardagi oʻrtacha oʻsish 1963-yilga nisbatan qariyb ikki baravar kamaydi.

BMT maʼlumotlariga koʻra, 1994-2014-yillarda 60 yoshdan oshgan odamlar soni ikki baravar koʻpaydi va 2014-yilga kelib dunyoda qariyalar soni besh yoshgacha boʻlgan bolalar sonidan oshib ketdi[3]. CIA World Factbook ning 2020-yil boʻyicha maʼlumotlariga koʻra, Yaponiya dunyodagi barcha mamlakatlar orasida eng yuqori oʻrtacha yoshiga ega — 48,6. 2020-yil holatiga koʻra, Yaponiya aholisining 29,18 foizi 65 yoshdan oshgan[4].

2009-yilda insoniyat tarixida birinchi marotaba shahar aholisi soni qishloq aholisi soniga tenglashdi va 3,4 milliard kishini tashkil qildi[5]. Kelakakda ham, shahar aholisi dunyo aholisining ortib borayotgan qismini tashkil etishi kutilmoqda (yaʼni, shahar aholisi butun dunyo aholisidan tezroq oʻsishda davom etadi). 2020-yil holatiga koʻra, dunyo aholisining 56,2 % shaharlarda istiqomat qiladi[6]. BMT tadqiqotlariga koʻra 2050-yilda dunyo aholisining 68,6 foizi shaharlarda istiqomat qiladi[7].

Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, 2019-yilda dunyo aholisi 7,674 milliard kishini tashkil etdi[8].

2020-yil koʻrsatkichlari boʻyicha dunyo aholisining 59,5 foizi Osiyoda, 17,2 foizi Afrikada, 9,6 foizi Yevropada, 8,4 foizi Lotin Amerikasida, 4,7 foizi Shimoliy Amerikada, 0,5 foizi Okeaniyada istiqomat qiladi[7]. 2050-yilda, BMT dunyo aholisining 55,8 foizi Osiyoda, 26,3 foizi Afrikada, 8,0 foizi Lotin Amerikasida, 7,5 foizi Evropada, 4,5 foizi Shimoliy Amerikada, 0,6 foizi — Okeaniyada[9][10][11][12][13][14] yashaydi deb taxmin qilmoqda.

2014-yilda BMT va Vashington universiteti olimlari 2100-yilga kelib Yer aholisi 11 milliard kishiga yetadi degan xulosa kelishgandi[15]. Vashington universiteti olimlarining keyingi (2020) hisob-kitoblariga koʻra, 2100-yilga kelib dunyo aholisi 8,8 milliard kishini tashkil qiladi[16][17].

Aholi soni boʻyicha dunyodagi eng yirik davlat — Xitoy, ikkinchi oʻrinda Hindiston turadi. 1991-yilgacha Sovet Ittifoqi aholi soni boʻyicha uchinchi oʻrinda turar edi, u parchalanganidan keyin, 2006-yildan keyin 300 milliondan ortiq aholiga ega Amerika Qoʻshma Shtatlari uchinchi oʻrinni egalladi. Indoneziya va Pokiston aholi soni boʻyicha toʻrtinchi va beshinchi oʻrinlarda; Nigeriya, Braziliya, Bangladesh, Rossiya mos ravishda oltinchi, ettinchi, sakkizinchi va toʻqqizinchi oʻrinlarni egallagan.[⇨]

Milliardlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ranglar boʻyicha aholi sonining 2019-yilga koʻra holati

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik jamgʻarmasi maʼlumotlariga koʻra, dunyo aholisi soni yillar kesimida quyidagi qiymatga ega:

  • 1 milliard — 1804;
  • 2 milliard — 1927;
  • 3 milliard — 1960;
  • 4 milliard — 1974;
  • 5 mlrd — 1987-yil 11-iyul;
  • 6 milliard — 1999-yil 12-oktyabr[18] ;
  • 7 milliard — 2011-yil 31-oktyabr[19] ;
  • 8 milliard — 2022-yil 15-noyabr (taxminan)[20][21].
  • Agar aholi sonining oʻsish dinamikasi keskin oʻzgarishlarga uchramasa, 9 milliard kishilik marrani taxminan 2042-yilga qadar bosib oʻtiladi[22][22][23].

Jamgʻarma baʼzi bolalarni shartli ravishda sayyoramizning 5, 6 yoki 7 milliard aholisi deb eʼlon qilib Shartli Tadbirlar tashkil qilib turadi.


Gollandiyaning matematika va informatika markazining statistik mutaxassisi Piter Grunvaldning taxminiy hisob-kitoblariga koʻra, insoniyatning 162 ming-yillik tarixida Yerda 107 milliarddan ortiq odam tugʻilgan[24].

Aholi soni boʻyicha dunyodagi eng yirik davlatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Xitoy bayrogʻi Xitoy  — 1 412 600 000[25]
  2. Hindiston bayrogʻi Hindiston  — 1 423 761 000[26]
  3. AQSH bayrogʻi AQSh — 333 341 174[27]
  4. Indoneziya bayrogʻi Indoneziya  — 275 773 800[28]
  5. Pokiston bayrogʻi Pokiston  — 229 488 994[29]
  6. Nigeriya bayrogʻi Nigeriya  — 216 746 934[29]
  7. Braziliya bayrogʻi Braziliya  — 215 407 834[30]
  8. Bangladesh bayrogʻi Bangladesh — 168 220 000[31]
  9. Rossiya bayrogʻi Rossiya  — 147 190 000[32]
  10. Meksika bayrogʻi Meksika  — 128 271 248[33]


Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „World Population Clock: 7.95 Billion People (2022) - Worldometers“ (en). worldometers.info. Qaraldi: 7-iyun 2022-yil.
  2. Ekspertniy portal Visshey shkoli ekonomiki
  3. OON: naselenie Zemli dostiglo 7,2 mlrd chelovek Arxivlandi 2019-12-22 Wayback Machine saytida. // Vesti Ekonomika
  4. „East Asia/Southeast Asia :: Japan — The World Factbook — Central Intelligence Agency“. 28-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2020-yil.
  5. V 2009 godu chislo gorojan vpervie sravnyalos s chislom selskix jiteley, sostaviv 3,4 milliarda chelovek
  6. „World — The World Factbook — Central Intelligence Agency“. 16-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-dekabr 2020-yil.
  7. 7,0 7,1 World Population Clock: 7.8 Billion People (2020) — Worldometer
  8. Datatopics.Worldbank.org
  9. Population of Asia (2020) — Worldometer
  10. Population of Africa (2020) — Worldometer
  11. Population of Europe (2020) — Worldometer
  12. Population of Latin America and the Caribbean (2020) — Worldometer
  13. Population of Northern America (2020) — Worldometer
  14. Population of Oceania (2020) — Worldometer
  15. „Население Земли в 2100 году составит 11 миллиардов человек“. Lenta.ru (18 сентября 2014). Qaraldi: 2-oktabr 2020-yil.
  16. Сергей Коленов. „Населению Земли предрекли сокращение после 2064 года“. Интернет-издание N+1 (16-iyul 2020-yil). Qaraldi: 2-oktabr 2020-yil.
  17. Максим Макарычев. „Эксперты: В 2100 году на Земле будут проживать 8,8 миллиарда человек“. Интернет-портал «Российской газеты» (15-iyul 2020-yil). Qaraldi: 2-oktabr 2020-yil.
  18. [„World Population Hits 6 Billion“. 10-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2017-yil. World Population Hits 6 Billion]
  19. Population seven billion: UN sets out challenges — BBC News
  20. „Осенью численность населения Земли достигнет 8 млрд человек“ (ru). Forbes.ru. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
  21. „В ООН рассказали, когда население Земли достигнет 8 млрд человек“ (ru). РБК. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
  22. 22,0 22,1 Ch. 5: Population Size and Composition // World Population Prospects, the 2000 Revision. — United Nations Population Division. — Т. Vol.III. — С. 171.
  23. „Total fertility estimates, 1950–2010“. UN Population Division (1-aprel 2011-yil). 7-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2012-yil.
  24. „Сколько людей жило на Земле за всю историю“. Новые Известия. 28-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2022-yil.
  25. „人口总量保持增长,增长速度持续放缓“ [The total population keeps growing, and the growth rate continues to slow down] (Chinese). National Bureau of Statistics of China. Qaraldi: 18-yanvar 2022-yil.
  26. „Report Population Projection 2019“. Nhm.gov.in. Qaraldi: 27-iyul 2022-yil.
  27. „Population Clock“. Census.gov. 17-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2020-yil.
  28. „Mid Year Population (Thousand People)“. Badan Pusat Statistik – Indonesia. Qaraldi: 16-mart 2022-yil.
  29. 29,0 29,1 „World Population Prospects 2019“. United Nations.
  30. „IBGE | Projeção da população“. Ibge.gov.br. 4-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-noyabr 2019-yil.
  31. „Monthly Statidtical Bulletin – Bangladesh“. 2022-05-12-10-42-55414488d843db66462b5410cb439c22.pdf. Bangladesh Bureau of Statistics (fevral 2022). 8-iyun 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.
  32. Times, The Moscow „Russia Reports 147M Population in 2021“ (en). Moscow Times (30-may 2022-yil). Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.
  33. Moody’s Analytics“. Economy.com. Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.