Dunyo aholisi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Dunyo aholisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

World_population_percentage


Dunyo aholisi soni 7,8 milliard kishiga yetdi. Sayyora aholisi har yil 82 mln kishiga koʻpaymoqda. Har soniyada oʻrtacha 2,6 bolaga dunyoga kelmoqda[1]. Germaniyaning Stiftung Weltbevölkerung (DSW) — „Yer aholisi“ jamgʻarmasi 11-iyulda nishonlanuvchi Jahon aholishunoslik kuni arafasida dunyo aholisi soni 7,8 mlrd kishiga yetganini maʼlum qildi.

Jamgʻarma maʼlumotida taʼkidlanishicha, dunyo aholisi yiliga 82 mln kishiga koʻpaymoqda. Bu esa deyarli Germaniya aholisiga tengdir. Dunyoda har soniyada oʻrtacha 2,6 bola dunyoga keladi.

Jamgʻarma shunday maʼlumotlar keltirgan: agar bugungi kunda dunyo 100 kishidan iborat qishloq deb olinsa, undagi 59 kishi Osiyo, 17 kishi Afrika, 10 kishi Yevropa, 8 kishi Lotin Amerikasi, 5 kishi Shimoliy Amerika va bir kishi Okeaniya vakili boʻlardi. DSW mutaxassislarining taʼkidlashicha, aholi oʻsishining jadal davom etayotgani sabablaridan biri istalmagan homiladorliklar koʻpligi hisoblanadi. Chunki koʻplab hududlarda, ayniqsa uchinchi davlatlarda ayollar va qizlar erki oʻzida emas. Taʼkidlanishicha, dunyodagi har beshinchi homiladorlikdan ikkitasi istalmagan hisoblanadi.

DSW maʼlumotlariga koʻra, bu borada ogʻir vaziyat Afrikaning Sahroi Kabirdan janubidagi hududda yuzaga kelgan. Bu yerda oxirgi yillarda tugʻruq darajasi kamayganiga qaramay, hamon bir ayolga oʻrtacha 4,4 bola toʻgʻri keladi, vaholanki, dunyo boʻyicha bu koʻrsatkich 2,4 bolani tashkil qiladi. BMT maʼlumotlariga koʻra, buning natijasida ushbu mintaqa aholisi soni 2050-yilga kelib hozirgi 1,3 mlrd kishidan 2,5 mlrd kishiga yetadi.

Avvalroq Oʻzbekiston Respublikasining doimiy aholisi soni 2020-yil 1-aprel holatiga koʻra 34,03 mln kishini tashkil etgani maʼlum qilingandi.

2100-yilga kelib dunyoda tugʻilish va aholi soni kamayishi mumkin[tahrir | manbasini tahrirlash]

Vashington shtati universiteti olimlarining taxminiga koʻra, 2100-yilga borib yer yuzida har bir ayolga 1,7 nafar bola toʻgʻri keladi. Bir ayolga 2,1 nafar bola toʻgʻri kelishi esa aholining kamaya boshlaganini anglatadi.

Olimlarning tadqiqoti „Lanset“ jurnalida eʼlon qilindi. Ular 2064-yilga borib dunyo aholisi soni 9,7 milliardga yetishini, keyin esa kamayib, asrimiz oxirida 8,8 milliardga tushib qolishini taxmin qilishmoqda. Bunga esa oʻqiydigan va ishlaydigan ayollar sonining ortishi sabab boʻlar ekan.

Aholisining anchagina qismidan ayrilishi kutilayotgan mamlakatlardan biri — Yaponiya. 2017-yilda kunchiqar yurt aholisi 128 millionga yetgan edi, asr oxirida esa 53 milliondan ham kamayib ketadi. Oʻsha paytga borib Italiya aholisi 61 milliondan 28 millionga tushib qolar ekan.

Olimlarning faraziga koʻra, 2100-yilgacha 23 mamlakatning aholisi soni ikki baravar qisqaradi. Ular orasida Ispaniya, Portugaliya, Tailand va Janubiy Koreya bor.

Xitoy aholisi 2024-yilda 1,4 milliardga yetishi kutilmoqda. Shundan soʻng kamayadi va asr oxirida 732 millionga tushib qoladi. Aholi soni boʻyicha yetakchilik esa Hindistonga oʻtadi.

Tadqiqotchilar muammo global miqyosda yoyilgan demoqda: 195 davlatdan 183 tasida tugʻilish aholining koʻpayishi uchun yetarli darajada emas[2].

Aholi eng gavjum va juda siyrak yashaydigan davlatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

1,4 milliard kishi yashaydigan Xitoy dunyodagi eng gavjum ikki davldatdan biridir. Moʻgʻuliston esa aholisi eng siyrak mamlakat hisobladai. Bu yerda 3 million kishi istiqomat qiladi. Bu haqda „Anadoʻlu“ axborot agentligi xabar bermoqda.

7,7 milliard nufusga ega dunyo aholisining uchdan biri Xitoy va Hindistonda yashaydi. Besh yildan keyin Hindiston nufus jihatidan Xitoyni ortda qoldirishi taxmin qilinyapti.

1989-yildan beri har yili 11-iyul — Dunyo nufusi kuni sifatida keng nishonlanadi.

Ayni paytda dunyoda har 100 ayolga 102 erkak toʻgʻri keladi. Dunyo aholisining 25 foizini 15 yoshdan kichik, 62 foizi 15-59 yoshlar orasidagi va 13 foizini 60 yoshdan yuqori boʻlgan kishilar tashkil qiladi.

Hozir Yer yuzi aholisining 59,6 foizi (4,54 milliard) Osiyoda, 16,9 foizi (1,3 milliard) Afrikada, 9,7 foizi Yevropada (742 million), 8,5 foizi (652 million) Lotin Amerikasi va Gʻarbiy Hindistonda, qolgan 5,3 foizi (404 million) Shimoliy Amerika va Okeaniyada yashaydi.

1,5 million km2-maydonga ega Moʻgʻuliston hududida bor-yoʻgʻi 3 million kishi yashaydi. Shu bois bu mamlakat aholi eng siyrak yashaydigan hudud hisoblanadi[3].

Eng kam aholi yashaydigan davlatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. - Vatikan.
  2. - Nauru.
  3. - Tuvalu.
  4. - Palau.
  5. - San Marino.
  6. - Monako
  7. - Lixtenshteyn[4].

Aholi zichligi eng past va eng baland davlatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. - Manako aholi zichili bo'yicha dunyoda 1-o'rinda turuvchi davlat bo'lib 1kv.km ga 15293 nafarni tashkil etadi.
  2. - Daniya (Grenlandiya avtonom hududi) aholi zichligi bo'yicha eng past davlat hisoblanadi 0.03 aholi soni. /km2[5].

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Dunyo boʻyicha jonli statistika (online)
  2. DUNYO AHOLISI statistika 2021 (YouTube)


Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Dunyo aholisi, Aholi soni „Dunyo aholisi soni 7,8 milliard kishiga yetdi“. Daryo.uz. Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.
  2. Dunyo aholisi, Tug'ilish „2100-yilga kelib dunyoda tugʻilish va aholi soni kamayishi mumkin“. xs.uz. Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.
  3. Dunyo aholisi, Gavjum aholi „Aholi eng gavjum va juda siyrak yashaydigan davlatlar“. m.xabar.uz (10 iyul). Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.
  4. Dunyo davlatlari, Statistika „Eng kam aholi yashaydigan davlatlar“. themoney.co. Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.
  5. Aholi, zichilgi „Aholi zichligi ma'lumot va statistikasi“. uz.eferrit.com. Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.