Astigmatizm

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Astigmatizm koʻzning retinada teng darajada nurga yoʻnaltirilmasligi bilan bogʻliq boʻlgan bir refraktsion xatodir. Bu har qanday masofadagi distorsiyani yoki loyqalikni keltirib chiqaradi. Boshqa alomatlar koʻzni zoʻriqish, bosh ogʻrigʻi bilan bogʻliq muammolarni oʻz ichiga olishi mumkin.[1] Agar hayotda erta boshlansa, bu ambliopiyaga olib kelishi mumkin.[2]

Astigmatizm
Astigmatism text blur.png
Turli masofalardagi astigmatli linzalardan loyqa koʻrish
Belgilari Barcha distantsiyalar, koʻzning shikastlanishi, bosh ogʻriqlarida buzilish yoki loyqa koʻrish
Mutaxassislik Oftalmologiya
Sabablari Aniq emas
Tashxis usullari Koʻz imtihoni
Davolash Koʻzoynaklar, kontakt linzalar, jarrohlik
Takrorlanishi 30 va 60% da katta yoshlilar (Yevropa, Osiyo)[3]

Turlari[tahrir]

Astigmatizm tasvirlari

Asosiy meridian[tahrir]

  • Muntazam astigmatizm – asosiy meridianlarga perpendikulyar. (Koʻzning eng zich va tekis meridianlari asosiy meridianlar deb ataladi.)
    • Oblik astigmatizm – eng yuqori egri 120 va 150 darajalarda, shuningdek, 30 va 60 daraja orasida yotadi.[4]
    • Turgʻun astigmatizm – asosiy meridianlar vertikal emas.

Tibbiyotda astigmatizm deganda ko‘zning tiniq muhitlari turli meridianlardan (graduslarda belgilanadi) kelayotgan nurlarni sindirib, bir nuqtada jamlay olmasligi tushuniladi. Ko‘z shox pardasi va gavharidan nur o‘tganda, odatda, u sinib, fokus nuqtasi bitta bo‘ladi. Lekin astigmatizmda vertikal va ko‘ndalang yo‘nalishdagi nur sindirish kuchi turlicha bo‘lgani uchun nur yig‘ish nuqtasi ham turli sathda bo‘ladi. Bunday bemorlarga o‘ziga mos meridianlarda (00 dan-1790gacha) silindr shaklidagi kontakt linzalar va ko‘zoynaklar taqish tavsiya etiladi.

Davolash[tahrir]

Astigmatizmni maxsus linza yoki ko‘zoynaklar orqali bartaraf etish mumkin. Undan batamom xalos bo‘lish esa jarrohlik amaliyotini taqozo etadi. Davo choralari ichida birmuncha samarali va xavfsiz hisoblangani “LASIK” deb atalmish ko‘rishni lazer yordamida davolash usulidir. 15 daqiqacha davom etuvchi lazer jarrohligi asnosida avval maxsus asbob yordamida muguz pardaning ustki qatlami kesib olinadi. So‘ng unga lazer yordamida ishlov berilib, sferik holga keltiriladi. Shundan keyin muguz parda joyiga qaytarib qo‘yiladi va o‘zida mavjud kollagen moddasi hisobiga holatini tiklab oladi. Shu sababli bunda chok qo‘yish talab qilinmaydi. Natija jarrohlik amaliyotidan keyingi 1-2 soat ichida sezila boshlaydi. Ko‘rish qobiliyati 1 hafta davomida to‘la tiklanadi. Ta’kidlash joizki, astigmatizmni davolamaslik g‘ilaylik yoki ko‘rishning keskin yomonlashuviga olib kelishi mumkin.

Me’yor yoki kasallik[tahrir]

1 yoshgacha bo‘lgan bolalarda astigmatizm kasalligining uchrashi me’yoriy hol hisoblanadi. Go‘dakar ko‘zi juda tik muguz pardaga ega bo‘lib, astigmatizm 6 dioptriyagacha yetishi mumkin. Bolakaylar muguz pardasi shakli asta-sekin o‘zgarib, 5-6 yoshga yetganlarning 5 foizidagina 1 dioptriyadan ortiqroq darajadagi astigmatizm kuzatiladi. Vaqt o‘tishi bilan fiziologik holat ro‘y berishi asnosida uning darajasi 0,5 – 0,75 dioptriyagacha kamayadi va boshqa oshmaydi. Agar ota-onalar yoki bobo-buvilarda astigmatizm bo‘lsa, u irsiyat orqali ham o‘tishi mumkin. Ko‘z jarohatlangan yoki shikastlangan, shuningdek, xastalikka chalingan taqdirda esa bolakaylarda astigmatizm darajasi yanada ortishi yuz beradi.

Bolalarda astigmatizm kasalligi[tahrir]

Shuningdek, orttirilgan astigmatizm ham borki, u ko‘z jarohati oqibatida yoki jarrohlikdan keyin ko‘zda chandiq hosil bo‘lishi natijasida yuzaga kelishi mumkin. Yaqinni yoki uzoqni yaxshi ko‘ra olmaslik dardiga chalingan insonlarda ma’lum darajada astigmatizm ham mavjudligi ehtimoldan xoli emas. Uning o‘ta og‘ir turi birikkan astigmatizm bo‘lib, kishi bunda yaqin masofadan ham, uzoqdan ham yaxshi ko‘ra olmaydi.

Ba’zi hollarda inson astigmatizm xastaligi bilan og‘riganini payqamay qolishi ham mumkin. Biroq boshda og‘riq paydo bo‘lishi, narsalarning chaplashib yoki ikkita bo‘lib ko‘rinishi, kompyuter yoxud kitobdan ko‘zning tez toliqishi kabi belgilar yuz ko‘rsatsa, darhol mutaxassisga murojaat qilish lozim. Ko‘z shifokori maxsus jadval va silindrsimon linzalar ko‘magida ko‘rish a’zosini tekshirib, aniq tashxis qo‘yib beradi.

Manbalar[tahrir]

  1. Facts About Astigmatism. NEI (October 2010). Asl nusxadan arxivlandi (2 October 2016). 29 September 2016.
  2. Harvey, EM (June 2009). "Development and treatment of astigmatism-related amblyopia.". Optometry and Vision Science 86 (6): 634–9. doi:10.1097/opx.0b013e3181a6165f. PMID 19430327. PMC 2706277. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2706277. 
  3. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Moz2014
  4. (2005) Smolin and Thoft's The Cornea: Scientific Foundations and Clinical Practice. Lippincott Williams & Wilkins, 173–. ISBN 978-0-7817-4206-1. 

Havolalar[tahrir]