Ruminlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Ruminlar
Români
12 Romanians.PNG
Umumiy aholi soni

23,8 million

Katta aholiga ega mintaqalar
 Ruminiya 16,869,816 (2011 Census) [1]
 Moldova 73,529 (2004 Census)
(additional 2,741,849)
[2]
 Italiya1 997,000
(shularning ichida 130,948 nafari Moldavanlar)
[3]
 Ispaniya1 895,970
(shularning ichida 20,000 nafari Moldavanlar)
[4]
 AQSh 518,653 [5]
 Ukraina 150,989
(additional 258,619 Moldovans)
[6]
 Olmoniya1 159,222 (additional 11,872 Moldovans) [7]
 Kanada 79,650 — 192,170 (incl. mixed origin) [8]
 Birlashgan Qirollik 85,000 [9]
 Fransiya 50,000 [10]
 Belgiya 45,877 [11]
 Portugaliya1 39,312
(additional 13,586 Moldovans)
[12]
 Avstriya 36,000 [13]
 Serbiya 34,576
(additional 40,054 Vlachs)
[14]
Andoza:Country data Mercosur 28,000 [15]
 Yunoniston1 25,375
(additional 9,920 Moldovans)
[16]
Qibris Cyprus1 24,376 [17]
 Shvetsiya 21,016 born in Romania [18]
 Avstraliya 18,320 [19]
 Irlandiya1 17,995 [20]
 Niderlandlar1 16,987 [21]
 Daniya 10,862 [22]
 Mojariston 7,995 [23]
 Norvegiya 5,500 [15]
 Chexiya1 5,069
[24]
 Shveysariya 5,000
[25]
 Rossiya 3,201
(additional 156,400 Moldovans)
[26]
 Yaponiya 3,300
[27]
 Yangi Zelandiya 3,100 [28]
 Janubiy Afrika Respublikasi 3,000 [29]
 Turkiya1 1,304 [30]
 Bolgariya 891
(additional 3,684 Vlachs)
[31]
Tillar
Rumin tili
Dinlar
Masihiylik
Qarindosh etnik guruhlar
Moldavanlar, Aruminlar

Ruminlar (oʻzlarini — romanlar deb atashadi; lot. romanus — "rimlik" dan) — xalq, Ruminiyaning asosiy aholisi (20,55 mln. kishi). Umumiy soni 21 mln. kishi (1990-y.lar oʻrtalari), jumladan, Rossiya Federatsiyasida 6 mingga yaqin kishi. Rumin tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, pravoslavlar. Rumin xalqining shakllanishida sobiq Qad. Rim imperiyasining provinsiyalari (viloyatlari) Dakiya va Myoziyada yashagan va Rim hukmronligi davrida (106—271 y.lar) romanlashgan kabilalar (dakiyaliklar, getlar va b.), shuningdek, romanlashmagan erkin dakiyaliklar va 6-a.dan slavyanlar qatnashganlar. 10-a.dan Vizantiya, slavyan, soʻngra venger tarixiy manbalarida R. "vlaxlar", "voloxlar" nomi bilan qayd etilgan. 1862 y. yagona Ruminiya davlati barpo etilgan. Axrlisining asosiy qismi q.x. va sanoat korxonalarida band. [32]

Ruminlar (rumin tilida — romin, lotin tilida esa romanus — „rimdik“) — millat, Ruminiyaning tub xalqi. Vengriya, Bolgariya, AQSh, Kanada, v.b. davlatlarda istiqomat qilishadi. Umumiy soni 23,8 mln. kishidan ziyod (2004), shulardan Ruminiyada 19 mln., qolganlari boshqa davlatlarda. Roman guruhining sharqiy tormogʻi sanalmish rumin tilida gaplashadi. Bir nechta govorlari (muntyan, banat, krishan, v.h.) bor. Koʻpchiligi masihiylik dinining pravoslavie tarmogʻiga mansub.

Rumin tili[tahrir]

Rumin tili tillarning hindevropalik oilasiga roman guruhining balqan-roman ostguruhiga kiradi. Mana bu dialektlari oʻzgachadir: banatlik, krishanlik, muntyanlik, moldaviyalik (Moldova tarixiy oʻlkasining dialekti), maramureshlik Leksikada janubiy slavyanliklarning taʼsiri koʻp. Rumin tili balqanlik tilli ittifoqqa kiradi. Ilk yodgorliklari (xatlar, ish qog'ozlar, diniy matnlarning tarjimalari) 17 asrning boshlariga kiradi (tarixiy yilnomalar). Badiy adabiyot 18 asrning oxirlaridan boshlab paydo boʻla boshlaydi. Boshlanishida kirill alifbosi foydalanib, 1860-yili lotin alifbosiga o'tadi.

Diniy etiqodlari[tahrir]

Diniy etiqodlari — pravoslavieliklar, protestantlar va katoliklar ham bor. Ruminlar katta evropeoid irqining hindi-oʻrtaerdengizi nasilining pontiylik tipiga kiradi; togʻli tumanlarida katta evropeoidlik irqining balqanlik-kavkazlik irqining dinarlik antropologiyalik tiplari bor. Rumin etnosining asosida getlar bilan daklarning frakiylik qabilalari mavjud. Ruminlarning bobokalonlarining shakllanishining asosiy davri ularning erlarida Meziya (mil.av. 1 a. — milodiy 5 a.) va Dakiya (milodiy 2-3 asrlarda.) provinsiyalari tashkil topgan Rim imperiyasi davridagi get-daklarning romanlanishi boʻldi. 6 asrga tomon materiallik va ruxaniy madaniyatiga taʼsir qilgan slavyanlar bilan aloqalashgan dak-romanlik etnos jamoat tashkil topdi. Quyi Dunayning chap qirgʻogʻidagi slavyanlarning koʻpchiligi roman tilli xalq bilan qoʻshilib ketdi. Milodiy 1 va 2-mingyilliklarda sharqiy roman voloxlik etnos jamoasi tashkil topdi.

Milliy xoʻjaligi[tahrir]

Milliy xoʻjaligi — dehqonchilik, uzum bilan shugʻullanish, bogʻbonchilik, 19-asrning boshlarigacha asosiy chorvachiligi mol boqish boʻldi. Kasb-hunarlari — toʻqimachilik, qish, duradgorchilik, teri oshlash v.h yahshi rivojlangan.

Milliy taomlari[tahrir]

Milliy taomlari — makkajoʻhori unidan mamaliga va yupqa non (melay), boʻrsh (chor-be), kozonak — kulichning bir turi,

Rojdestvoga, Yangi yilga va har doim toʻyiga oʻrilgan(kolak) pishiradi. Karam yoki uzum yapiroqlarida golubsi tayyorlaydi. Qavurdoq (tokane), drob — marqaning ichaklaridan tayyorlanadigan taom. Qoʻldan yasalgan uzum sharoblari va aroq — suyka keng qamrov olgan.

Galeriya[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. [1]
  2. Moldovan Census 2004
  3. [2] ISTAT - Istituto Nazionale di Statistica Indicatori demografici (1° gennaio 2011)
  4. [3]
  5. [4].
  6. As per the 2001 Ukrainian National Census (data-ro data-md).
  7. [5], 31 Dec. 2011 German Statistical Office. The number for Germany does not count more than one million Swabians and Saxons whose families historically lived in Banat and Transylvania, and who migrated to Germany at various times in the 20th century. This group of people still speaks Romanian.
  8. Statistics Canada, Canada 2006 Census. target audience - Demographic Information- Sarmis ROMEDIA
  9. http://www.ons.gov.uk/ons/rel/migration1/migration-statistics-quarterly-report/may-2012/population-by-country-of-birth-and-nationality.xls
  10. Departamentul Românilor de Pretutindeni Franta
  11. Non-Profit Data
  12. 2011 Portugal foreigners
  13. Departamentul Românilor de Pretutindeni Austria
  14. 2002 Serbia Census.
  15. 15,0 15,1 Departamentul Românilor de Pretutindeni America Latina
  16. General Secretariat of National Statistical Service of Greece (PDF).
  17. {{cite web|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=%7Ctitle=Cyprus 2011 census|publisher=cystat.gov.cy}}
  18. Foreign-born persons in Sweden by country of birth, 2005
  19. 2006 Australian census reports 18,320 people of Romanian ancestry
  20. Irish Census of 2011: Ireland becoming more Diverse
  21. CBS Statline. Centraal Bureau voor de Statistiek 2012. 2012-10-21.
  22. Statistics Denmark:FOLK2: Population 1. January by sex, age, ancestry, country of origin and citizenship. Statistics Denmark. 3 August 2012.
  23. 2001 Hungarian census
  24. Departamentul Românilor de Pretutindeni Cehia
  25. Departamentul Românilor de Pretutindeni Elvetia
  26. 2010 Russia Census
  27. Departamentul Românilor de Pretutindeni Extremul Orient
  28. [6]
  29. [7]
  30. [8]
  31. 2011 Bulgaria Census
  32. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil